leygardagur 11. november 1989síða 2

tíðindablaðið Ábyrgðarblaðstjóri Jan Muller Fyritaksstjór: Kristjan Dehi Bilaðfólk Megni Djurhuus Randi Jacobsen Útgever Prt Sosiskurin | Uppseting P/t Sosishøn Argir Bustadur Argjavegur 26 Postadressa: Postsmoga 76 110 Tórsharn so royna at fara í dýpdina við broyta Gluggan tann veg- in er ivaleyst í lagi, tað er Tað lýsir í eystri TAÐ kom sum ein "bumba", tá eysturtýska stjórnin seint hóskveldið gjørdi av at lata upp landamarkið til grannalond síni og serliga Vesturtýsklands. Hóast vit her heima í Føroyum enn ikki hava havt tíð at lata hesi stórtíðindini, hesa sensatión, at sodna, so er greitt, at her er talan um eina sanna kollvelting. Uttan iva er hetta ein hin størsta hendingin i eystur- europa síðani seinna heims- bardaga. EFTIR at hava verið stongdir inni handan jarntjaldið í skjótt 40 ár kunnu eysturtýskarar nu heilt fritt ferðast úr og inn í land sítt. Hóast múrurin er har framvegis, so tykist alt benda á, at hann longu nú er vorðin ein minnisvarði yvir eina farna tid. ØLL tey, sum ganga inn fyri stórri fólkaræði og demokratii, kenna seg væl í hesum døgum. Neyvan kundu fjølmiðlarnir bera teimum betur tíðindi enn júst hesi. Hetta vísir, at tað nyttar at mótmæla, tað nyttar at standa saman og á fridaligar hátt mótmæla poltikkinum hjá teinum stýrandi. GONGDIN í Eystureuropa Kvinnur og kvinnublød Ljósmyndari Kalmar Lindenskov er - ómetaliga spennandi og áhugaverd. Hver skuldi trúð fyri bert fáum mánaðum síðani, at sjålvt eysturtyska kommun- istastyrid fór at lata portrini upp! VIT kunnu finna fleiri orsekir til broytingarnar í Eystureuropa og Sovjetsamveldinum. Hetta mátti henda fyrr ella seinri. Eingin skipan, uttan mun til hverjum heiti hon fjalir seg handan, skal hava liv lagað, tregur hon mannarættindi, frælsi og demokrati undir fótum. mKommunistiska skipanin í Eystureuropa hevur ikki megnað at fáa búskpin á festur og hon hevur heldur ikki megnað at geva fólkinum tað fríheit og frælsi, sum náttúrliga býr i okkum øllum. Tryst úr Vesturheiminum hevur eisini havt sina åvirkan å broytingarnar. Men høvuds--katalysatorurin fyri allari hesari gongdini er sovjettiski leidarin Gorbatjov.Tad er fyrst og fremst honum at takka, at tad i dag ber til at tosa um broytingar i Eystureuropa. Hetta hevði ikki verið gjørligt undir undanmonnum hansara. Vit kunnu ti bert vóna, at Gorbatjov hevur hepni við sær og fær loyvi at halda fram við sínum politikki. Við hansara hjálp hevur tað eydnast andsteðuni i eystureuropeiskum londum at koma til talu. TAÐ er vandi i hvørjari vælferð. Vit i Vesturheiminum eiga ti eisini at vera varin. At Gluggin er broyttur frå at una, Helenu Patursson, hóast mangur við mær vera ein soáallað »leypa sum var blaðstjóri á hevði ynskt at fingið sending«, hvar tú fyllir fyrsta føroyska kvinnu- meira at vita í sendingini, ymiskt mentunartilfar blaðnum »Oyggjunum«, hver fyrsti kvinnuligi upp í. til at taka eitt ein- sum kom út frá 1905-08. = þlaðstjóri í Feroyum i stakt evni, tema, fram, og Hon var ávirkað av tíðar- = veruleikanum var har andanum, tí. Hugskotið at sum valdaði í Keypmannahavn hetta mundið, tí hon bú- leikaðist har eitt skifti, og haltaði