týsdagur 30. august 1988síða 6

Høgni Djurhuus Ábyrgdarblaðstjóri: Randi Jacobsen Jan Miiller Tórfinn Smith ÞÁ mn Adan að så Útgevari: Telefon: P/f Sosialurin 118 20 Fyritaksstjóri: Telefax: Krisjan Dahl 147 20 Ljósmyndari: Bústaður: Kalmar Lindenskov Argjavegur 26 Uppseting: Argir P Sosialurin Postadressa: Prent: Postsmoga 76 P/f Pressan 1981 110 Tórshavn Aðrar leiðir mugu roynast EIN stórur partur av orðaskiftin- um um løgmansrøduna herfyri før til at umrøda fiskivinnumål. Tað er heldur ikki so legið, lutvist er fiskivinnan av alstórum týdn- ingi fyri alt okkara samfelag og lutvíst hevur okkara fiskivinna stórar trupulleikar beint nú. Tann fremsta orsekin fyri hesum er tað prísfall, sum hevur verið á heims- marknaðinum í ár, og sum íkki hevur sæð sín maka í fleiri ár. Hetta er eitt prísfall, sum hevur skapt kreppu í fiskivinnuni í okk ara grannalondum. NÚ tykist sum summir politiskir flokkar hava áhuga fyri at skapa ein »katastrofustemning« í okk ara fiskivinnu. Samstundis sum at landsstýrið verður gjørt til syndabukk fyri trupulleikarnar Nú er tað tíverri ikki so einfalt. Og tað er heldur ikki so einfalt, at all ir okkara trupulleikar á fiskivinnu økinum bert kunnu loysast við studningi HOAST hesi stóru fell í okkara marknaðarprísum hevur eydnast at halda avreiðingarprísirnar til fiskimenn, ja, teir eru enntá hækkaðir við 5%. Hetta merkir, at avreiðingarprísirnir eru hægri enn teir hava verið fyrr. Og fyri at tað ikki skal vera gloymt skal verða nevnt, at avreiðingarprísirnir eru hækkaðir við uml. 1 kr. kg. síðan henda samgongan tók við AT tað hevur eydnast at halda av reiðingarprísunum er > øktari studningsjåttan fyri at takka. Hetta kann sjålvsagt hjålpa uppå teir akuttu trupulleikarnar, men nøkur loysn er tað ikki. Ti hvat er okkara egentligi trupul- leiki? Hann er tann, at fyri ein stóran part av okkara framleiðslu eru vit við at verða troðkaðir út av heimsmarknaðinum. Ein stór- ur partur av okkara framleiðslu er blokkur. Blokkur er ein råvøra, sum allir kunnu framleiða. Og trupulleikin er tann, at td. við Alaska og í Suðuratlantshavinum verður framleitt hópur av fiska- blokki. Og hesin blokkur verður seldur fyri ein nógv lægri prís, enn tann sum vit mugu hava fyri at okkara vinna kann vera løn- andi. Hetta er trupulleikin hjá LL 5 9 5 okkum og hetta er td. eisini trupulleikin hjá norðmonnum, sum eru í somu stødu sum vit. Sakin er tann, at fyri brúkaran er tað ikki longur so avgerandi um teir fáa tosk, tað, sum er avger- andi er um fiskurin á matstovuni er biligur. Og har eru vit ikki væl fyri í kappingini. Ti ER tað als ikki so vist, at prísir- nir á okkara vanligu framleiðslum kann fara upp aftur, har hann var. VIT hava tí í veruleikanum bert tveir lutir í at velja. Annar er at halda fram við verandi framleidsl um og so hava ein stóran og stød- ugt hækkandi studning sum ískoyti. HIN møguleikin er at finna uppá »okkurt annad«. Og hvat tað skal vera skuldi verið endamál hjá øll um góðum kreftum at funnið út av. Vit vita, at tað eru fiskavirkir í útlondum, sum framleiða verur sum ikki í sama mun verða raktar av kreppu, sum hesari. Her eru vit uttan