fríggjadagur 23. desember 1988síða 21

| Í SO Í | | Vír KR Vá ra Í á herðu á embe 4 3) AI Katastrofalur torvur á ung- dóms- og fak- bókum til teir ymsu fakskúlarnar in inn fundin. ið er ikki av ongum, at 10gv verður skrivað og sad um málspurning kkara í hesum degum, nú 0 ára dagurin fyri jóla- indin 26. des. 1988 nærk ist í stórum. ter skulu segd wkur fá orð við hevuðs- lenti á málspurningin og ikaskulan. verða r "að hevur mangan idrað meg, at skaparin skriftmáli = okkara, Hammershaimb, ussu so er onki hevur krivað um feroyskt skúlanum. Í Færøsk Atho- ogi (1886-91) standa bert orðini ís. xxvj „Danske lærebøger ere grundlag for undervisnin- gen, til hvilken begge sprog bruges, dog mest jlansk« Sum próstur og føddur limur i skúlastjórnini var Hammershaimb við til at leggja stødid undir skula- skap okkara. Eisini hevur tad undrad meg, at fremstu fødilands- nesi yrkjarar okkara, Fríðrik Petersen og Jóannes Patursson, ikki nevna skúlan í yrkingunum »O, móðurmál, stórt er títt fall« frá 1876 og >Nú er tann stundin komin til 1anda«, sum Rasmus Effersøe sum kunnugt bar fram á sjálvum Jólafund- num. Í hesum sambandinum kann eisini verða trivið í tað, sum málfreðingurin Jakob Jakobsen skrivar í Dimmalætting 1889: »Noget Litteratursprog egentlig forstand kan færøsk ikke blive, Landet r for lille til at bære en trykt litteratur Trykte Småting på Færøsk kunde der med Tiden blive Råd til, første Række fex. en færøsk ABC og dernæst vidger føroyskt mål - vUØroVrL, m.i sambandi en færøsk Bibelhistorie senere maaske nogle Smaaoversættelser (f.ex frå Norsk)« Jolafundurin setti målspurningin fremst Tann seinasta greinin í ini snúði sætta og fundarsamtykt seg um at fåa fólkaháskúla Hetta hendi 1899 og er ein av feroyskan stovnaðan. longu bestu hendingunum Í skúlasegu okkara. Hesin skúli var tann einasti, sum hevði føroyskt mål sum lærugrein. Ei undur í, at rithevundurin Jørgen- Frantz Jacobsen å sinni skrivaði, at neyvan hevði háskúlahugsjón Grundt vigs sett fagrari blómu enn Feroya Fólkaháskúla. Fólkaskúlanum gekk verri í målspurninginum. Har kom $ 7 frá 1912 — sum Feroya Legting viðtók! — at leggja sína kevandi hond. Men hon eggjaði eisini til stóra mótsteðu. Undan hesi sorgarhend- ing hevði slóðarin í fer oyskari skúlabókagerð A.C. Evensen prestur, givið sínar skúlabekur út til barnaskúlan og eina til Færøernes Seminarium — helst tann einasta á feroyskum til henda skúlan — og Jákup Dahl, próstur. givið mállæru sína út. Ongantið aftur koma so fáar bekur at hava so stóran týdning sum hesar havt. Tær víðu nakka, fyra hava 1 allar slitnar upp iðrenn akað munandi varð gjert við aðra skúla bókaútgávu — eina mest $ 7 at takka Henda illa umhugsaða grein fór ikki alment úr gildi fyrr enn í 1938, men hverki kundu ella orkaðu at halda hesa hepisleysu lógargrein. 1 lærararnir , hr , hest greinin har id 100 ára dagin fyri jola- Fram til miðskeiðis seksti-árunum hendi ongantíð nakað stórvegis í skúlabókagskinum. Tó komu nakrar frálíkar bekur út av og á, t.d. Fer ova landalæra og Dýra bókin hjá Mikkjali á Ryggi (Hví kemur henda bókin ikki út av nýggjum dagført og við nýmótans myndatilfari?) og ikki at gloyma Perbókin hjá Hans Einstakar lesibekur sóu eisini dags- Utgevararnir nakrir av okkara fremstu mentamonnum, t.d. S. av Skarði, Jákup Dahl, A. Jacobsen og Ríkar Long og Chr Matras. Í mong ár varð byrjað í fyrsta flokki við donskum. Harumframt var tímatalið í føroyskum heilt lítið, tå ið tað endiliga slapp upp í part. Tá ið Brúnabók — Un- dervisningsvejledning for folkeskolen på Færøerne kom út i 1962, skeyt nevndin upp