leygardagur 19. desember 1987síða 21

Nr. 145 — 19. desember 1987 tidindadladid — ——— Síða 21 Lagnusøga úr Fjareystri Hegni av Heiði: Tað heita summarið. Skaldsega. Mentunargrunnur Studenta- felagsins 1987. 136 s. kr. 140,-. Fyrsta feroyska skaldsegan í ár er óvan- lig. Hon fer ikki fram í Feroyum, og eingin føroyingur hevur lut í leikinum. Hevuðsleikararnir eita Chan, Linh og Binh, og hóast hetta ikki verður bein- leiðis nevnt í skaldseguni, so er eingini ivi um, at hon fer fram í Viet Nam, og tíðin er dagarnir beint aftan á frígerð- ingina av Saigon í 1975. Segugongdin er kærleiki millum menniskju í einum sundursoraðum landi, og hvussu fá- tækradømi og kríggj hava stýrt livum teirra. Lat meg beinanvegin taka fram, at „Tað heita summarið< hjá Høgna av Heiði er frílynt, opinskárað og spenn- andi, og at tær politisku hendingarnar bert eru baksýnið og viðhvert grund- geving fyri, hví tað sum hendir hendir, men skaldsegan snýr seg um menn- iskjur og kenslur. Og eftir mínum tykki sleppur hevundin væl frá hesum. Ymisk sjónarhorn Skaldsegan er tríbýtt, og hver partur hevur eiti eftir tí, hvers eygu skoða. T.v.s. at sjónarhornið er ikki tað sama alla skaldseguna á tamb, og hetta er eitt lítið kvetti. Tann fyrsti og nógv tann longsti part- urin er um Chan, sum í mong ár hevur verið hermaður í frælsisherinum. Segu- gongdin tekur við, tá hann og nakrir felagar ganga í útjaðaranum á stórbý- num og leita eftir húsinum, har teir skulu búgva. Húsfólkið vísir seg at vera múgvandi, og móðir og dóttir eru har- afturat vakrar. Mannin síggja teir lítið og einki til. Nú kann so kærleikskaru- sellin fara í gongd, og í henni eru tann ungi Chan, dótturin í húsinum Le, tann ikki so gamla móðurin Linh og tann ill- grunaverdi maðurin Binh. Lív og lagna hjá hesum er so skaldseguna á tamb tengd saman. Lagnutræðrirnir eru eisini Jógvan Isaksen ummælir - samantvunnir á tann hátt, at Chan og Linh vísa eg at koma úr somu bygd. Kærleikslýsingarnar eru inniligar og dylja einki, og høvundin letur Linh orða seg soleiðis um tað at lýsa tann kynsliga partin av tilveruni ella beinari: hví hesin lívsparturin so sjáldan verður viðgjerd- ur á jøvnum feti við aðrar lutir: Síðan Linh dugdi at lesa, hevdi hon lisið hundraðtals bokur á tamb, men lýs- ingarnar au millum mann og kvinnu vóru so burturvið, at hon fekk ein skelk, tá ið hon rendi í veru- leikan. Tað vanligasta var, at tey góðu skøld sløktu ljósið, tå ið tey elskandi nærkadust songarstokkinum. Hon øtad- ist um tad åbyrgdarloysi, hesir sjålv- vidurskiftunum kosnu mannagranskararnir sýndu i t teir ferð eftir ferð, uttan himpr og við ótrúligum lættleika lupu upp um ein tann týdningamesta partin av lívi menn- iskjans. Høgni av Heidi er djarvur i sinum kærleiksmyndum, og tær eru vakrar og náttúrligar og ikki petti uppgjørdar. Ástarsamband Fyri trýogtjúgu ára gamla Chan er tað fyrstu ferð, hann hevur kroppsligt sam- band við kvinnu, ja fyrstu ferð hann sær kvinnu nakna. Kríggið hevur forðað fyri ellum tílíkum, hevur gjert eitt vanligt lív ómeguligt, men nú skal alt hetta tak- ast aftur. Hann heldur í fyrstani saman við dótturini Le, men hann er bónda- drongur, og hon er býargenta, so tey sampakka einki serliga væl, heldur ikki á tí kynsliga økinum. Skjótt verða hann og móðurin Linh drigin at hverjum eðr- um, og verður annað lív. Chan er tó greiður yvir, at tað at hann uttan nakað fyrivarni letur seg taka av fótum av giftari konu, sum er eldri enn hann sjálvur, partvíst júst í hesum veru- leika: Í veruleikanum var Linh ikki so nógv ødrvisi enn onnur konufólk, Chan hevði hitt í lívi sínum, men at tað gjørdist just hon, sum hann kom at elska meira enn nakran annan, komst kanska mest av fi óvanliga, ósiðiliga og rædandi, sum var um ástarsamband teirra, og sum gjordi tað til okkurt serligt: hann — ein fátæk- ur, ungur hermaður. Hon ein múgu- andi kona, sum næstan heuði aldur til at kunna verið móðir hansara. Skilnaðurin millum Chan og Linh er skilnaðurin millum ymisk umhvervi, millum bygd og bý. (Akkurát í hesum feri er hann ikki sterri enn tann sami, tí Linh av fyrstan tíð kemur av bygd). Mótsetningurin millum bygd og bý fer igjøgnum alla skaldsøguna eisini í lik- inum av eðrum mótsetningspertum: natúr — ónatúr, gott — vánaligt, upp- runaligt — útlendskt. Chan umboðar fyrra partin, meðan maður Linh, Binh, umboðar tann seinna (hann er opiums- maður). Men Binh verður ikki lýstur sum bert óndur og óryggjasligur, og nettupp hetta er ein styrkin í