leygardagur 22. august 1987síða 16

Síða 16 aru yvirmenn koma úr yvirstættini ella hava áhugamál felags við Síðan frigerðingina fyri meira enn tjúgu árum síðani hevur búskaparút- viklingurin í Kenya verið stórur. Landbúnaðar- og idnadarvøksturin = hevur verið eitt sindur sterri enn fólkaveksturin, sum er ein hin stersti í 3. verð. Hópur av dyrkilendi var, sum fyrru europeisku ánararnir vóru farnir frá og hópur av bíligari ar- beiðsmegi og útlendskum kapitali, sum var hugaður til íleggingar. Utlendsku kapitalistar- nir og stuðulsveitararnir — m.a. norðurlond — lótu ikki til at leggja til merk- is, hvussu politisku rætt- indini minkaðu og menn- iskjarættindini vóru doyggjandi. Vist varð á Kenya sum glógvandi demi um fyri- munir hins opna markn- aðarbúskaparsins við veksturi innan øll eki, sum vakti øvund í hinum Afrika. Hin størra landbúnað- arframleiðslan fer til at føda enn fleiri fólk. Undan frigerðingini út- flutti Kenya matverur, og síðan veksur innflutning- urin av hesum verum stødugt. Ídnaðurin veksur, býir- nir vaksa og býarkest- arnir. Rikidømid veksur og tal teirra ognarleysu. Mótsetningar samfelags- ins vaksa og blíva alt meira sjónskir saman við útviklingi altjóða krepp- unnar. Himnaferð oljuprisanna rakti Kenya meint, tá landið er nettoinnflytari av olju. Fall ráverupris- anna hevur eisini skapt trupulleikar og teir fremmandu íleggjararnir eru vorðnir meira varnir. Tá krubban er tóm bitast rossini Næstimadur Kenyattas og arvingur forsetastarv- sins hevur alt meir ut- viklad seg sjålvrædisveg- n m Á døgum Kenyattas fjaldi hin ovurhonds bú- skaparveksturin og rivu- liga nøgdin av góðum akurlendi, sum lå eftir europeisku bóndanna, tey vantandi politisku rætt- indini. Sjálvur er forsetin Daniel Arap Moi ikki kikuyu, tá Kenyatta fegin vildi hava Kenya at liva aftaná deyða sín, og tá tað var honum greitt, at um ov nógv makt var í hond- um kikuyuna, kundi úr- slitið verða vaksandi mót- steða frá hinum ættar- bólkunum. Men hin vegin eru kiku- yuar ónegdir við, at for- setin tekur sín ættarbólk fram um kikuyuar, soleið- is sum teir síggja tað. Beint móti hesum hevur forsetin hildið fram við sínum politikki sjálv- tAindah Gøtuseljarar, id selja kikuyu-vørur Nr. . 94 — 22. august 1987 rædisvegin. I veruleikanum var bara ein flokkur »Kanu«. Hó- ast grundlógin asetur fleirflokkamynstur. Men tá fyrrverandi varaforsetin, Odinga, í dagslýsi vildi royna Sy- stemið við at framleggja møguleikarnar fyri stovn- an av nyggjum sosial- istiskum mótsteðuflokki, setti forseti Moi seg harð- liga ímóti við grundlógar- broyting í juni 1982, sum gjørdi Kenya til einflokka- samfelag. Hetta var at- vold til kvettroynd einar tveir mánaðar seinni av yvirmonnum úr flogvápn- inum. Uppreisturin varð lætt- liga niðurbardur av trúgv- um herdeildum, og við al- mennari rættarferslu vórðu uppiiblandadir yvir- menn ídemdir langa fongsulsrevsing og ein- stakar deyðarevsingar. Ein kanningarnevnd kom til, at fyrrverandi løgreglumålarådharrin undir Kenyatta og nú- verandi ráðharri fyri grundlógarspurningum, Njonjo, sum er kikuyu, er bakmaðurin. Tað hendi honum einki uttan, at hann bleiv verandi í ráð- harrastarvi sínum. Um hetta var treytað av vaks- andi ónegd kikuyua, hevur verið hugsað um, og um hetta er roynd hjá forsetanum at sleppa undan styrkisroynd mót- vegis stersta