leygardagur 18. juli 1987síða 13

Nr. 80 — 18. juli 1987 tíðindablaðið Síða 13 Ein oyggj i blóma — eftir at hava staðið í skugga í nokur ár, segði Jóannes Dalsgaard, logtingsmaður, í roðu hann helt á fólkafundi í Skálavík seinasta vikuskifti. Fyrst vil eg takka ung- mannafelagnum fyri at hava skipað fyri hesari stevnu. Tað er altíð gott at fólk koma saman til ítrótt, fundir, samkomur ella leik. Hetta er kanska av sterri týdningi í dag, hvar samveran millum fólk er um at broytast fullkomi- liga orsakað av sjónvarpi, bilinum og av ti, at øll tykjast at hava so nógvan skund við ellum. Tá er gott at kunna smoyggja gerandisdagin av sær, gloyma allan trega og stríð og so bert hava tað hugnaligt = saman við bygdar- og oyggjarfólki. Tað er sjálvsagt ein ser- stek gleði og ein heiður fyri meg at vera tykkara gestur, tí Skálavík er mín heimbygd. Her eri eg føddur og higani havi eg bert góð og vekur minni. Tað er nú einaferð so, at har tú ert borin í heim, har vilt tú næstan altíð kenna teg heima. Flestu menn- iskju hava einhvønn tokka til tað stað, har tey sóu dagsins ljós. Hetta merkir tú á ellum teimum bygda- fólkum, sum tú metir í Havn. Mangan kenna tey seg sum bygdafólk í ein tvey trý ættarlið eftir at ætt teirra flutti til høvuds- staðin. Hvat serstakt er tað so, sum eyðkennir hesa bygd- ina og ta oyggj, hon liggur á. Eg havi hug at lýsa oynna fyrst og gera tað við nekrum orðum eftir einum av tykkara stóru sýnum, sum júst er farin undir grenu torvu. Heðin Brú, ella Hans Jacob í Stovuni, sum tit eisini kenna hann, hevur í síni tiltiknu segu >Ein Skála- viksferd«, lýst Sandoynna og bygdina her. Hann stendur umborð á Smyrli ein illveðursdag fyrst í fimtiárunum og lítur inn á Sandoynna. Hoyrið hvussu hann lýsir hana: »Har lå so Sandoyggin og vóð í skúmi. Allar áir stóðu á svelgi og regnið oysti niður, tað lokaði fjøllini og stóð í grómum oman gjøgnum hagarnar. — Men heldur ikki í hesum karmi duldi oyggin sítt blíða lyndi. Hon er ungmoyggin millum aðrar oyggjar í Føroyum. Hygg at henni í hverjum veðri, tú vil! Eingin svørt fjøll seta knyklar í brýr ímóti tær, ongar síðar skorar standa og hótta, einki vilt og gæsut landslag stendur og hóreiggjar sær. Einans flåg valling, lág fjøll og so skaffiliga bygd, sum vóru tey kembd, áðrenn skapar- in setti tey frá sær. Alla- staðni blítt avrundað snið, varliga samanpassað. Tað er líkt til, at Gud er komin úr konugildi, tá hann hevur myndað oynna«. So væl kann tað sigast og soleiðis kann bert Heðin Brú siga tað. Ella hoyrið heilt stutt. hvussu hann lýsir Skålhøvda: »Hygg upp i Skålhøvda — sært tú ikki friðin yvir honum, hvussu hann hvílir í landslagnum ... Og tað er eingin deyður frið- ur, ið hvílir yvir hesum fjalli. Skálhevdi er eingin dyngja, ið liggur fergd til ólívs undir sínari egnu tyngd, nei, tað er einki kroyst ella niðurflaknað við honum. Hann hevur hevuðatburð sum ein ung- ur foli og andlitið, sum lít- ur eystur í hav, ger vart við eitt vakið eyga, ið sær eitt sindur meira, enn tað letst, og tað belist ein lát- ur av serligum slag undir brúnum ...< Úr øllum skaldskapi Heðins Brú kennir ein, at okkurt serstakt, okkurt eðrvísi altíð hevur eyð- kent Skálavíks bygd. Henda aldargamla bygdin, sum vit lesa um longu í miðaldarhand- ritum, hevur alt nekur av teimum mætastu menta- fólkum Feroyar hava átt. Her vaks Heðin Brú upp. Burtur úr tí vakra og rót- føroyska bygdarmålinum, sum — serstakliga teir gomlu skálvíksingarnir talaðu, hevur hann skapað bókmentir, sum eru vorð- nar víðagitnar langt út um foroyskt landamark. Í hesum sama skaldskapi lýsir ein tokki og ein langtan eftir heimbygdini, so eingin, sum lesir hann, kann ivast í, at okkurt ser- merkt var við bygdini. Burtur úr hesum sama vakra bygdarmáli evnaði Kristian á Gerðabrekku sær tey málsligu tól, sum gjørdu hann føran fyri at skriva bók um sína Jorsalsferð — ein bók, ið snýr seg eins nógv um Skálavík sum um Jerusa- lem og við hesum tólum týddi hann gamla Testa- mentið og læt feroyingum halgubók í í einum mál- búna, sum semir seg hesari bók og einum fólki, sum enn ikki hevur slept hesari bók. Burturúr hesum um- hvervi skapaði Hans á Mølini sínar fáu, men dygdargóðu yrkingar — summar eru nú fólkaogn og úr hesum umhvervi rann ein listamaður sum Tróndur á Treð, hvers skurðmyndir í