hósdagur 2. juli 1987síða 7

Nr. 73 — 2. juli 1987 | Samandráttur av pallborðsfundinum 8. febr. 1987 SE S0STalurin Rusk er annað enn — rusk — Vit eiga at brúka so nógu sum gjørligt umaftur! — Vit mugu framleiða lutir, sum halda leingi, og sum dálka lítið, tá teir ikki kunnu nýtast longur! — Noyðast vit at brenna burturkast, so mugu vit taka alt tað frá, sum er vanda- mikið at brenna! — Vit eiga at banna innflutningi av lutum, gjørdum úr vandamiklum evnum! Sum heild var semja um hesar setningar á pall- borðsfundinum um endur- nýtslu, sum FNU skipaði fyri í Norðurlandahús- inum sunnudagin 8. februar 1987. Fundurin varð hildin í samband við endurnýtslustevnuna hetta vikuskiftið. Á pall- inum sótu fleiri útlendskir gestir, sum burturav ar- beiða við ruskspurningin- um. Hesir hildu fyrilestrar um ymisk evni í samband við endur- nýtslu, og á pallborðs- fundinum hevdu teir upp- legg, sum var samandrátt- ur av hesum fyrilestrum. Sama gjerdi foroyski verkfreðingurin, Jóannes Eliassen. (EFyrilestsarnir Við á palli vóru eisini Hanus Vang frá FNU og býráðsformaðurin í Havn, Poul Michelsen. (Upplegg- ið hjá tí fyrra er prentað í heftinum, hin seinni hevði einki skrivað upplegg). Vit framleiða rusk Samfelag okkara er so d burtur- i hava skilagóðar fyri neyðini. Semja ini um hetta á pall- borðsfundinum. Stig Hirsbak, sum ar- andi ir av Var eis beiðir við endurnýtslu- spurningum á norður- lendskum steði, vísti á, at tað í framtíðini ikki ber til, bara at brenna ella endur- nýta seg burtur úr trupul- leikunum. Einasta veru- liga gongda leið er at sleppa undan ov nógvum ruski. Hetta gerst best við at framleiða lutir og tól, sum eru drúgvari í nýtslu. Hesir lutir skulu eisini gerast soleiðis, at teir ikki eru til stóran umhvervis- ligan ampa, tá livitíð teirra er av. Alt hetta tekur drúgva tíð. Tí ræður um at hand- fara ruskið skilagott, meðan vit taka stig til at byrgja fyri ov nógvum burturkasti. Ruskinum í dag kunnu vit ikki sleppa okkum und- an við berari brenning. Um vit bert brenna alt ruskið, skifta vit tað bara eðrvísi sundur, tók Stig Hirsbak til. Tí ræður um at brúka so nógv sum gjørligt umaftur. Og brenna vit nakað, so mugu vit skilja tað frá, sum vandamikið er at brenna. Poul Michelsen, býráðs- formaður, vísti á teir stóru trupulleikarnar, kommun- urnar hava at stríðast við beint nú. Henda steða er orsekin til, at Havnar Kommuna hevur gjert av at byggja nýggja brenni- steð. Hetta er ein rett loysn, segði býráðsfor- maðurin …illum annað, tí at tað ber til at nýta hitan frá steðini. Poul Michelsen legði tó dent á, at loysnin í Havn ikki er ein »antin/ella«- loysn, men ein >bæði/og<- loysn. Hann gloppaði so- leiðis dyrnar fyri at knýta brenningina at eini frá- skiljingar- og endur- nytsluskipan Bæði/og Fleiri av luttakarunum á pailborðsfundinum vildu ikki kolldøma brenning sum eina partvísa loysn á rusktrupulleikunum. Men oll løgdu dent á, at hetta má gerast við skili, og tað vil aftur siga, at tað skal samskipast við skiljing og endurnýtslu: Fyrst ræður um at taka frá alt tað, sum kann nýtast umaftur. Her er serliga talan um papp og pappír, glas, plast, jarn og onnur metal. Lars Ottosen helt ikki, at hendan fráskiljing minkar = munandi um negdirnar av ruski. Hann mælti til, at allar mat- leivdir eisini verða tiknar frá. Hesar leivdir eru kanska millum 20 og 30 prosent av