ættarbólki landsins. Men Daniel Arap Moi heldur fram við at gera politisku mótsteðufólk síni tigandi við harðligum atburði. Fyrrverandi at- finningartekin hjá parti av pressuni eru bliknað nógv. Tað umdemi, sum Kenya fyrr hevði uppi- borið fyri effektivitet, stabilitet og tolni í einum kaotiskum meginlandi, er munandi burturmáað. Forsetin hevur tikið sær valdið yvir landsins leg- regluskipan og eftirans- ingini av teimum almennu útreiðslunum. Hetta hendi í 1986 við grund- lógarbroyting, sum í bráð- skundi varð koyrt gjøgn- um tingið og sum frátók ríkisverjanum, sum hevði tilsýn við dómsvaldi og tí starvsmanninum, sum hevði tilsýn við og eftir- ansan av almennum út- reiðslum, tað sjálvræði og vernd, sum upprunaliga grundlógin gav teimum. Í fjør kom forsetin við fyriskipan um, at flokkur- in er yvir tinginum. Fyrri ráðharrin, Charles Rubia, ið nú situr á aft- astu sessum tingsins, mótmælti og segði at ósemiligt trýst hevði verið lagt á tinglimir undir tvidråttinum. Honum var bannað at atkveða í ting- inum, seinni varð hann handtikin og settur inn í 5 dagar uttan ákæru. Hóast hesa handfestu rættleiðing til teir polit- iskt ósamdu, funnust løg- froðisfelagsskapur Kenyas og fleiri kirkjuleiðarar at grundlógarbroytingini. Rómversk katólsku bisparnir segdu: >Flokk- urin er við at tilræna sær totaliteran leiklut.« I fjør gjørdi nationala kristna ráð Kenyas for- setan illan við at finnast at nýggj valskipanini. Við tey fyrireikandi valini til tingið. sum miðar móti at velja millum tey valevni, sum Kanu setir fram, skulu veljarar alment stilla seg aftanfyri tað valevni tey ynskja. Í veruleikanum týðir hetta, at loyniliga at- kveðugreiðslan er avtikin til tingvalið komandi ár. Nakrar kristnar missi- ónssteðir í fjarskotnum landspørtum, sum hava stóran tørv á radio og flogsambandi, eru vorðnar illa viðfarnar. Serstakliga amerikanskir boðberar hava klagað og røddir teirra hoydust heima. Howard Wolpe, ameri- kanskur tinglimur og limur av nevnd tingsins fyri afrikansk viðurskifti, klagaði fyri stuttum í ár í Nairobi um, at legreglan forðaði honum í at hitta kenyanarar, harímillum harra Rubia fyri við teimum at viðgera menn- iskjarættindi í Kenya. Forsetin, Daniel Arap Moi, svaraði við at ákæra tingmannin fyri at keypa sær til frásagnir frá teim vilstu, við hesum meinti hann sjálvsteðugar prest- ar. Tað, sum tekur seg út sum sjúkligt nærtikni hjá almennum myndugleik- um, verður stuðlað av Mwakenya, ein huldu- mannabólkur, sum sigst at vera marxistiskt vend- ur. Stjórnin ákærir teir fyri at royna at fella harra Moi. Rættarsakir við ákæru fyri undirgravandi virksemi hava sett 64, sum eru klagaðir fyri at vera limir av Mwakenya, harav 5 blaðfólk, í fongsul hetta seinasta árið. Aðrir 9 sita í varðhaldi og fleiri eru flýddir úr landinum. Kwakenya hevur retur sínar millum studentar við universitetið í Nairobi, men hevur eisini stuðlar millum forrætningsfólk og bøndur. Sum óvanligt fyri Kenya er limaskapurin ikki avmarkaður til ein einstakan ættarbólk. Higartil hevur fast- smíðaði sellustrukturur Mwakenyas vart seg ímóti ella forðað fyri teim flestu inntroðkannarroyndum. Men fyri einum mánað síðan bleiv skotið til sam- band við eldri kanu limum, sum eisini eru kikuyu. Kikuyuar eru stersti ættarbólkur Ken- yas. Ein varaarbeiðsráð- harri varð frákoyrdur og ————