hósdagur 4. januar 1990síða 17

Mr 1 — 4. januar 1990 tíðindablaðið Ein seinkað jólaheilsan til Sjóvinnubankan Jólini eru farin, men eftir jólini liggja fleiri minni, eitt nú jólakortini. Nekur jólakort fingu vit og sjálv- ur náddi eg at skriva nek- ur. Ein morgun fyri jól kom so eitt jólakort — ikki til mín, men til okkara kæru dóttir. Kortið, hon fekk, var frá Sjóvinnu- bankanum — okkara banki, og heilsanin ljóðaði soleiðis: »Ungdémsbankin ynsk- ir tær og familju tini eini gleðilig jól og eitt gott nýggjár“. Nú er tað so, at dóttur okkara er so lítil enn, at hon ikki rættiliga er farin at senda jólaheilsanir. Hesaferð fari eg tí at hjálpa henni: Góði Sjóvinnubankin — okkara banki! Eg takki tær fyri jóla- heilsuna til mín og familju mína. Eg eri altíð glad, tå eg fái brev og helst, tá eg fái brev frá onkrum, sum eg eri góð við — onkrum, sum ger nakað gott. Og tí var eg ikki so glað fyri tykkara jólakort í morg- un. Eg havi fingið at vit- að, at tit ikki eru so fittir og góðir, sum tit royna at fortelja okkum. Eg haldi, at tit eiga at skamma tykkum. Og nú skal eg siga, hví eg haldi tað. Tit gera alt millum himmal og jerð fyri at fáa fólk at seta pengar í tykk- ara banka. Tit kalla tykk- um >Ungdómsbankin-, geva 1-2-3 konto til bern og senda jólaheilsanir til pinkubørn og størri børn. Hetta vita øll fólk i Føroy- um, tí tit fortelja teimum tað. Eg haldi, at tá tit gera soleiðis, tá áttu tit eisini at fortalt ellum fólkum í Feroyum, at tá konur, sum arbeiða hjá tykkum, fáa bern, tá sleppa tær ikki at arbeiða longur í Sjóvinnubankanum - Ungdómsbankanum — okkara banka. Um eingi bern koma aftrat, so verða eingi fólk til seinni um nekur ár at seta pengar í tykkara banka. Eg haldi, at tit skuldu sagt um- skylda við hasa mamm- una, givið henni eina stóra og góða jólagávu og givið henni arbeiðið aftur. Tá vóru tit: okkara banki. Tit eru tveir menn, sum eru stjórar í Sjóvinnu- bankanum. Vita tit, hvussu tað felist at verða sagdur úr arbeiðinum? Halda tit, at bernini hjá tykkum hevdu verið glað, um konurnar hjá tykkum ikki sluppu at arbeiða longur í Sjovinnubanka- num, tí tær hevdu fett eitt ella tvey bern? Halda tit, at tykkara bern vildu bliv- ið glað fyri jólakort frá slíkum fólkum? Nei, eg haldi, at tit skuldu skammað tykkum. Til endan fari eg hóast í seinna lagi at ynskja øll- um bernum og mammu og pápa teirra eini gleðilig jól og gott nýggjár. Heilsan Eg og pápi min Hví skal alt verða so danskt í hesum landi? Nú hevur verið so nógv sagt og skrivað um alt hetta danska, sum floymir inn yvir land okkara t.d. kann ein ikki gera eini er- indi í Havn uttan ein má tosa danskt, tað veri seg í handils- ella skrivstovu- erindum fyri ikki at tala um á sjúkrahus!, men er tað nú so legi? Teir flestu handlarnir eru danskir so sum ldé-húsið, Daisberg, Jydsk Sengetøjslager o.a og herfy ri lat ein Storur handil upp sum skal selja leikutoy, tað ikki verið tað mest neyðuga í hesum krepputíðum Og so allar hesar stóru matti byggifyritøkurnar: Høj gaard á Schultz, Hof- mann & Sønner og hvat nú alt hetta eitur sum skal útkonkurrera teir fer- oysku handverkararnar. Eg má taka undir við havnarmanninum, sum segåi at i Havn var lat so danskt, at havnarfólk fóru skjótt at pissa á donskum. Føroyskt sjónvarp fingu vit við donskum til- fari, sum dan:- sjálvir ikki leggja í at hyggja at, tað hevur so ofta verið sagt og skrivað, hví ikki roynt verður at fáa tilfar úr hin- um norðurløndum eisini, men einki hendir. Og útvarpið, er tað stórt mætari? Ein skuldi trú at teir bert áttu danskar plátur, har hoyrist lítið annað enn Anne Linnet, jodle Birge og Kim Lar- sen, tåa ger næstan tað sama hver ið leggur plátur á. T.d. hoyrdi eg ein morg un, ein dama ynskti sær at hoyra tann norska sangin »Piken i dalen«, men tað kundi ikki men at fåa hana å donsk lata seg gera um var einki i vegin fyri. Hvat vard av teimum góðu, gomlu norsku plåtu- num, Frk. Johansen jeg, Gamle Svarten, Í dag har jeg brent mine kjær- lighetsbrev og ødrum, hvi hoyrist einki til tær long- ur? Nu vard skrivad i blødunum um vit ikki åttu at nytt tey føroysku tal- heitini aftur, svarið må verða eitt avgjørt ja, tí hverjum líkist tað, at vit skulu telja á donskum ? Og fólkanevnini, hví skulu vit nýta donsk nevn t.d. Hansen, Olsen, Peter- sen 0.0., vit mugu fáa eina foroyska navnalóggávu, ongantíð ov skjótt. Fyrr skrivaðu bleðini re og lesarabrøv um danisering, nú hoyrist einki um tað longur, hóast vit nú hava danisering sum ongantíð