at byrja vid donskum i tridja flokki. Tveir av teimum føroysku skulastjørnarlimunum tóku hetta illa upp og fingu skipað so fyri, at byrjast kundi eisini á nyggjårinum í eðrum flokki. Hetta er kortini seinni broytt. Í komandi skúlalóg eigur feroyskt at fáa væl rúmari sess, eitt nú við at byrjað verður við donsk- um í fjórða flokki, tí at bernini eiga at fáa væl tryggari staði at standa á, áðrenn tey fara undir fyrsta fremmanda málið. Hyggja vit at gongdini hjá føroyska málinum hesi 100 árini, so eru hóast alt framstig hend, serliga í fólkaskúlanum. Tað, sum givið er út beinleiðis til teir hægru skúlarnar kann Andriasi ins ljós. vóru teljast á tumlunum. Men rætt skal vera rætt, gongd er komin á nú. Eitt tað týdningar mesta eki er tá ið talan er um móðurmálið í skúl- inum — sjálvandi undir vísingaramboðini. Har koma vit ongantíð á mál, tí ein endurnýgging má altíð fara fram. Um- framt em hop av hava vit fingið eitt sindur bókum iv ljóðbondum og sjón bondum. Ráðgevari er sett byrjanarundirvísingini, og somuleiðis er settur ráð- gevari i føroyskum í stu- dentaskulanum og HF skeidinum, og alt hendir bå, at nakad munagott fer at henda har Landsmidstødin er so smått farin i gongd, og leggur hon i fyrstu syftu høvudsdentin å at utvega lærugreinini føroyskum nytt og betri undirvis- ngartilfar Skúlabókagrunnurin he- vur nå eini fyra folk at arbeida burturav vid undirvisingartilfari. Lær arar fåa fri at gera tilfar Bókadeild Føroya Lær wafelags hevur seinastu irini havt eitt fólk burtur bókaarbeiðið og bæði av til nogvar og góðar bøkur út, sum hoska væl til frílesnaðin í fólka- skúlanum. Lærari, gevur ið so smátt er farin at hóma endan á starvstíð síni, kann fegnast um tað, sum hent er hesi árini, men tó má ikki gloymast, at enn eru tung tek at taka, skal feroyskt fáa somu kor í okkara skúlaskapi, sum móðurmálini i granna- londum okkara hava. Hetta má vera stavn- haldið. Eg fari at loyva mær at seta onkur ynski fram 1. Allir komandi tekstir til fólkaskúlan kannaðir lesitekniskt, áðrenn verða ut 2. Settir verða professi verða givnir teir onellir umsetarar. so vit fáa bøtt munandi um katastrofala tervin á dómsbókum og fakDokum tann inK til teir ymsu fakskularnar 3. Førova Landsbóka okkara fær umsteður savn stersta skúlabók at skráseta alt kandi føroyska sum er til taks blødum, tidarritum 0.t tad hos tilfarið. dag- Jóhannes Enni, Tveroyri Hitrasjúka nú eisini staðfest hjá toski! Frá Finnmark í Noregi verður sagt frá felli í miðal 25-30% — upp í heili 50% — á teimum fimtan toskaalibrúkunum, ið ala fangaðan toskayngul. Universitetið i Tromsø (FORUT) hevur stadfest, at talan er um hitrasjuku frá sjúka toskayngi- inum hava teir alt framm bakteriuna Vibrio salmo- nicida, ið er atvoldin til ta millum laksaalarar so sera væl kendu hitrasjúkuna. Aðrenn tann fangaði toskayngulin varð býttur millum toskaalararnar gekk hann í bingjum hjá Finnmark Akvakultur- senter (FAKS), id um sama mundi hevði hitra- sjúkan laks gangandi — hildið verður, at toskayng- ulin er vorðin smittadur av sjúka laksinum. Hetta hitra sjúkan ikki bert rakar sil og laks. men eisini tosk og møguliga annan fisk — ið livur í sjógvi — eisini. Tað er onki legi í hesum, av ti at bakteriur av slagnum Vibrio kunnu liva og nera visir at seg í sjOgvi, bert tær faa tey neyðugu fødsluevnini Dalking við lívrunnum evnum eitt nú frá ali brúkum og fiskavirkjum elvir eftir øllum at døma til betri umsteður fyri nevndu akteriur Fiskur hesu før: skur ið erður strongdur á einhvønn hátt sambandi við aling. er vanda fyri at fáa hitra- sjúkuna Kelda Norsk drett nr -B5