hósdagur 2. juli 1987síða 10

Síða 10 Ólav ur Hátún um foroyskan fólkatónleik (1): = = ( ga Uuo ) Hi „1 HT >= FF rin 1 a fr Grip GREG SF52E 3 Et. Barr hug rr : Beth le hem, Í Bethe hen 14 gle der sq. Je ljóðaði illa Í oyrunum á teim donsku prestunum »Kingoløgini eru sermerkt. I okkara oyr- um eru tey heldur enn ikki fremmand. Tey byggja nógu á koloratur, og oftast verður improviserað eftir orðunum, ella sum lagið er á sangaranum. Men improvisatiónin er ikki tilvildarlig. Hver sangari hevur eina ætlan við ti«. Hetta segði Ólavur Hátún m.a. í tí fyri- lestri um føroyskan fólkatónleik, sum hann helt á NMPU-rådstevnuni í Norður- landahúsinum. Fyrsti partur snýr seg um Kingosang. Hinir báðir partarnir fara at Nr. 73 - — - 2. Juli 1987 mv Gent — | |- 97) |. peer [» 0 Q— ni |) 76m Så 2528 hu (a Be ri Hen lag- des | ' et. Keyb £, 1 gl? Fe m rer Her - há "el dom Ha- le- lv - Jú Ha le - ve - Je gtFFT Hl per En O-xe 2 034 der hos. sto å, |! Øer rr nat HET ei He le- leger Hs - le lo ud SR . - rum, U-den En-de er… Hans for I rr „ hos sto d, 0- — den- ne Gt Ef #21 rt GV af Se - (rutt At Fr ri fi ru uld … eg My ho skjær- Ha- le lo -40, k - h- „Et Barn er fedt í Betle- hem«. Her er neyvan av tilvild, at sangarin syngur hægri og hægri eftir hvert versið. (úr »Åndelig vise- Han bedes sang på Færøerne«, C. og EK M. Clausen) heima við hús. Feroyingar hava tí í ein snúgva sum um kvæði og dans. Lagt til rættis og tikið myndir: Heri Eysturlid. Føroysk tónleikatraditión er ólík teirri i øårum lond- um, ti vit hava ongantíð havt instrumental-tonleik. Um hetta kemst av, at til- far hevur trotiå til instru- ment, vit hava verið av- dansurin hevur havt so- vorðnar fastatøkur á fólk- inum, at ikki hevur verið pláss fyri eðrum tónleika- virksemi, er ilt at siga. Sangtraditiónin hevur harafturímóti verið so sterk, at har hava vit eitt arvagóðs, sum saktans tolir at verða samanborið við tað, aðrir hava varð- gera tey málsligu viður- skiftini landinum eitt sindur. Danskt sum høvudsmål Við trúbótini fingu vit ikki, sum lond flest, móðurmálið inn í kirkjur- nar. Kirkju-, skúla- og embætismannamálið var danskt. Helst var hetta hevuðsorsekin til mót- steðuna ímóti teimum nýggju skúlunum í 19. ávísan mun verið tvímáls- ligir í eldir, og hetta kem- ur til sjóndar í sanginum. Ikki fyrr enn í nýggjari tíð er føroyskt vorðið hevuðsmál í kirkjum, skúlum og heima við hús. Nær fyrsta danska sálma- bókin varð tikin í brúk, er óvist. Tó er truligt, at sálmabókin hjá Hans Thomisen frá 1569 hevur verið brúkt. Serligan týdn- ing fekk Kingosálmabókin »yrgdir frå eðrum veitt. ndum, ella kanska at Tí er hóskiligt at við- old, ístaðin fyri sum fyrr, tá ið undirvíst hevði verið frá 1699, og hon hevur summastaðni verið brúkt - ba kom- mm dev K til dagin i dag. Hugtakid Kingosangur for so vid og vid at fevna um sålmar, bæði eftir Kingo og eðrum yrkjarum, og legini til hesar sálmar. Tungur sangur Kingolegini eru sermerkt. Í okkara oyrum eru tey heldur enn ikki fremmand. Ein týskur fuglafrøding- ur, sum var i Føroyum i 1828, og sum annars læt væl at føroyingum og trúarlívinum, skrivaði m.a. um eina gudstæn- astu: „Kirkjan var fullsett, men sangurin var tað ræðuligasta, eg í lívinum havi upplivað. Hver geyl- ar eftir sínum ty kki«. Kingoløgini byggja nogv å koloratur, og ofta verður improviserað ettir orðunum, ella sum lagið er á sangaranum. Tí varð sálmasangurin í kirkjun- um oftast fleirraddaður — mest sum av tilvild. Tann royndi sangarin hevur ikki improviserað sum best ber til, men havt eina ætlan við tí. Eitt dømi er »Et barn er født i Betlehem«. Her er ikki av tilvild, at sangarin syngur hægri og hægri aftan å hvørt vers. (Si nótademið). Henda sanghått vita menn eisini um i norskari Kingosangurin er at kalla útdeyður, men løgini liva vidari, eitt nu i teim frå- líku kórsatsunum hjá Carl Clausen. UA ): ; Mvrri Kingotraditión, og kønir menn vilja vera vid, at samband er millum henda sanghått og andaligan sang i Skotlandi, å Balkan og enntå millum Volga- tyskararnar. Utr6dur Umframt trúarlívið, id var knýtt at kirkjuni, hevur Kingosangurin eisini merkt gerandisdagin. Eitt nú var siður, at fiskimenn sungu »Nu flyer jeg til din nåde«, áðrenn teir fóru til útróðrar. Afturkomnir ax útróðri sungu teir Gudi takkarvers. Hesin siður varð varðveittur langt í okkara eld. Men nú Kingosangurin so fal órekt. Sum sagt hildu útlend- ingar, ið komu til Feroya, Kingosangin vera løgnan. Teir ungu prestar, ið komu til landið seint farnu eld, hava gjert, hvat ið hevur staðið teimum í boði fyri at fáa nýggjari donsk sålmaløg í føroysk- ar kirkjur. Teir keyptu kirkjunum harmonium, og hjálptir av skúlalærar- anum eydnaðist teimum at reka Kingo á dyr. Sálmatekstirnir hjá honum eru framvegis hegt í metum, nútímansgjerdir og ílatnir tey nýggju løg- ini. Henda tónleikaliga broyting hevði tó komið undir ellum umsteðum, av tí at Feroyar júst tá broyttust við egiligari ferð frá bóndasamfelag til