burturkastin- um, so hetta hevði munað. Matleivdir verða summastaðni gjørdar til fóður, aðrastaðni til kom- post. Vandaleys orkukelda Tað ber ikki til bara at brenna, tá tað sum kann brúkast umaftur, er tikið frá. Fleiri serfreðingar vístu á vandan við brenn- ing og mæltu til, at eisini onnur ting verða skild fra ruskinum. Her varð ser- liga hugsað um kemisk evni av ymsum slag, eitt nú um tað, sum er í batta- ríum. Eitt annað evni er PVC-plast. Hesi evni økja um vand- an fyri, at tað sum kemur upp gjøgnum skorsteinin á brennisteðunum, er eitrað av nekrum av verstu eiturevnum, vit kenna, t.d. dioxinum. Mats Tysklind, sum granskar dioxin-spurning- in, vísti á, at nøkur sløg av dioxinum eru heilt ut av lagi eitrandi. Hann segði eisini, at ruskbrenning er ein hin stersta keldan til dioxinir. ) kunnu ikki endur- ýta alt, stórar nøgdir noyðast brenna. Hetta umhvervis- Keypmannahavn, Ib Larsen. Hann segði, at vit tí ikki bert eiga at minka um negdirnar av burturkasti, men eisini at syrgja fyri, at tað sum verður brent, er so gott brenni sum gjerligt. Ein brennisteð kann ver? ein góð orkukelda, segði Ib Larsen. Men treytin er, at tað, sum verður rent, er bæði vandaleyst og hóskandi brenni. Ib Larsen vísti á, at okk- um í veruleikanum bert nýtist at skilja frá nekur fá slog av burturkasti, fyri at minka munandi um vandan við brenning. Fyri at fáa eina góða brenning skulu vit har- afturat taka frá tað váta ruskið. Hetta kann brúk- ast til fóður ella kompost. Ib Larsen helt, at ein slík stjorin i skipan lættliga kann brúk- ast í Føroyum. Skiljing og marknaður Skal tað eydnast at nýta lutir, tól og evni umaftur, má ruskið skiljast. Út- lendsku gestirnir segdu, at best er, um hetta verður gjørt hjá ruskkelduni, t.v.s. í ti einstaka húsar- haldinum ella á fyritøkun- um, sum lata burtur- kastið. Stig Hirsbak segði frá royndum í eðrum Norður- londum. Fleiri hættir at skilja rusk eru royndir, og tað ber í høvudsheitum til at siga, at ju einfaldari skiljingin hevur verið, jú betri hevur úrslitið verið. Og tað einfaldasta er, at brúkarin sjálvur koyrir papp og pappír í eitt ílat, matleivdir o.t.l. í eitt annað, glas í eitt triðja 0.s.fr. Anton Elmlund frá Gendan a/s segði, at tað hevur stóran týdning, at fólk veruliga eru sinnað at skilja burturkastið — og at tey vilja skilja tað í meira enn tveir partar. Og tað vilja tey, tað vísa royndirnar, segði Anton Elmlund. Ein onnur týdningar- mikil fortreyt fyri, at grund kann vera undir endurnýtsluni, er, at tað slepst av við tey evni og tær verur, sum skulu brúkast aftur. Marknaður má vera fyri teimum. Fleiri panelluttakarar nurtu við hendan spurningin. Minsti ómakin at skilja frá og brúka umaftur, krevja evni sum papp og pappír, jarn og metal, glas og plast. Lars Ottosen segði, at tað er týdningar- mikið, at hesi evni hava reina góðsku, um megu- leiki skal vera at selja tey. Stig Hirsbak vísti á, at tað hevur týdning, at tey skilabestu evnini og tær best hóskandi verurnar verða gjørdar úr burtur- kastinum, t.d. gott fóður úr matleivdum. Hann segði, at tað er neyðugt, at verurnar kunnu merkjast við neyvum verulýsingum (deklaratiónum). Hetta krevst fyri at vinna marknaðir fyri endurnýtsluverunum. Hirsbak helt, at Norður- lond kunnu arbeiða tætt saman og ekja um sam- handilin við hesum verum. Einki hjúnasam- band við EF Feroyingar hava ein fyri- mun framíhjá