leygardagur 20. januar 1990síða 17

Nr. 8 — 20. januar 1990 - Í Dimmalætting frá leyg- ardegi 13. í hesum er at lesa skelkandi grein um sjónarmið borgarstjórans í Havn viðvíkjandi rusk- frá Havnardali „Teir kløku«, Heilsu- frødiliga Starvsstovan, Landsstyri og Løgting øll leggja tey fot fyri skila- góða og lagakloka borgar- stjoranum, ti reglur og lógir eru meira til ónáðir enn gagn. Best var uttan heilsufreðisliga starvs- stovu, og allarbest um slettis eingin stýring var av føroysku kommunu- num yvirhevur. Eystan nú niðurtikna jarntjaldið er einaveldið so smátt við at verða avtikið og demo- kratisk viðurskifti sett á stovn. Hjá okkum sær út til at ganga evugtan veg. Endurnýtslustevna í Norðurlandahúsi- num 7. og 8. februar 1987 Feroya Náttúru- og Um- hvervisfelag tók á sumri 1986 stig til skipan av ráð- stevnu, ið var ætlað at kunna um og vísa á hvussu Norðurlondini høvdu roynt við åstødilig- um (teori) kanningum og verkætlanum (praksis) at fåa bukt um tad sera álvarsliga vandamál — rusknegdirnar, innihald og dálkingin av náttúru og umhvervi. Hoyrt áður Sera forhánisliga leggur borgarstjórin ein av út- lendsku pallborðsluttak- arunum undir at hava lagt uppskt fram, at vit gingu somu leið sum Bornholm. Her skuldu verða brúktar nógvar milliónir til eina rusk-ævinleikamaskinu, ið nú bert var ein náttúru- skomm fyri oynna. Hesa undanferslu hava vit hoyrt áður frá brenni- staðarsakferara og ráð- geva Jógvan Páll Lassen, og skal tí endaliga sláast fast veruliga steðan á Bornholm í dag, saman- borið við skipanina hjá okkum. Rusknøgdin Bornholm hevur góðar tvey túsund íbúgvar fleiri enn Feroyar, og er tí áhugavert at gera saman- beringar um rusknegdir og innihald. FNU hevði á ráðstevnuni sent kunn- andi faldara út til hvert í landinum, og brúkt út- lendsk hagtøl lagað til før- oysk viðurskifti, fyri at fáa eina ábending um negd og innihald í ruski- num fyri alt landið. Vit høvdu eitt boð uppá 30 túsund tons meðan Lars Mørch Ottosen, verkfrød- ingur frå Jysk Teknolog isk Institut, metti talid til 32 túsund tons um árið Húsarhaldsruskið varð mett til ur 10 túsund tons, men vísir tað seg at nøgdirnar Tórshavnar kommunu eru nógv sterri enn vit hevdu mett. Ser liga pappírs- og papp- nøgdin Verandi ruskskipan fyri húsarhaldið Tórshavnar kommuna og IRF-ekið hava somu rusk- skipan fyri húsarhaldini. Tað er ein posa til vanligt, ikki skilt húsarhaldsrusk, og ein posa til vandamikið rusk. Tað vanliga húsarhalds- ruskið inniheldur alskyns vandamiklar lutir og legir, ið ikki mugu brennast ella tyrvast. Kanning av royk- inum á brennisteðini fyri uml. hálvum eðrum ári síðan prógvaði, at m.a. kyksilvurinnihaldið = var 16 ferðir fyribils loyvda hámarksvirði. Vandamikið rusk í posa Posan til vandamikið rusk skulu fólk ringja á brenni- steðina eftir. Hesin skal brúkast til tóm málinga- blikk, træverju, loysingar- evni, battarí, heilivág, leivdir við smittuvanda o.a. Eisini skal sigast frå til brennisteðina, tá posin skal heintast. Á steðini verður hann kruvdur á gólvinum, og evnini tikin frá hver sær. Ikki brúkiligt Henda skipan við einum posa til vandamikið rusk er roynd í 25 donskum kommunum við so vána- ligum úrsliti, at hon bleiv steðgað og løgd um til kelduskiljing á ein annar- leiðis máta. Vit settu fyri nekrum mánaðum síðan fyrispurning hjá danska umhvervisráðnum, um teirra áskoðan til innsavn- an av vandamiklum ruski í einum posa. Svarað varð soleiðis: >Vi vil hellere do af grin, end have noget med sádan en pose at gøre«. Skipanin varð steðgað vegna heilsuvand- an, ið stóðst av teming av posanum og so vánaligum úrsliti í innsavnaðu negd- ini. Vit settu í dag fyri- spurning til Mikkjal Absalonsen, um hvussu nógvar posar, teir fingu inn á steðina. Talið liggur millum 5 og 10 posar um vikuna, og má tað sigast at vera sera lítið. Einir Heilsan og valdsharrin 250 til 500 posar pr. ár fyri 4560 húski, ella mill- um 5% og 10%. Skipanin fyri stórri lutir og ikki brennbart rusk Stórir lútir, ið ikki kunnu takast inn á brennistød- ina, skulu saman við øll- um ikki