iva komin ov stutt VIT eiga eisini at kanna hvat út flutningur av feskum fiskavørum kann geva. Sjálvt um feskfiskur ikki hevur loyst seg, tá prísirnir á frystum verum vóru í hæddini, kann stødan væl vera broytt nú Og vit vita, at feskfiskaprísirnir enn eru rættuliga hegir. UTTAN iva mugu vit onkurs- vegna fara nýggjar leiðir fyri at fáa okkara fiskivinnu at gerast lønandi í størri mun enn nú. Ein byrjan er gjørd við ti åsetta studn- inginum til utflutning av feskum kongafiskavørum. NU vita vit, at umrødan av løg- mansrøduni bert er »spæl fyri gallarinum«, og skal bert takast sum so. Men hetta er mål, sum er nógv ov ålvarsligt til eina slíka »vidgerå«. OKKARA vón er framvegis, at all- ar góðar kreftir bæði í vinnulívin- um og tí politiska lívinum kunnu taka seg saman at fáa eina veru- liga loysn á teimum trupulleikum, sum vit vitturliga eru í. -i — Sosialurin. | Sáttmá Tað er kunnugt sáttmálar við indiánarar. Men, teir hvítu, teir heilkristnu prangararnir, teir brutu sáttmálarnar, allar saml ar. Ein nevnd, ið federalu myndugleikarnir settu at kanna hetta fyri nekrum árum síðani, kom til tað úrslit, at teir hvítu, og bert teir hvítu, hevdu brotið allar sáttmálar, teir høvdu gjørt við indiånar- ar, hesir sáttmálar, ið skuldu »galda so leingi vindurin blásti, og áirnar runnu<. Hesir gjerdu, váttaðu, undirskrivaðu sáttmálar = vórðu allir brotnir, av teim hvítu, áð- renn blekkið var turt. Og av tí, at hetta kann- ingarúrslit nevndarinnar gjerdi nógvar lar/iVi ISK skammiligt fyri USA o hevur tad verid hildid dult fann privata, pro fittorienterada USA pressan hevur ongan åhuga i slikum kediligum avdúkingum Tey hegrahallu javnan um mannarætt indi. Men, bert um manna rættindini í Sovjet, og tá helst ikki av samhuga, men einans til egið polit iskt gagn Tey hegrahallu >radi- kalt/konservativu« finn- ast aldrin við einum orði at teim ræðuligu, ótaldu mannarættindabrotum víða hvar í verðini, sum t.d. rasistastjórnin í Pre- toria fremur móti ósekum nekarum. Eitt greitt tekin júka annarættingd: nøera tr kalu/konservativu als ikk eru åhugad i mannaræt indum sum so. Tey høgra hallu hava eisini tikið sær einarætt upp á defina tiónsrættin uppá manna rættindi. Tá arbeiðsleys í USA, ella Onglandi, t.d fara í hundarnar, doyggja heimleys í hungri á getun um, takkað verið grót- harða umprioriterings politikki hegra stjórna, (taka frá teim fátæku, geva teim ríku) so rokna tey hegrahallu, radi- kalt/konservativu ikki tað sum mannarættindabrot. Meinigi maðurin stendur spyrjandi, hvar er logikk- urin? Humanistur Matur sum vápn Eitt menningarland við privatkapitalistiskum bú- skapi, tað er ræðuliga illa fyri. So hendir tað, at ein klika av innføddum kúgar og blóðsýgur fólkið Henda USA-, ella V- Europaorienteraða, spilta, snúltandi klika av «kapi- talistum>, keypt og goldin av stórkapitalinum, henda klika fær sjálvsagt stuðul frá transnationellum kon sernum. Klikan og kon sernirnar kradda so allan ágóðan. ið landið gevur, til sín, konsernirnar taka bróðurpartin, klikan hitt Alt meðan fólkið, urnir og bend arbeiðararnir javnan liva á tilveru lág markinum Demini um hetta eru mong, India, S-Korea, tað