í mun til danskarar. Vit hava ein meguleika at sleppa | 6 FE Løygardagin 7. februar kl. 13% -17% Formaðurin | FNU. Tørmóður Dei. bjóðar vælkomin Endurnýlakustannar verður sett landsst ns ve Burturkast og leroyske nérturer Tónleikur Musksemenseting og enGuTTYIBI EGU | Feroyum w Lære Omoser Sr OS Søiholju- og kemikaliuinnæevnen - = De messe Moren endurnytsiutitek ioggåve og samelery Heden. umMværesråigeve OG SATA -NO-OS Så DædægrupDe kor afa'c og genamænderse- i Nordurlandahusinum 7. og 8. februar == TU Sunnudagin 8. februar kl. 13% -18% Dionin og sæmælag + Ma "yo 0 Umhvarrið og burturkest Enou-nytalu-verkætienir Ruskbrenning, ummværviskrev og bd Palborbetundu: um! 185 FWO tear hjertelige Horturiendahoninum. peningestovnum. fyrhøbum. hommunum og sinsteklingue fyr! stebelie. nel . Føroya Náttúru- og Umhvørvisverndarfelag gav nå um dagarnar ut i béklingi allar fyrilestrarnar og annað tilfar frå ráðstevnuni, sum felagsskap- urin skipaði fyri fyrr í ár í Norðurlandahúsinum undir heitinum um ruskspurningin. Vit endurprenta samandráttin av einum pall- borðsfundi, sum varð hildin í samband við stevn- una. undan summum slegum av ruski, sum tey >sum eru gift við felags- marknaðinum“ ikki hava, sum Ib Larsen målbar seg. Vit kunnu banna inn- flutningi = av ávísum evnum. Lars Ottosen nart við hetta málið og vísti á, at t.d. eingangsílet úr blikki eru bannað í Feroyum. Tað sama kann gerast við onnur evni, segði Ottosen. Hann hugsaði serliga um PVC. Ib Larsen nytti høvi at siga frå einum góðum demi. Í teirri keypsam- samtekuni, sum er grannalagnum, har Ib Larsen býr i Keypmanna- tveimum ymsum plast- íletum, sum tykjast at vera eins. Hesi ílet eru als ikki eins. Annað teirra er gjørt úr plastevninum polyethylen, hitt úr PVC Fyrra evnið er nærum vandaleyst, hitt seinna sera vandamikið. Ib Larsen helt, at tad er ov galid, at tad er loyvt at selja PVC-ílatið. Og hann mælti feroyingum til bert at flyta inn ílet úr evnum, sum ikki eru vandamikil. Teir útlendsku panellut- takararnir segdu, at teir ikki kenna so nógv til itøkilig feroysk viður- skifti. Bæði teir, og foroyski verkfreðingurin, Jóannis Eliassen, mæltu til kanningar av feroysk- um viðurskiftum. Vit eiga at kanna mongdirnar av ruski, samansetingini av tí o.s.fr. Samansetingin av burt- urkastinum er ikki púra hin sama í Føroyum sum í grannalondum okkara. Vit hava td. ikki so nógv kemisk evni í okkara ruski. Takið avgerðir aftur Tá fólkini á pallinum hevdu sagt sína hugsan um burturkastið, var opið orðaskifti. Fleiri fólk úr salinum komu fram at mikrofonini at seta spurn- ingar ella gera viðmerk- ingar. Ein teirra mælti IRF til at bíða við síni brennisteð Hann segði, at teðin í Havn er fer fyri at renni- enna einar tvær triggi- ar ferðir tað, ait íólkið í andinum tveitir burtur, og at vit, tå IRF hevur bygt sína steð, hava eina seks-dupuita orku í mun til tervin. Ahoyrarin vísti á, at ser- freðingar á endurnýtslu- stevnuni hevdu sagt, at vit eiga at skilja um eina helvt av ruskinum frá, áðrenn vit koyra í ovnin. Soleiðis fáa vit eina brenniorku, sum er 12 ferðir so stór sum tað, okk- um nýtist, at sleppa av við ruskið. Stig Hirsbak mælti til, at feroyingar koma sær upp í norðurlendska sam- starvið um rusk. Hann helt at hetta fór at geva okkum eitt betri grundar- lag at taka steðu á. Hirs- bak lovaði at bjóða fer- Framhald á síðu 12