hósdagur 16. juli 1987síða 14

Síða 14 tíðndahlaðjð 11 1UáVIáUR Jørgen Petterson, klassiskur saxofonspælart: »Fåist einki við jazztonleik« — Tá ið vit hugsa um saxo- fon, hugsa vit næstan altíð um jazz — seta hana yvir- hovur ikki í samband við klassiskan tónleik. Og tað er í grundini ikki so logið. Men havt eigur at vera í huga, at saxofonin varð uppfunnin mitt í farnu old — og tá fanst eingin jazz- tónleikur! Jørgen Petterson úr Sve- undirvísti ríki var i Føroyum i farnu viku, tá Nordisk Amater Musik Union hevði skeið í Havn. Hann saxofonnæmingum. Sjálvur er hann yrkis- tónleikari spælir saxo- — fon i ymsum symfoni- orkestrum og bólkum, og har tervur er á eini saxo- fon í letuni — í klassiskum tónleiki eru oftast bert smá brot fyri saxofon, so ikki er so lætt at fáa nóg mikið at gera bara í einum ávísum orkestri. Hann spælir einki jazz, men klassiska saxofon burturav. Klassiska saxofon?? Ja, lesið bara umaftur — tygum lósu rætt. — Tá ið vit hugsa um saxofon, hugsa vit mest- sum altíð um jazz — seta hana yvirhevur ikki í sam- band við klassiskan tón- leik. Og tað er jú ikki so logið. Men vit eiga at hava í huga, at saxofonin varð uppfunnin í Paris longu í 1846 — og tá var einki, sum æt jazz-tónleikur! — Maðurin, ið uppfann hana, var belgiarin Adolph Sax instru- mentbyggjari og uppfinn- ari, sum búði í París. Við saxofonini vildi hann royna at byggja brúgv um ta klangligu gjónna mill- um træ- og messingblás- ararnar. Hann helt klang- munin millum hesar báðar bólkar vera ov stóran vildi fáa ein millumklang fram Vildi uppfinna ein millumklang Tær fyrstu saxofonir- nar vóru ætlaðar symfoni- orkestrum men gjørd ust betur umtóktar i blåsi- orkestrum Um hetta mundið skipaðu frans- menn fyri nógvum kapp- ingum fyri blásiorkestrum orkestur, ið hevdu saxofonir við, lógu vanliga ovast á stigatalv- uni. So eftirspurningurin eftir saxofonspælarum gjørdist stórur — øll or- kestur vildu hava saxo- fonir vid. Nu saxofonin var vorðin so væl umtókt, varð sjålv- andi tervur á rætiiligari og tey Eg haldi ikki, at tú skalt vera ræddur fyri at ganga nýggjar leiðir. Sum t.d. at spæla Bach á saxo- fon hóast hann at góðum grundum ikki visti um hetta ljodføri! Samreða og myndir: Heri undirvising. So farið varð undir = saxofonlinju á konservatoriinum í París. Albert Sax var sjálvur lærari. Hóast hann ikki var yrkistónleikari, sigst hann hava verið góður saxofonspælari. Sum vera man, var eingin tónleikur skrivaður fyri saxofon, tá ið hon kom fram. Men nú fóru tóna- skaldini at fáa áhuga fyri henni, og t.d. Berlioz og Debussy hava skrivað fyri saxofon. Jazzurin bjargaði henni — Men brådliga kom Frakland í fíggjarkreppu, og teir máttu spara alla- staðni. Tónleikarin kendi sjálvandi eisini sviðan av hesum, og fyrsta, sum varð niðurlagt á konserva- toriinum í París, var saxofonlinjan hon var jú nýggjast Nú kom naggatódn í eingin útviklingur hendi á saxofongkinum, og næstan eingin tón- leikur varð skrivaður So hendi tað í 20- jazzurin kom fram. Væl vísti hon seg at rigga til tónleikastíl — og brádliga vildu ell sleppa at spæla saxofon! Í USA stóð ein saxofonspælari á hverjum gøtuhorni. — Takkað veri jazzinum fekk saxofonin av nýggjum framgongd, og nýggjur áhugi varð fyri henni. Menn fóru aftur undir at skriva tónleik fyri saxofon og nú trýtur tilfar ikki tverturímóti! Skalt tú spæla allan tann tónleik, ið er unum, at henda nýggja skrivaður fyri saxofon, hevur tú ov mikið at gera. - Saxofonin hevur sera nógvar klangmeguleikar, og tað ger, at alt fleiri tónaskald hava fingið áhuga fyri henni. Fyrsti, ið skrivaði fyri saxofon, var Berlioz. Hann segði, at »saxofonin er eitt stórt framstig fyri tonleikin«, og hann skrivaði eina saxofon-kvartett í 1854, ið framvegis verður nógv spæld. Tó er mesti saxo- fontónleikurin skrivaður í okkara tíð bretar = og skriva. einamest fransmenn — Jazztónleik spæli eg i ene - … slettis ikki. Tad klassiska repertoarið er so stórt, at tú hevur ovmikið við tí. Tað er ikki bara at seta seg at spæla jazz — tað krevur líka nógva venjing sum tað klassiska og ann- an teknikk. Umleið sum munurin millum klassiskt og jazz-klaver Svøriki vann gull — Nær fekst tú áhuga fyri klassiskari saxofon? Eg byrjaði mítt tón- leikalív í harmoniorkestri í heimbýi mínum Kostad í landslagnum Småland. (Forrestin kemur nærum alt glas i Svøriki hadani). Flestu saxofonspælarar eru byrjadir vid klarinett og hava skift, men tad gjørdi eg so ikki. — Harmoniorkestur eru sera vælumtókt í Små- landi — ja, og eisini í Vármlandi — so nógvir svenskir blásarar eru ætt- aðir haðani. — 16 ára gamal kom eg inn á musikaralinjuna á tonleikahåskulanum (kon- Nr. 79 — 16. juli 1987 servatoriinum) í Stock- holm (sera óvanligt at koma so ungur inn á musikaralinjuna, blaðm.). Har tók eg so eisini peda- gogiskt prógv. — Síðani kom eg inn á altjóða solistlinjuna fyri saxofon í Bordeaux í Frak- landi. Saxofonin varð jú uppfunnin í Fraklandi, so teir eru komnir longst á leið, bæði viðvíkjandi spælarum, lærarum o.g. Hjá einum framkomnum saxofonspælara er tí mest natúrligt at leita sær hagar. — Har var eg í eitt ár. Var til eina kapping fyri saxofonspælarar og fekk gullheiðursmerki. Eftir tað gekk eg á solistlinjuni á tónleikaháskúlanum í Stockholm og tók diplom- prógv í tjør (hægsta tón- leikaúthúgving, tú kanst fáa í Norðurlondum. Tú kappast við eini 90 onnur um 4 pláss, blaðm.). Og tú ert ...? Framhald á síðu 15