nógva av LátínAmerika, (uttan Nicaragua), osfr USA matin vápn ímóti eðrum londum, nýtir sum ið vilja reka sjálvsteðugan búskaparpolitikk. tá hesi lond orsakað av vanlukku ella misvekstri ikki eiga nogvan mat sjálv Men, tað kunngera fjøl- miðlarnir ikki. (Teir allra flestu fjølmidlar í verðini eru privatir og skula fyrst og fremst geva ágóða, «profitt»). Og tá ið Suharto tók ræðið frá Su- karno í Indonesia í 60unum, og 1/2 miljón kommunistar vórðu myrd- ir, tá var tað so at siga ikki umrekk í heimspressuni, tí privatu heimspressuni Tá Egyptaland i 70unum stílaði fyri og fekk i lag Camp David avtaluna vid Israel, so var tað undir herðum trysti úr USA, tað var kornneyð í USA Geri Egyptalandi. og segði við Egyptar avtalu við Israel, ella fáa tit onki korn Tá Bangladesh i 1974 fekk lovsing og frælsi, tá var hungursneyð, av USA gav ikki Bangladesh mat náttúruvanlukku veruhjálp. eftir <Food for Peace> programmi sínum, fyrr enn Bangladesh stjórnin lovaði og váttaði at bróta eina gjørda hand ilsavtalu um Jute, við Cuba. Segði nakar moral- ur? Og undir demokratisku stjórnini í Chile frá 1970 til 1973, tá fekk Chile ikki loyvi til at innflyta neyð- ugar matverur úr USA. Men, so skjótt CIA hevði myrt hin lógliga, demokra- tiskt valda Allende, og ill- mennið og belmennið Pinoché tók sær blóðugt einaræði, tá kundi Chile aftur innflyta matverur úr USA. Soleiðis (misjnýtir USA matveruvápnið, til at fella vælvirkandi, demokratisk- ar stjórnir, og fáa blóð- ugar tyrannar til ræðið, staðin fyri. Málgagn Fólkaflokksins Dagblaðið nýtir nógv pláss, til at verja ein falsk- an, amerikanskan trúboð- ara, ið hevði verið ótrúgv ur. Og. málgagn Fólka flokksins nýtir eisini nógv pláss til at verja ta razis- tisku deyðarevsing í USA, og spilla tað óhefta Amnesty International út Men, málgagn Fólka flokksins kann ikki geva blaðrúmd fyri óheftum, objektivum frásegnum um steðuna í S-Afrika. Tvertur ímóti, Dag blaðið hevur nýtt stóra blaðrúmd til at verja tað blóðuga, harðrenda razis- tiska einaræðið í S-Afrika. Víst er Dagblaðið mål- gagn Fólkaflokksins, og víst sendur Dagblaðið fyri meiningum og hugsjónum Fólkaflokksins, so tey, ið stuðla Dagblaðið ella Fólkaflokkin, tey stuðla eisini ta óndu razismuna. Jógvan Kann halgidagslógin broytast? Fyri nekrum árum síðani úttalaðu sjey feroyskir kirkju- og samkomuleið- arar seg um halgidagslóg- ina. Teimum varð settur spurningurin, um halgi- dagslógin ikki átti at verið broytt, tá tað kundi stað- festast, at júst avmark- ingarnar í hesi lóg ferdu til, at ein stórur partur av okkara unga fólki verður tveittur út á geturnar og í bilarnar við náttarbyrjan um vikuskiftini. Einstakur teirra svaraði tá, at um tað kundi prógv- ast, at halgidagslógin beinleiðis forðaði fyri al- mennum aktiviteti við teirri fylgju, at vit settu mannalív uppá spæl, so átti lógin at verða tikin upp til revisión. Provfast í dag? Halgidagslógin er avgomul, men tað broytir ikki tann veruleika, at ásetingarnar í lógini eru gjørdar eftir trúarligum grundreglum um at halda halgidagin heilagan o.s.fr. Hinvegin tykist at vera sera ymiskt, hvussu halgi- Framhald á síðu 18