Skálavíkar kirkju hava vakt ans um oll Norðurlond. Í hesari bygd aldust nakrir av Feroya bestu kveðarum — vit um miðan aldur minnast teir enn og tekk fái útvarpið fyri, at vit sleppa at hoyra vekru reddir teirra við hvert. Tit vita, at eg her hugsi um Jógvan á Treð og mín fyrsta lærara, Leiv Tróndarson. Og frá fróð- um monnum og kvinnum í hesi bygd fekk Dr. Jacob- sen nakrar av okkara bestu og mest hugtakandi sagnum og ævintýrum. Og her vaks upp og livdi vísmaðurin Klæmunt í Búð. Heðin Brú skrivar í endurminningum sínum, at Klæmunt hevði so góðar andsgávur sum fåur, at hann var ótrúliga vitandi — ein sannur vis- maður. Nakrir av hesum ættarliði liva enn teir standa lítið aftanfyri teir eg júst havi nevnt. Ur hesari bygd havi eg góð minni um klókar gamlar konur, sum altíð vóru við tí góða orðinum, sum vóru blíðar við bern og sum høvdu eitt findar- orð til eina og hverja um- stødu. Tá týskurin hevði tikið Danmark tann 9 apríl 1940, kom ein maður inn í handilin niðri á Møl- ini algoystur og segði: vit hava mist Danmark. »Onkur man hava mist meir ...<, svaraði Tomina, sum stóð og keypti. Hon hugsaði um tey, sum vóru burtur og um tey, sum høvdu síni á sjónum. So- leiðis vóru tey gomlu. Teirra mentan hóskaði til teirra gerandisdag og vit hava skyldu at virða tey fyri teirra lív og teirra stríð, tí eisini vit eru fruktin av teirra lívi og teirra strevi. Ti bygdin og hennara sega snýr seg ikki bert um tey, sum gjørdust kend ella gjørdu bygdina kenda. Bygdarlivid var eisini gerandisdagur, ikki altíð líka stuttligur. Hvat vita vit um alt tað slit og tað strev og stríð, okkara forfedrar her høvdu fyri at livbjarga sær og sinum Teir vóru ikki so orðaríkir sum okkara ættarlið. Fámæltir fedrar, kallar Heðin Brú teir. Vit minn- ast tey sum gomul fólk, hvert við sínari segu — hjá nekrum hevði lagnan, hóast stríð og baks, verið til vildar — onnur bóru upp á døpur mein. Øll eru tey langt síðan løgd til hvíldar niðri á Mel ella uppi á Lógvheyggj. men sporini eru eftir og Minnisvarðin úti á Hákunarheyggi talar sítt týðuliga mál um, hvat tað kostaði at lívbjarga sær her. Vit hava so mangan lyndi til at gloyma hesi, sum lítið gjørdu um seg, bert passadu seg og sitt. Kortini eru tad øll hesi — tey sum skapadu tey timi- ligu og andaligu virdini, su sum vit kunnu takka at vit ikki flyta tæguna toma víðari til næsta ættarlið, fyri nú framvegis at halda okkum til Heðin Brú. »Vit hava mangt ringt at minnast á ta gomiu tíðina<, sigur hann í síni tiltiknu »Skålaviksferå«, sum eg nevndi í áðni. Ti skulu vit ikki harmas:t, men fegnast um tan: framburð, sum te seinastu árini hevur verið oynni sum heild og í hesar Hesin framburður ikki minst frá sjofolki, sum eigur lívið okkum ellum. Tann tim bygd. stavar ligi framburðurin Feroyum hevur gjert okkum øll ríkari. Vit hav: betri hús, betri klæði betri heilsu og skúlaverk vit hava bilar og sjónvarrt vit ferðast og vit hav stutt sagt rokkið ein tanr hægsta liviføtin í inum uppá ófatiliga stutt tid. Hugsið beri um ter menn, sum hava upplivað Nei dangurnar og heimsins mest framkomna fiskiveiðiflota. eru enn bert um miðal aldur. Minnist til tær kvinnur, sum enn minnast, tá taí var lívshættisligt at eig? børn í Feroyum. eru illa nokk vorðnar ommur enn Tá vit hugsa um alt hettz noyðast vit at viðgang: at broytingarnar hava verið egiligar — tær flestu til tað góða, men vandi er hverjari vælferå. Aliur hesin framburður hevur kostað dýrt. Bilurin er ein dýrgoldin hentleiki. bæði so og so. Tann friður og tað samljóð, sum eyðkendi tey gomlu. eg minnist higani úr bygdini, er burtur — vit koma ikki saman á sama náttúrliga hátt sum fyrr — álvar- samir vandar hótta okk- ara umhvervi og lívs- grundarlag uttaneftir. Men alt hetta fara vit at lata liggja nú. Heldur fara vit at fegnast um at bygdin ikki hevur fingið somu lagnu, sum so mangar aðrar — takka verið tí áræði og dirvi, sum tykkara sjófólk hevur víst til henda dag. Eisini oygg - er í broyt- ing eftir at :.ava staðið í skugga í nanur ár, tykist hon av vara at vera komin ú* aftur í ljósið — eisini hv .a fegnast vit um og ska cg bert enda við at ynsk :, at alt gott má fylg:a tykkum, sum hava va' at verða her og smíða t: .kum eydnuna, her, m tykkara forfedrar ava livad í øldir. —————————|—É—€—{—€—€—<|<—<—|——<———— LT————