hósdagur 31. august 1989síða 3

—————TT— Nr. 99 — 31. august 1989 »Uttanlandsskuldin« — lygnin og sannleikin Til tess at geva eina mynd av hesum vidurskiftum er neyðugt við blaðsíðu í fullari stødd í hesum føri, tí eitt van ligt blaðformat er ikki nóg hegt til endamálið, tá sammetingar skulu gerast millum privata og so almenna lán tæku. Fyri at fáa eina fullfiggjada mynd og serliga, fyri at fáa landskassans låntøku sjónliga, í mun til ta privatu, hava vit rykt tekstin nakað. Tær almennu Føroyar høvdu við ársskiftið 88/89 at kalla onga uttanlandsskuld Landskassin skyldaði 253 mill. í utlondum, men átti um somu tíð 100 mill. kr. i oljugrunninum. Al mennu Føroyar høvdu soleiðis eina uttanlandsskuld, stóra umleið 150 mill. kr. og man hetta uttan nakran iva vera heimsins minsta uttanlandsskuld og uttan samanlíkning heimsins minsta statsliga skuld. Við ársskiftið 88/89 varð samlaða uttanlandsskuld føroy inga gjørd upp til 4610 mill. kr Henda upphædd var kortini ikki nóg stór i valstríð num hjá Sundstein 8 Ellefsen, SME, í ollum forum ikki nóg stór til at vinna eitt val við S&E, sum av góðum grundum hava serliga vitan á hesum eki, byrjaðu stutt fyri valið at avdúka hesa serligu vitan, og alt og øll, ið høvdu lænt i útlondum, vóru nú avdúkað og løgd afturat hesum almennu tel um Sum Pilatus á sinni, vaskaðu hesir báðir hendur og góvu Atla Dam ábyrgdina av låntøku, ið teir í mestan mun sjálvir mundu hava ábyrgdina av Hetta er tann sanna myndin av føroyskari uttan landsskuld, og sum tað greitt og týðuliga framgong ur av hesum súlum, latið tað so verða sligið fast við sjeytummaseymi, at tað eru ikki tær almennu Føroy ar, ið eru í nakrari afturberingskreppu. Tað hverki var so ella er so, men tað er við at blíva gjørt so, tí tað er afturberingin av privatari uttanlandslåntøku, id revisorgreipan tekst við í Tinganesi í hesum degum Privata skuldin er 5.270 mill. kr. og um stabbin ytst úti til hegru varð lagaður av sethusum, ið hvort kost aði 15 mill., so hevði tú omanå hvørtannad kunna sett 3.513 sethús inn í hesa súlu. Vóru tað svartkjaftatogarar fyri 100 mill. kr. pr. stk., so varð gjørligt at laga 53 sovorðin skip omaná hvertannað inni í hesum tornhega óhugna og um tað so var jåttanin til okkara ALMU, í inniverandi ári, til forsorg kr. 40 mill., so er greitt at henda upphædd hevði rokkið heili 132 ár fram í tíðina Og soleiðis kundi ein hildið fram. Nú verður borið aftur — sigst — tað kostar umleið 1000 mill. kr. um árið at avdraga og forrenta hesa låntøku og pro sentuella býtið eftir hesa sjálvsavdúkan Sundsteins & Ellefsens, sær soleiðis ut: Landskassin (tær almennu Føroyar) hava eina afturberingarskyldu uppá uml. 30 mill. krjår. ella 3%%. Kommunur og kommunalir felagsskapir, her ser liga Klaksvíkar kommuna, Tórshavnar Kommuna og SEV hava eina afturberingarskyldu uppá umli. 170 mill. kr./år, um 17,9%, meðan tað privata handils vinnulívið og tænastuvirksemi hava eina afturbering arskyldu stóra 780 mill. kr./ár., ella 78,6%. Hetta er afturberingarsannleikin og her er tað at (svínlhundurin liggur grivin. Tað er neyvan av tilvild, at studningstervurin hjá sjúka partinum av okkara fiskivinnu er uppgjørdur til nágreiniliga somu upphædd. Hesin studningur ið ikki er annað enn afturbering av rentum og avdråttum av uttanlandslåntøku hjá fíggingar-, handils-, service-, ráðgevara- og grann skodarafyritøkum teirra privatu. Teirra partur av ein ari privatari uttanlandslánteku uppá 5 milliardir krón ur. Tær privatu Føroyar Stabbin longst til høgru, ovasti partur av hesum tornhega óhugna er so tað, sum revisorarnir hava funnið afturat (ivaleyst mest í egn um skuffum og við bankanna hjálp), um 2.090 mill. kr Niðasti partur er tað, sum varð uppgivið almennu hagdeildini sum uttanlandslåntøka hjá privata handils- og vinnulívinum, um 3.180 mill. kr. Tornhøgi óhugnin var við árslok 1988 uppgjørdur til 3.180 mill. kr (niðasti partur), og oman á tað er so komið ein áður fjald låntøka upp á 2.090 mill. kr., ella samtals 5.270 mill. kr., ið eru tíknar heim av privata handils- og vinnulívinum og »stakum« persónum Tær kommunalu Føroyar Allar tær føroysku kommunurnar, ið vórðu undir neyvum eftirlitið, hava eina samlaða lántøku upp á 1.198 mill. kr., og her er tað serliga Klaksvíkar og Tórshavnar kommuna, saman við Interkommunala felagsskapinum SEV, ið viga mest. X 1198 Tær almennu Føroyar Landskassans partur, ella okkara alra partur, var við árslok 1988 253 mill. kr. Tað sum Atli Dam, fyrrv. løgmaður, soleiðis varðaði beinleiðis av er sostatt ein uttanlandslåntøka til føroyska lands- kassan, ið svarar til 3,75% av samlaðu uttan- landslåntøku føroyinga, um nú rætt er talt saman hjá revisorunum. 78,6% 5270 3180