nakað, navn henn- um ara varð t.d. bara nevnt ta einu ferðina. Eisini hoyrdu vit Turið S. Joen- Tórfinn Smith Prent P/t Pressan 1981 | broytingarnar í Eystureuropa nu bera á tann bøgv, ið vit hava valt at liva eftir, merkir ikki, at okkara skipan, at okkara demokrati er tað besta og einasta rætta. Tað er greitt, at fleiri av okkum, í gleðini um, at broytingar henda í Eystureuropa eftir okkara mynstri, vitandi ella óvitandi gloyma, at eisini okkara egna samfelagsskipan er í menning. Hóast vit kalla okkum demokratisk, siviliserad og fræls, so er mangt í okkara samfelag vestanfyri, sum í veru- leikanum er beint tverturímóti. Her finst bæði figgjarligt og menn- iskjansligt órættvísi og tað má ikki henda, at vilji okkara til at broyta hesa okkara egnu samfelagsskipan til nakað betri, skal steðga upp, ti vit nú kunnu erpa okkum av, at okkara skipan er tann einasta rætta og vísa til Eystureuropa. gongdina í VIT fegnast um tað, sum fer fram eystanfyr;, men vit megu um somu tíð ásanna, at eisini hjá okkum sjálvum er tørvur á broytingum, soleiðis, at vit fáa eitt meira menn- iskjansligt og rættvíst samfelag, har øll kunnu vera um at njóta av samfelagssins ágóðum. HVØJRAR broytingar verður so her hugsað um vil onkur spyrja! Ja, fyri bert at taka eitt dómi, so hevur verið nógv frammi í fjølmidlunum í vestureuropeiskum londum, at nú mugu fólk sjálvi til | frá hesum blaði, ella hetta var bert at rokna sum eitt »missionsblad« fyri eina ávísa »sekt«, sum hevði avmarkaða livitið Ødrvisi er við »Kvinnu- tidindum«, sum eru út- komið í 37 ár. Ebba Peter- sen greiddi frá teimum fyrstu árunum, meðan Kirsten Brix og Bergtóra Teleton sjonvarps- og utvarps- ummæli v/Johan Samuelsen sending var at enda kom- 11820 Teiefax 147 20 at gjalda fyri sjúkrahjálp av einum hverjum slag. Nei ikki broytingar til tað verra er okkara boð, tá hugsað verður um eitt slíkt mál sum hetta. Her mugu vit í vestur- heiminum berjast fyri at kunna varðveita teir góðu og rættvísu partar vit hava í dag, serliga í Norðurlondum. Vit mugu berjast ímóti teimum, sum halda, at allur útviklingur skal hava frítt spæl og harímillum tann útviklingur, sum tey múgvandi vilja stuðla og fremja. Samfelagið skal ikki kunna "útvikla" seg tamarhalds- leyst. MALIÐ má vera at varðveita tær skipanir, sum eru góðar og virka, meðan vit megu leggja alla orku í at broyta og lega tær skipanir, ið ikki virka nóg væl - og i summum fórum "farnar yvir gevind", at virka so tær gagna okkum øllum… TILLUKKU Eystureuropa og góða eydnu. Men lat okkum um somu tíð taka í egnan barm. Enn er langt á mál hjá okkum sjálvum til at vit kunnu kalla okkum fræls, rættvis og humanistisk samfeløg. Latið okkum eisini læra av broytingunum í Eystureuropa. Og latið okkum læra av tí positiva og góða, sum eisini hevur verið og er ein partur av teirra gerandisdegi. jamu postinum, og so er bert eisini móti tí, at hava eitt- heimafturkomin hevði sen greiða frá eini roynd hvert tema til viðgerðar hon hug at royna seg á við kvinnublaðnum »Sur- innan mentunarheimin, so ymsum økjum, eisini i sokki< seinast í sjeyti- har er eisini í lag, men so bladskriving. Evnini, sum árunum, sum umboðaði skal sigast alt fyri eitt, at — vidgjørd vórðu í blaðnum, tað meira radikalu krevini til sendingina vóru sjálvandi serliga ætl- Kvinnufylkingina, sum vaksa munandi, at tí ein- faldu orsek, at fólk keðast skjótari, tá talan bert er um tað eina evnið. Mær hevur eydnast at sæð tvær tílíkar temasending ar, tann fyrra um sjónleik í Ferovum ívar beinleiðis kedilig), og so henda sein asta sunnukvøld hjá Mal uni Simonsen um kvinnur og blød í Feroyum. Malan hevur gjert ávísar søgu- ligar kanningar á ekinum, evnið er áhugavert, so tað var við einum vissum for lýddi á. Vit mentakvinn vitni ein hvyrdu um að kvinnum, so sum mat- gerð. reinferi v.m., men eisini varð ynski sett fram um, at seta Húsarhalds- skúla á stovn í Feroyum, umframt at kravið um val rætt fyri konufólk vann sigur á fyrsta sinni, JUSt Í hesum árunum, blaðið kom út. Dimma og Kross- urin speiróku kvinnu blaðið. á donskum sjálv- andi, »Oyggjar- nar« var skrivad å før- oyskum! At fara til Kirkjubear at gera hteta brotið um neðan Helenu, var júst nakað av tí rætta, gjørdi rættiliga nógv um Nú tá kvinnurnar eru meira við á ellum ekj- um í samfelagnum, so tyk- seg ta ist sum tær fyri ein stóran part hava slept tí troytt- andi kynstosinum upp á fjall, og seta nú heilt eðr visi út í kortið enn fyrr. Ti var hetta innslagið um nýggjastu royndina innan blaðskriving fyri kvinnur heldur enn ikki súrt og óviðkomandi at hoyra uppafturtikið í dag. Og onki svar fingu vit uppá, hví Súrsokkur ikki kom út aftur? Um tíðin var farin Hanusardóttir greiddu frá blaðútgávuni í dag. Blaðið hevur valt at halda eina hóvsama og kunnandi linju, og hevur tað á henda hátt partvíst eydnast at fáa fatur á einum trúgv- um lesaraskara. 1000 blød verða prentað, og er tað ikki lítið eftir føroyskum viðurskiftum. Men ein kann ikki rokna við, at Kirsten og dergtora, bådar akademikarar negna at fáa verkakvinn- una at hava áhuga fyri »Kvinnutidindum«, og harvið økja um upplagið har er gloppið heilt ein- falt ov stórt, tað merktist eisini av prátinum, og tað er spell Ein hampilig føroysk in, merkt av vitan og seri- øsum research arbeiði tað eru vit í hvussu so er ikki forvand við. Men hin- vegin, at rúgvismikið viðgera so evni í eini Gluggasending, er eftir míni meting í tyngra lagi. Vandi er fyri at mentunar- tilfarið fer fyri bakka í SvF, tå so rívan verður tikið til. So heldur venda aftur til gamla formin í Glugganum, og lata tema- sendingarnar standa einsamallar Grannar okkara er send- ing, sum hevur staðið á skránni í nekur ár, og er púra óbroytt í innihaldi og vavi í hesum tíðarskeiði. Hetta er tilfar, sum er ómakaleyst at fáa hendur á, sjónbandið kemur við eftir at vraka og velja hjá sjónvarpsmanningin! Ymiskt er hvussu verður valt út, tað vil so vera, men seinast sóu vit eitt kut úr Danmark, fekk ein at steðga á og hugsa um steðuna, eisini | sum her á landi, í tilikum máli, nevnilia um nógv umtal aðu salmonellu bakteri una, sum finst í donskum | høsnarungum. 29 danir hava latið lív hesi seinastu 4 árini, orsakað av hesi eitrandi bakteriu. Ta ið s« leiðis er vorðið í Danmark og eftirlitið við fenaði ikk verður broytt fyribils, sc er bert eftir at spyrja, un | vit i Føroyum, sum iva leyst hava rekord í at et: —