hósdagur 1. september 1988síða 16

Síða 16 Seinasta 20-ára skeiðið er farin fram stór broyting í viðurskiftum teirra ungu Meðan stersti parturin av teimum ungu fyrr hevði sjálvsteðugt innteku- grundarlag heilt niður í 15 ára aldur, eru tey nú, or- sakað av longdu útbúgv ingartíðini, uttan veruliga lenarinnteku langt upp í 20-ára aldur Og alt bendir á, at hetta tíðarskeiðið uttan lenar- innteku fer at longjast enn meira, so hvert sum samfelagið setir sterri og sterri krev um útbúgvið fólk Utbyggingin av út- búgvingarskipanini er óivað neyðug fyri at nekta tervin á útbúnum fólki hjá og almennum og fyri at trvggja menning av tí før samfelagnum í Stórar upp hæddir verða í dag settar vinnulívi stovnum, ovska framtíðini av til byggjan av skúlum og rakstur av hesum skúl un Men tað tykist hevur sum um samfelagið sett hesa útbygging í verk utt an at geva sær far um tann bólk av samfelags borgarum, sum skal út- búgvast á hesum skúlum Nakað av stuðuli hevur verið latin hesum fólki, og upphæddin er voksin, men talan er ikki um upphædd- ir, ið á nakran hátt sam- svarar við tann inntøku- miss, ið fer fram meðan fólk útbúgva seg. Fólk í útbúgving eru tó byrjað at geva sær far um henda spurning, og í sam- band við at Meginfelag Feroyskra Studenta í fjør fylti 25 ár, bað felagið Grannskoðarafelagið Carl Vilhelm Weihe ger rar útrokningar um figg) arligu avleidingarn at f undir útbr v x i á åg í ( TØT g viðmerkingarnar t nesar Ætlanin vid utrokning- unum er at lýsa innteku viðurskiftini gjøgnum lív ið fyri eitt fólk, sum fer gjøgnum eitt útbúgving artíðarskeið, sæð í mun til eitt fólk, ið alt lívið fær arbeiðsmannalen Lívslenarútrokningar kunnu gerast á ymsan hátt og við ymiskum for treytum, og alt eftir hes um fortreytum vilja úrslit- ini gerast ymisk. Tær for treytir, ið her verða nýtt- ar, verða viðmerktar so hvert Val av livsstarvi Tá ung skulu taka steðu til, hverja vinnu ella starv tey skulu miða ímóti í framtíðini, er nógv, ið skal umhugsast. Her skal mill- um annað nevnast út búgvingarmeguleikar, starvsmøguleikar, áhugi, starvsinnihald, ábyrgd og fíggjarviðurskifti. Av hes- um eru serliga fíggjarligu viðurskiftini av týdningi Fil grund fyri hesar út rokningar liggja bert sátt nálalenir, og íkki til dømis meguleikar fyri inn tøku við yvirtíðararbeiði og tílíkum ella hjå-g6dum (á donskum sonevnd »frynsegoder«). Ført hevur verið fram, at tað fyrr var ein figgjar- ligur fyrimunur at fåa eina útbúgving. At út- búgvandi hóast tey, meðan tey eru í útbúgv- ing, eru millum teirra, ið eru fíggjarliga illa fyri, eftir lokna útbúgving fáa stóran fíggjarligan fyri- mun við tað, at tey fáa hægri len. Tað hevur eisini verið ført fram, at hesin fíggjar- ligi fyrimunurin nú er um vera burtur, og at fólk í itbúgving ynskja fíggjar- igan meguleika fyri at út- ga sær ein veruligan bú } og at kunna stovna ra meðan Fíggjaryvirlitið sum vera VISIr, man, at í út- búgvingartíðini er inntek- Longda útbúgvingartíðin krevur trygging av inntøkugrundarlagnum í útbúgvingartíðini an hjá tí útbúgvandi lægri enn arbeiðsmannainntek an. Meðan tann liðugt út búni tjenar meira enn ar beiðsmaðurin Framskjótan og út- setan av nýtslu- møguleikum Munur er tó á at hava eina ávísa innteku til taks í ár í mun til at hava hana til taks næsta ár Hesin munurin kann umroknast í peningi við at nýta eitt hugtak, ið nevn- ist »preferansu«-renta. Henda »preferansu«-renta sigur nakad