brennbarum ruski tyrvast i Husahaga Hetta er galdandi fyri husarhald, virki, handlar, stovnar ostr. Ruskevnini eru t.d. tóm- ar oljutunnur, nótir og trol, bildekk, plastrer og plátur, timbur, asfalt, ilska frá reinsiverkum, bjálvingartilfar, asbest, glas, jarn og metallir osfr. Her fer eingin skiljing fram, sjálvt um hetta er ásett í reglunum frá Heilsufreðiligu = Starvs- stovuni, eiheldur nekur roynd við endurnýtslu. Øska og ilska Serstakt er tyrvingplåss til flogøsku og ilsku frå brennistødini. Hetta lykar ikki treytirnar fyri trygg- ing av vandamiklari dålk- ing av umhvervinum. Eingin uppsavningarveit er kring ekið og eingin uppsavningarbrunnur, ið kann sigast at vera sam- bært reglunum fyri tílíkt virksemi. Eyka iløga Frá 1. januar 1991 skal brennisteðin lúka vanligu treytirnar fyri brenning av ruski. Hetta merkir at m.a. kálkfiltur, eftirbrenn- ari o.a. skal setast upp. Ílegan verður uml. 40 mill. afturat teimum uml. 110, ið eru brúktar. Vit hava so fingið eina nýmótans brennisteð utt- an nakra brúkiliga inn- savningarskipan, til ein prís uppá uml. 4000 kr. pr. húski pr. ár. Ella góðar túsund krónur pr. persón. Samanborið við norður- lendsku prísirnar einar 3-4 ferðir sterri. Vit mugu minna Poul Michelsen á, at FNU ikki vil krøkja seg á eina lætta og skjóta loysn ávíst av onkrari danskari fyritøku, og sidan ålikna ødrum at gjalda gildið. Fleiri ferðir hava vit roynt at fingið fíggjar- ligan stuðul til tiltøk, sum kundu minkað um rusk- nøgdirnar, men tá hetta ikki kravdi milliónaupp- hæddir læt tað seg sjálv- andi ikki gera. Ruskskipanin á Bornholm Á Bornholm var galdandi ruskskipan, ið var meinlík tí vit nú hava sett í verk, logd á hillina í 1987 sum ótíðarhóskandi. Um tað er henda skipan Poul Michel- sen sipar til, so er rætt hon kostaði teimum nógv ar tíggjutals milliónir ! betti einki um dálkingar arint heldur tvørtur imoti Bofa — felags- kommunalur renovatións- felagsskapur Hin 15. mars 1987 varð re- novatiónsfelagið BOFA — >Bornholms Fælles- kommunale Affaldsbort- skaffelse« sett á stovn. Dentur er lagdur á eina fleirstreingjaða, framtíðar skipan, har rusk, keldu- skiljing, endurnýtsla, orka og umhvervið spæla saman. Í samreðu við dagliga leiðaran hjá BOFA varð sagt frá, at arbeiðið við bygging av einum minni brenniovni av somu stedd sum okkara var í gerð. Serstakt loyvi var fingið frá danska umhvervisráð- num, tí vanligt var ikki at geva loyvi til so smáar ovnar. Treytin var at eftir- brennarin, kálkvaskiút- gerð og elektrofiltur skuldi setast til brenni- ovnin. Kelduskiljing Ruskskipanin fevnir ann- ars um kelduskiljing við húsarhaldini. T.v.s. at pappír og papp, floskur, battari, = mjólkarpakkar, metallir og alt vandamikið rusk verður skilt frá tí váta og tildálkaða ruski- num. Bert hesin váti og tildálkaði parturin verður brendur. Kunngjert verð- Síða 17 ur í fjølmiålunum nær og hvar umhvervisbilur verð- ur at hitta í ymsu býlingu- num, og ber til at avheinta skilta ruskið í einum plas- ella pappilati. Fleirstreingja skipan Fyriuttan umhvervisbilin, ið tekur móti skildum ruski, eru fleiri aðrir háttir tekir. Battaríkassar eru settir upp í handlum, foto- búum, kioskum og á torg- um. Ílet til endurnýtslu- pappir og papp eru sett upp í býlingunum, og glasbingjur somuleiðis. Innsavningin av batta- ríum byrjaði longu í no- vember 1987, og varð stuðlað av danska um- hvervisstýrinum, EEC og Nordisk Ministerrád. Frá- greiding er gjørd um inn- savningina, hon kann få- ast frá Miljøstyrelsen, rapport nr. 13, 1989, og nevnist »Indsamling af batterier pá Bornholm«. Bruktir mjólkarpakkar Sera áhugaverd er inn- savningin av brúktum mjólkarpakkum. Hesir verða savnaðir saman frá dagstovnum og húsar- haldum og bólkaðir í ta so- nevndu ljósagrenu eind- ina, t.e. pappír, papp og dagbleð. Arbeitt verður móti innsavning av teim meguligu 150 tonsunum, ið verða útflutt til Keyes Norway og har brúkt sum rávera í framleiðslu av eggjabakkum og papp- borðiskum 0.ø. Prísurin er 2 kr./kg ella uml. 7 oyru pr. mjólkarpakka. Sóptoð og ravmagn Húsarhaldini brúka nógv