skaldsøg- uni. Seinasti partur av bókini er sæddur við eygunum hjá Binh, og tað er uttan minsta illvilja frá hevundans síðu heldur tverturímóti — at lesarin fær at vita, hví lagnan hjá hesum er vorðin, tann hon er. Og sjálvsagt er dreymurin hjá Binh at sleppa til Amerika, tí har er brúk fyri áræði og sjálvsekni av hansara slagi. Hermenninir og býurin Segugongdin fevnir bert um eitt stutt skifti í tíð, men nakrar ferðir eru brot, prentað í kursiv fyri at skilja frá, har persónarnir líta aftur, og her fær lesarin stundum eitt sindur størri samanhangir, enn segugongdin segd í nútíð fær fram Tey afturlítandi kursivbrotini eru uttan punktum. Stílurin er glíðandi og flót- andi, átekur »stream-of-consciousness« uttan tó at vera sum hesin skriviháttur Hetta skrivingarlagið ger m.a. góða mynd av, hvussu hermenninir fata tann ríka býin. Teir, sum bert eru vanir við kríggj og svongd, duga ikki at skilja, „hvussu fólkið í býnum hevur havt ráð og stundir at njóta hetta lívið<. Skriv- ingarlag og sinnisskap eru í samsvari. Í einum tílíkum broti verður eisini sagt frá krígnum, bæði omaná fold og í jgrðarholum. Stubbin er væl skriv aður, hHugtakandi og óhugnaligur. "Tað er góð javnvåg i samfelagslýsing- unum hjå Høgna av Heidi. Sorgarleik- urin verdur lågmælt lystur, og tad eru eingi hatsk ålop í bókini, heldur ikki á fransmenn og amerikanarar, sum áttu so stóran lut í vanlagnu Viet Nams. Hó- ast nýggja stýrið júst er komið til, tá Chan metir kærleikanum, so verða lýti hjá hesum ikki duld. Nevnt verður, at ein ávís ástarskaldsega verður brend ax víðgongdum ungdómi, uttan at mynd- ugleikarnir taka nakað serstakt tykni ax hesum: >Chan dugdi at síggja, at her var okkur galið<. Seinni í skaldsøguni verð ur greitt frá, at fólk eru vorðin væl fá tækari, eftir at amerikanararnir eru farnir úr landinum. Rósureyð er myndin altso ikki tað skuldi so verið av frælsishermonnunum, sum onkuntíð tykjast dekan og reinlynt ir og ein munkur gevur Chan, og har við óbeinleiðis nýggja frælsisstyrinum, hesi ráð: Verðið ikki ov bradræsin í san tykkara, sum maður ) blindaðist josinum í tað ti sterka huldist í skugganur P ar og hvussu f hveg } torn urin at stggja eina søk ur fleiri a'ttum og at síggja ul gjøgnum eygumi hja hinum Lesarin kann so sjálvur meta um. hvussu stjórnin í Viet Nam hesi farmi tólv árini hevur fylgt munkaráðunum Eg skal kortini í hesum sambandi endur taka, at Viet Nam ikki verður nevnt í skaldsøguni, og at hon ikki bert er um hetta land, men um hjálandakuging, og um hvussu trupult tað er at taka ræðið eftir vunnan bardaga Málbúnin Málið í skaldseguni haldi: 9 sum heild vera livandi og gott, men í stødum — og hetta er serliga í fyrstani eitt sindur tungt. Grundin er tann, at setningarnir eru ov langir, og tí gerast knortlutir, men sum frá líður skrivar Hegni av Heiði seg heitan og hevur nógvar frá- gera orðingar. Tað eydnast honum eisini heilt væl í teimum trimum pertunum at lata skrivingarháttin spegla teir tríggjar ymsu persónarnar. Einahelst í endapart- inum um Binh eru fleiri brot sum lýsa, hver hann er, sum fáa tað harðrenda í honum fram. Her er konan stungin av frá honum, og hann esir seg Tad var honum at takka, at hon he kunnað livað trygt og friðarliga í erinurm vøkrum heimi eins og ein silkiormur fjålgu reivveru síni, meðan onnur konu fólk høvdu noyðst at selja sina rum] fyri at metta stn munn Tað ófantaliga kemur eisini fram. har hann hugsar um ta deyðu systurina sum var trúgvandi og helt seg fra mann fólki: »Nu lå hon so í moldarinnar kalda føvningi, og maðkarnir mundu hava liK ið moydómin Kærieikssøga leikssega un kenslur, sum n hevur IKK! UVSKUNN- leika. Ein høvudståttur er, hvussu stór- ur partur av einum fólki verður undir- grivin moralskt, og hvussu vegurin aft- ur til gamlar dygðir fyri mong ikki er ein gongd leið Hevundin kennir Viet Nam væl — hevur í fleiri mánaðir ferðast tað nærum á tamb umhvørvi, sum honum og lesarin trýr fult og heilt ti verður borðreitt Uttan lýti er skaldsegan tó ikki, og eftir mínum tykki bilar eitt sindur í endan- um. Å ein hátt er hesin ikki ótrúligur og lokar frålikt somu tið er hann dekan og tilgjørdur og ti ikki fullkomiliga trúverdur Ein styrkin í skaldsøguni er, at hon segugongdina, men um ikki er demandi yvirhøvur. Sjålvt tær mest harðrendu beistagerðirnar verða såttlige lystar. og hetta ger so, at tær standa sterkari, enn um stør og van- virðislig orð vørðu nytt Høgni av Heiði er sloppin væl frá síni fyrstu skaldsegu Jogvan Isaksen