leygardagur 20. juni 1987síða 8

Síða 8 Pisurøda 1987 Pisufundur i Vidarlundini — Tad eru umskiftisins vindar, sum nú blása um heimin, tvørtur um átrúnaðar-, tjóðskapar- og hug- myndamark, segði Hanus Andreas- sen m.a. í rødu síni á pisufundinum i Vidarlundini hóskvoldið. Svanarnir komu at for- vitnast, nú so nógvir fremmandir gestir vóru í Viðarlundini Nýklæktar pisur Hesir triggir hildu reðu á pisufundinum. F.v. Hanus Andreassen, rithevundi, Sjúrður Skaale, studentur og Hegni Hoydal, HF-ari Góðu pisur, tit foreldur og avvarðandi og lærarar og annars øll hini, sum eru komin niðan í Viðarlund- ina í dag. Dagurin í dag er ein gleðisdagur. Tit pisur eru komnar á tað mál, sum tit fyri nøkrum árum síð- ani settu tykkum. Henda tíðin hevur verið tykkum stríggin, og tað ikki bara lesnaðarliga. Tit hava staðið í andaligum og likamligum vekstri. Hjá øllum hevur hetta neyvan verið líka lætt, tí ongantíð í lívinum er hugurin so sárur og støkkin sum í hesum árum, ovurhugin so skjótur at kveikjast, stoltleikin so lættur at raka, lopini úr djúpastu lukku niður í djúpasta vónloysi — og evugt — so brádliga. Oman á hetta er so lesnaðurin komin. Tað má tí vera tykkum ein lætti nú at fáa eina hvíld og gleðast, til blaðað verður yvir á næsta lívs- kapittul. Hetta árið er annars eitt merkisár í Studentaskúla- ns segu. Í ár eru fimti ár liðin, síðan hesin skúli varð settur á stovn. Teir slóðbrótarar, sum gróður- settu henda skúla — 130 ár eftir at hin gamli Latín- skúlin var útkelnaður — vóru Thomas Nygaard, Christian Haraldsen og Erik Petersen. Skúlin kom at hava avgerandi týdning i føroyskum mentunarlivi. Hann var við til at beina fyri tí útbúgvingarliga mismuni, sum hevði verið frammanundan og gjørdi tað meguligt hjá minni múgvandi ungfólkum at fyrireika seg til lærdan lestur. Eftir at skúlin var komin, sluppu foreldur í Feroyum somuleiðis undan at senda síni bern blaðung burtur í útlegd at lesa. Eg havi sjálvur gingið á hesum skúla, og eg haldi, at hann gav sámiliga og holla undirvís- ing. Av teimum trimum undangongumonnunum er í dag bara Erik Petersen á lívi. Tað má vera honum ein frei at síggja, hvat frukt sáðið, sum sátt var í 1937, hevur borið. Gaman í, hesin skúlin hevur fingið manga skol- una. Millum annað hevur hann veiið lagdur undir ikki at gera nóg mikið til at geva næmingunum tjóðskaparliga kjelfestu. Eftir mínum tykki eru hesar atfinningar lutvís demi um ein ringan óvana hjá okkum feroyingum: at finna syndabukkar. Tann veruliga seki í hesum máli var — og er — tað før- oyska samfelagið og tess valdu umboð, sum hava verið sein og trek at fera nakran veruligan mentun- arpolitikk. Her mugu øll taka sín part av ábyrgdini, ikki minst tann mælski tjóðskaparligi vongurin. Upp í hesa heilsu til tykkum pisur og til skúlan fari eg at skoyta nakrar skiftisins vindar viðmerkingar um tað politiska og hugsanarliga veðurlagið í heiminum í dag. Eg fari at leggja fyri við at hyggja at tí streym- skifti, sum er um at taka seg upp hjá okkara mikla granna eystanfyri, Sovjet- samveldinum. Í hesum landi hevur tær seinastu eldirnar verið ein togan millum býsantiskt harð- ræði og europeiska mannarættindahugsan. Tann seinna kósin, frælsiskósin, tykist nú at hava fingið stuðul frá sjálvum sovjettiska floks- leiðaranum, Gorbatjof. Fyri fyrstu ferð í mong ár hevur eitt russiskt orð rutt sær veg inn í heim- sins mál, glasnost, tann opna kósin. Gorbatjof stríðist sum kunnugt mill- um annað fyri at fáa í lag loynilig val, at geva kvinn- unum rúmligari politiska umboðan, at steðga valds- misbrúki og ágangi móti eðrvísi hugsandi. Tað kann vera ilt at siga, um hetta verður gjørt við vilja ella upp á kvamsvís. Hinvegin er eingin ivi um, at sterkar kreftir í Sovjet- samveldinum streingja á at fáa broytingar í lag. Hesar rembingar eru áhugaverdar. Ikki minni forvitnisligt er at hyggja at tí flísini av tí europe- iska vinstra, sum hevur tann sið treytaleyst at verja sovjettiskan poli- tikk. Hugtakið glasnost man tykjast forkunnugt í Sovjetsamveldinum. ] Europa er tað ikki nytt. Einstaklingar og bólkar á vinstravonginum hava fyrr tankar fram. Ein teirra var Rosa borið hesar Luxemburg. Ein annar var tjekkarin Alexander D behek sum í 1968 setti gev hes { g rar talaðu ppafi í verri, teirra tankar vår forbodnir. Eg stóð sjálvu