hósdagur 17. desember 1987síða 16

Síða 16 - - SN SuSlalurin Nr. 144 — 17. desember 1987 »Glasnost hevur broytt mentunarligu støðuna í Sovjet« — sigur Raymond E. Benson, oddamaður í amerikansk— sovjetiska mentunarsamarbeiðinum Rættilig kollvelting er farin fram á tí mentunar- liga ekinum í Sovjetsam- veldinum seinastu árini eftir at Gorbachev kom til ræðið og kunngjerdi ta nýggja evangeliið um glasnost og perestroika. Raymond E. Benson, for- maður fyri sovjetisk- amerikansku mentunar- samarbeiðsnevndini i Geneve, hevur i samrødu vid Newsweek lyst sina å- skodan å menningina i Sovjet seinastu årini. Benson sigur m.a., at sovjetisk listafólk ongan- tíð hava havt so góðar um- steður sum nú at gera seg galdandi í samfelagnum og at tey ongantíð hava vágað so nógv. Rithev- undar, nøvn teirra máttu ikki verða nevnd í sovjet- isku fjelmiðlunum fyri bert fáum árum síðan, hava fingið uppreisn og bekurnar hjá teimum verða givnar út í heilum. Bókin hjá Boris Paster- nak, Doctor Zhivago, kemur út í Sovjet næsta ár og nøkur sovjetisk blød hava longu prentað út- dráttir úr henni. Ein av stóru slóðbrótarunum inn- an modernaða list, Marc Chagall, hevði framsýning í sterstu listaskálunum í Moskva. Ungir rithevund- ar, listafólk og akademik- arar skriva kritiskt og opinskárað í bleðunum um politikk og samfelags- mál og herfyri einum av bókaútgevarar geva út ritgerðarsevn og yrkingar, sum fyrr hevði tryggjað teimum langa vist í onkrari friðarligari bygd í Sibiria. Innan tær visuellu list- greinarnar hava abstrak- tión, symbolisma og sur- realisma endiliga fingið viðurkenning. Erotikkur í myndlist er ofta at síggja og myndir, ið fyrr vóru forbodnar, verða nú seldar á getunum í miðbýnum í Moskva. Sjónleikarhúsini vísa ágangandi og atfinn- ingarsamar sjónleikir og einki umboð frá Ment- unarráðnum kemur long- ur at steðga framsýning- ini. Leikstjórar kunnu taka avgerðir og leggja til rættis uttan at spyrja myndugleikarnar fyrst. Tað sama er galdandi um filmar. Benson sigur, at mentafólk í Sovjet heldur, at Gorbachev er ein væl- meinandi politikari og at hann er heilhugaður í glas- nost-politikki sínum, men at stersta forðingin fyri opinleika á mentunarliga økinum er tað velduga sovjetiska byrokratiið. Hóast opinleikan innan list, sum er undir stórari ávirkan av listaligum ráki í Vesturheiminum, eru enn strangar reglur í Sovjet móti framvising av harðskapi og pornografi. Eisini eru ávísar hending- ar og persónar í sovjet- iskari segu, sum ikki verð- ur loyvt at viðgera opið, eitt nú Stalin. Byrokrat- arnir hava enn stórt vald innan sovjetiska ment- anarlívið og ansa væl eftir at ongin tekur ræðið av teimum. kratiið er Innanfyri byro- tann áskoðan galdandi, at eitt sterkt miðsavnað »apparat« er neyðugt, skal kommun- istaflokkurin avgera og stýra menningini á ideo- logiska ekinum. Teir vísa mótsteðu móti glasnost, um glasnost týðir, at onk- ur kann ivast í tí leikluti flokkurin hevur innan ideologiina. Sambært Benson, kunnu verandi toybilið undir Gorbachev og ment- unarliga toybilið undir Krutshjeff ikki samanber- Listafólk vóru undir Krustshjeff ein kroystur minniluti, ið als onga á- virkan høvdu á samfelagið og fingu næstan ongantíð innivist í fjølmiðlum. Allir fjølmidlarnir ast voru undir trongum eftirliti indaflutningur vard lagd og tid Í rættis av politiskum nevndum. Tað ekta fræls ið hevur gjørt fjølmidlar- nar, eitt nú sovjetiska sjónvarpið, nógv meira ágangandi og tann ótrú- liga skjóta gongdin innan- fyri myndlist, filmar, skaldskap og tónleik verð- ur vidgjørd av teimum við frei og eldhuga. Benson sigur víðari, at sovjetisk mentafólk vita, at meirilutin av fólkinum er enn mestsum líkasælur, tá talan er um list og mentan, og at ein hevuðs- tåtturin i sovjetisku skipanini er, at teir kon- servativu altíð eru í meiri- luta og teir frísinnaðu al- tíð í minniluta. Hóast tað nýggja og positiva rákið, eru tey frísinnaðu lista- fólkini eiðaser fyri naivari frei ella blindari trúgv uppá framtíðina. Innan- fyri list og mentan í Sov- jet valdar varisligt bjart- skygni og trúgv á, at líka- ; 3 0) 8 5 UR VAN 4 us mikid hvat hendir, kann tann gråa og drepandi naggatódnin i sovjetisk- um listalivi, sum valdadi innan Gorbachev kom til rædid, ongantid koma aft- ur. etj.- Latið jóladunnuna vera eina SEKAN SE TS ST SR FE TR RE SS 6 i eg ARI Ed FO GG [ Gg 48 UR BR á 6 8 Ég R y & JE ae N áð & R é; X is ÝN PS R &, 22 pm | EN TO Ø få IX A ú 6 a (4 i” A þá Að Pr & ár GN 3 Fh mi (8 R få iN pp I - ( SS ú < æ 6; SA ;R ER - fø & UN 6 i > ÁR é Fr & FN & AN æ på X 6 c ir / » SA. DA AN DA BAÐ DD. AD EN. am a - í. EET SES