týsdagur 19. desember 1989síða 14

Nr. 146 19. desember 1989 Shakespeare g kynin — ein seinkað rættleiðing til Jógvan TANN 28. OKTOBER hevði Jógvan Isaksen Sosialinum eitt ummæli av sjónleikinum OTHELLO, sum undirritaði hevur týtt til fer oyskt eftir William Shakespeare. Ummælið hjá Jøgvani var eftir mínum tykki bæði stórtekið og ruddiligt. Ummælarin læt væl at týðingini, men hevði samstundis nakrar smærri atfinningar. Tað er ein vånaligur rithevundur ella týðari, sum ikki dugir at síggja virðið í e viðgerð Og í nøkrum lutum haldi eg sinum máil Eitt nú kann væl vera, at fleiri vi merkingar kundu verið haldi, at hesin spurningur nir í OTHELLO áhuga og stórliga viðkemur hevuðsmálunum, vit baksast við í okkara tíð hevur almennan, prinsipiellan MEN ALLARFYRST eitt minni mál hevur, kopphyggin sum hann er, ansað eftir, at tvær replikkir í | Jógvan kinum, ein hjá Desdemonu á síðu 80 (reglu 22 úr erva) og ein hjá Emiliu á siðu 90 (reglu 22-23 úr erva) líkjast nógv í týðingini meðan tær ikki eru so líkar í upprunatekstinum Báðar replikkirnar siga frá lýdni kvinnunar mót vegis manni sínum, tær hava tí týdning, og ein mistýðing kundi tí fingið onkran lesara at hildið, at týðarin hevði okkurt í kvittanum. Íðan, orsek in til ósamsvarið, Jógvan ger vart við, er tann ein falda, at Jógvan hevur hugt at einum uppruni teksti, meðan undirritaði hevur ráðfert seg við tveir tekstir. I Jógvansa útgávu sigur Emilia: >1 nothing know, but for his fantasy« Í fyrra fjór brotstekstinum sigur hon: »I nothing but to please his fantasy«. Í mini tyding, har roynt verð ur at samansjóða báðar tekstir, sigur Emilia: >Ég skilji einki, akti hann bara, tá ið okkurt stingst upp á hann«. Og tað skuldi ikki verið heilt av leið Orðið >fantasy< merkir í hesum føri »innskot« ella „legið hugskot< SO TIL TAÐ sterra málið, kynsmótsetningarnar í OTHELLO, og viðgerð mína av teimum. Jógvan tekur í ummæli sínum soleiðis til: > í stødum tykist tað mær, at Hanus glaðbeintur fer umborð á fýrakantaða feministiska ideologi, har kvinnan er tað góða, og maðurin tað onda. Uttan mótmæli verður tann hugsan borin fram, at kvinnan er ein hægri vera enn maðurin. Fjalt aftanfyri javn steðukyrtilin verður sagt, at tann niðurtraðkaða kvinnan er ikki bert á jevnum feti við mannin, nei, hon er á einum hægri steði fyri seg sjålva« Til hetta er stutt og greitt at siga, at her mis tekur Jógvan seg. Í viðmerkingum mínum og í greinini »Kaos og kærleiki« royni eg at greiða frá hevuðstræðrunum í leikinum og at vísa á nakrar orsekir til tann dramatiska endabrestin, har Othello drepur konu sína og Jago konu sína. Ég vísi á viðurskiftir sum óndskap, maktgirnd, evundsjúku og kynsligar fordómar. Ongastaðni verður sagt, hverki beinleiðis ella óbeinleiðis, at kvinnan er ein »hægri vera enn maðurin<. Heldur ikki verður nakað sagt, sum kundi elvt lesaranum til at hugsað hetta Tad er merkiligt, men eg hevði varhuga av, at ein misskiljing sum henda kundi taka seg upp. Ég royndi tí at málbera meg v ið stórum umhugsni, tá eg nærkaðist kynsmótsetningt sjónskir i OTHELLO. Í fyrsta lagi tók eg mót setningin >-maður—kvinna svart móti hvítum, kristið K 0 móti kosmos, heilt móti syndradum, ónt móti god m. I eðrum lagi verður sagt um OTHELLO, at hann lýsir, »hvussu tær báðar lívssjónirnar iðhvert erð u ptar (min