um, hvussu høgt ein metir virdid av at kunna taka nytslu sina eitt år fyrr. Sum imynding kann eisini nytast eitt vanligt lån i einum pen- ingastovni. Her er kostn- adurin av låninum (rentan) samansett av ymsum pørtum, millum annað vandanum fyri at lánið ikki verður afturgoldið, in- flatión (tað at peninga- upphæddin missir virði) Utlánsrenta Frádráttur í skatti (42%) minus inflatión Realrenta aftaná skatt og »preferansu«-rentu (gjald fyri at útlánarin út setir nýtslu sína til frama fyri at lánarin kann fram skunda sína). Í hesum sambandi hyggja einans at preferansurent vit uni Um kapitalmarknaðurin virkar ideelt, har framtíð- in kann forútsíggjast út í æsir, vil tað vera gjørligt hjá cand.mag.-inum ella pædagoginum at økja um nytslu sina i teimum yngru årunum, afturfyri at minka um nýtslumegu- leikarnar í teimum eldru árunum. Hetta gerst við at taka lán. Tað er tann veruligi kostnaðurin av hesum, ið roynt verður at lýsa við hugtakinum >pre- feransu«-renta Tad er torført at gera upp »preferansu«-rentuna i einum heilt åvisum tali. I hesum útrokningum er nytt ein »preferansu«- renta uppå 4% Hetta kann sammetast vid sonevndu realrentuna eftir at skattur er goldin: 14,00% 8,12% — 5,00% 3,12% Nr. 99 — 1. september 1988 Livsløn Ein góður máti at saman bera innteku hjá ymsum persónum, er at hyggja at inntekuviðurskiftunum gjøgnum tann part av liv inum viðkomandi hava vinnumeguleika Hetta verður nevnt lívslenin Av tí at vit hava eina skattaskipan, ið tekur meira av teimum hegu inntekunum enn av teim um lágu, er tað rættast at hyggja at lívslenini eftir at goldin skattur er drigin frá Hetta verður lýst í hjá- settu talvu 1 Talva 1: Samanlegd livsinntøka í einum ávísum aldri aftaná skatt. Aldur Cand. mag Pædagog Arbeiðsmaður 20 69.000 69.000 351.000 25 205.000 425.000 789.000 30 700.000 946.000 1.227.000 35 1.334.000 1.483.000 1.666.000 40 2.030.000 2.023.000 2.104.000 45 2.765.000 2.563.000 2.542.000 50 3.500.000 3.103.000 2.981.000 55 4.236.000 3.643.000 3.419.000 60 4.971.000 4.183.000 3.857.000 66 5.854.000 4.832.000 4.383.000 Telini kunnu eisini lýs- ast við eini strikumynd. Sí strikumynd Á Vit síggja at lívslenin aftaná skatt hjá einum cand. mag.i er 33,6% hægri enn lívslenin hjá ar- beiðsmanninum Meðan lívslenin hjá pædagogin- um er 10,3% hægri enn lívslenin hjá arbeiðsmann- inum. Tann fyrsta partin av lívinum hevur arbeiðs- maðurin tilsamans for- tjent meira enn tann í út- búgving. Men tá cand mag.-urin er 42 ár vil hann fara upp um arbeiðsmann- in við samlaðu lívslenini Og pædagogurin fer upp um arbeiðsmannin, tá hann er 44 ár Um vit nýta somu upp stilling, sum við eini »preferansu«-rentu uppá 4% (tad at tú útsetir nýtslumeguleika tín), fáa vit tølini í talvu 2 og strikumynd B. Talva 2: Samanlegd lívsinntska (aftaná skatt) í einum ávísum aldri, og við eini »preferansu«-rentu uppá 4%. Aldur Cand.mag. Pædagog Arbeiðsmaður 20 64.000 64.000 331.000 25 171.000 339.000 678.000 30 489.000 678.000 963.000 35 828.000 965.000 1.197.000 40 1.133.000 1.202.000 1.390.000 45 1.398.000 1.397.000 1.548.000 50 1.617.000 1.558.000 1.679.000 55 1.796.000 1.690.000 1.798.000 60 1.944.000 1.798.000 1.874.000 66 2.086.000 1.903.00( 1.959.000 Sum tað sæst, so er lívs- rentu uppá 4%) ikki gevur lenin (aftaná skatt) hjá grund tilat fara undir eina x í x - Hvat merkii ívslenin (aftaná skatt og Utrokningarnar hjá við einari »preferansu«- Grannskoðarafelagnum