áður. Ein maður segði einaferð, at vit feroyingar fuldstændig som danske, »føler os tað eru góðar grundir fyri at siga tað í dag Við hesi gongd, sum nú fólk bert at duga dan urmálið verður so aviagal av øllum hesum út lendska, at it skjótt einki føroyskt mål eiga longur Næstan allur ungdómur okkara fer til Danmarkar at fáa sær útbúgving (alt gott um tað, men hví ikki fara í onnur Norðurlond eisini), so koma tey heinm- aftur við einum donskum máli og laga so tað før- oyska málið eftir tí danska, tey hava lært, tað hava vit mong dømi um, bæði í útvarpi, sjónvarpi og blaðunum. Ein hoyrir so javnan um rein donsk orð, ið verða gjørd til før- oyskt, t.d. opinbart, be- hov, at koma galið avstað ístaðin fyri, at koma illa fyri, í forvegin, í staðin fyri frammanundan. Ein skrivaði í Dimmu herfyri um ein sum hevði trakkad í spinati, hvat tað so er fyri nakað, foroyskt er tað so í ongum føri. Eisini sá eg okkurt blaðfólk skrin um eitt sum var sett A rexlið náttina yvir. Ég natten over, t fyri nåttina heyð hetta væ kunna krevja, at vit tosa føroyskt i Føroyum Vid tøkk fyri upptøkuna Målvinur |. Sjúkrahús í Eysturoynni Til Feroya Legting Eg vil enn einaferð minna á uppskot um at byggja sjúkrahús Mill- um Fjarða í Eystur- oynni, tí tað hevur ikki fingið ta sakligu við- gerð, tað eigur. Tað svar, eg havi fingið higartil, vísandi á bræv dagfest 26. mars 1986, hetta er tann dag, teir valdu formann til ráðlegging- arnevndina. Eg meini ikki, man kann avgera álvarsmál eftir bert einum degi, tá nevndin er átta mánaðir um at velja formannin. Annars vil eg vísa á ell tey skjel, sum eru komin inn um sjúkra- hús Millum Fjarða í Eysturoynni. Heitt verður á Tingið um at fylgja við í, hvat fer fram viðv. sjúkra- húsi í Eysturoynni, so tað ikki bert verður goymt í eini skuffu. Virðingarmest Viggo Holm, Skála Aftur á trælanipustødi? Gamla søgnin um Træla- nipuna rennur mær i hug, nú eg hoyri um ætlaðu sparitiltekini innan heilsu- verkið. Hesi tiltøk eru so illa umhugsað, ábyrgdar- leys, so púra burturvið, at eg valla finni orð fyri tí Eg haldi, at okkara po- litikarar vita lítið og onki um, hvat tað er fyri ólukku, teir eru í ferð við at gera mótvegis okkara heilsuverki At starvsfólk uppsøgd er ein avleiding, hvadani skulu tey fåa mat i munnin og tak yvir hevdið? Frá Almu? Tann útbúgving og fakliga vit- an, tey hvar skal hon? Tveitast burtur? Tey »eydnuriku« røktar- starvsfólk, id ikki uppsegd, skulu verða eiga, verða renna skjótari, verður sagt, men annað og sjukrarøkt er g meira enn eitt heitt hjarta, ein keld hond og kvikar fótur Eg vær at ætlað lara i ipa S t I Stre ct hjá På 1 + * starvsftólkinum, at ey ur heilsuverkinum rottur 14 SOKK al tu. Tað verður alt ov hugstoytt at sjúk síggja fólk fáa verri rekt og við- gerð enn tey eiga at fáa, alt orsakað av meinings- leysum sparingum. Ikki verður tespiligt hjá t.d. einari barnakonu úr Suðuroy at skula norður til Havnar við tyrlu, og tað neyðars ófedda barn- ið, hvussu verður tað fyri Øll vita vit at ein væl- eydnaður barnsburður góðar umsteður Væl fyrireikað foreldur, trygt umhvervi, kanska vakran tónleik, ja, enntá føding undir vatni hava vit hoyrt um, alt hetta og krevur meira afturat til barnsins besta. Nú er ætlanin at vit skulu geva barninum óljóðið frá einari tyrlu og gera mammuna bæði bangna og ótrygga aftur- at — sanniliga, ein vánalig vøggugåva Ein onnur avleiðing verður, at um ein klaks- víkingur fær t.d. eitt rusk í eygað aftan á kl. 16, skal hann við tyrlu til Havnar á skaðastovuna, tí Klaks- víkar sjúkrahús verður stongt eftir vanliga ar- beiðstíð Ógjerligt verður at geva eina nóg góða rekt um A 3 og E 3 á Landssjukrahusi- num verða stongdar og øll skulu stúgvast saman á hinum deildunum sum sild í dós Føroyingar hava altíð verið skjótir at taka alt upp eftir denum, uttan MIN Í um í 11 mun til um tað er gott ella ringt. T að, ið nú er við at henda við heilsuverki okk ið teir hava gjert: Abyrgd arleys sparit tek, grun að á turr hagtøl og ter andi vitan. uttan umhugs an og umsorgan Iyri tein um sjúku Hvert mansbarn í Fer oyum veit, orsakað av skeivum iløgum og ringari umsiting eru vit noydd at spara. Ikki skortar viljin til at spara innan heilsu- verkið heldur, men ikki á tílíkan hátt ætlanin. Betri hevði verið við ein- ari skilagóðari samskipan av okkara heilsuverki við tí fyri eyga at ell kunnu varðveita ella fáa eina so sum nu er góða heilsu sum gjørligt Sitandi landsstyri åtti at sagt Føroya fólki frá, Framhald å sidu 18