undirstriking) tanr kvinnuliga og tann mannliga, men sum vit kundu ropt tann heila og tann syndraða. ávirka kærleik Við eðrum ty diliga veråur peikað á eina heila ella holistiska ans kor og gróðrarlíkindir orðum livssjón, sum maður sum Kvinna á jevnum føt kunnu ogna sær. Í triðja lagi ve meðan Jago og Othello eðrumegin eru samsekir í eini brotsgerð, umboða hinumegin Desdemon Emilia fyri ein part saman við Cassio (ein manni) hugin til at skapa, fjálga um og varð veita lívið. Portrið til tað lovaða landið stendur sostatt hverjum manni opið Eg havi eina hugsan um, hvussu ein misskiljing sum henda verður til, og eg skal royna at greiða frá henni. Lyklaorðini eru, kundi eg hugsað mær orðini »kvinnuligt« og »mannligt« og samanset ingarnar »kvinnuvirøi« »mansv.råi« ella Viðhvert uldid, at orð sum hesi eru skemakent »kvinnumentan« veråur »mansmentan« tengd at hver sínum kyni, soleiðis at skilja, at kvinnuligar eginleikar kunnu kvinnur, og bara kvinnur, hava, og mannligar eginleikar kunnu menn, og bara menn, hava. Hetta er skeivt. Orð ini verða, bæði í dagligari talu og av vísindafólk um, brúkt á nógv lidiligari hátt. Vanliga verður sagt um gamla Ibsen, at tann kvinnuliga í nina) flógvin í hansara lyndi gjørdi hann teran fyri at skapa sínar fínu kvinnulýsingar. Tann um Gosta Ber lings saga eftir Selma Lagerlof, at >forfattarinnan ungi Soderberg skrivar — evugt } har ett konstnárligt mod som nástan kan fresta oss at tro pá en talang i tur« Síða 15 Isaksen 1 VI at Shakespeart eiðis i ið SKT Anm, oOo SK leiðis nar Vé 5 entak Kára Ma V Frer S erða A gå há i Kaldskapur I i i k Macbeth he td tvåi gar kal i år eg eikar Í Lea Kong voða í t sg KRega k nur i an við Alt v. ra 1 ko t anniik 8 t ir ÞAK :Å í ordelia ik nr gr at ér * á ið imboda é K 4 Få ið he ut i Í 5 ik eggja af i lok A K på OF b KK K t ne * i k K r D i í Kt i Få r er f KK på Få H i ru} eð t 5 ne i erð KOr KK LF På sjór ær 2 t SK : ÍKKI I enn hon sleppur at I iða I å øv k aðk ir virðir niðu erður hon avlagað ik og eys. Við hesur erður held kk urt, at frødiliga eru skap við é annliga 1VS8Sjon, veri hon avlagað é súnr i rn SKÉ 1VNVagir HUT i an mu KK K nuik VSS lina sg er partur i ansivna Kk nnuiv 1:Å ke r KK b ar k rseku er i samlelagsiig k t tú i ru grund Ug sole A enda tftur her ti patriarka i amfelagnu SU Ypi KYÐ n r ør » 1 I NIDURSTØDAN ER tann, at i OTHELLO 181 NONSLISK eila KOSMISK eliå umhvørviskær eila fridarstudlandi ella okkurt annað mett at vera syndrað ella herð ella autoriter ella uidstus. Og tað er nakað heilt annað i hetta er st Ipp. ste ir grindir t iðurr KYNUNM pir J Evar Í sakser Júsan Sontag, á jøvnum let Lat meg til seinast siga, at tað hevði ikki harm að meg, um sagt var um hesa OTHELLU-útgáx una, át € isk bókmentaáskoðan av ti subtila Marilyn French umboðar arð u ni, undir líðini á teirri kritisku og maskulinu') hjá Georg Brandes og teirri heimsspekiligu hjá Sløk. Satt at siga herði eg verið ikki sørt errin av ti. Kvinnufrigeringin sum undirritaði frå fyrstan tíð fataði sum verandi eila sum elvandi: til manstrigering og menniskja frigering var ein av mongum bjertum logum 2% sum vórðu kveiktir ella endurkveiktir i årunun Henda rersla sKapt: eina boóKkmentakri hevur ráð at leypa um. Og tað skuldi he Í sjóndar, í gerð sum i skrift, at vit ikki øll hava Hanus Andreassen