týsdagur 13. februar 1990síða 7

AR Fá Nr. 18 — 13. februar 1990 Borgin verður hart rakt Borgin á Sandi er ímillum minstu flakavirkini í Før- oyum. Sambært uppriti- num um fiskivinnuna fær hon bert 3,11% av ráfiski- num, sum verður avreidd- ur í Feroyum. Borgin hevði eitt hampiliga gott ár í 1989 og fekk tá íalt 3.500 tons av ráveru til framleiðsluna. Vit spurdu Eyðun Olsen, stjóra á Borgini, um hann var negdur við prosentpartin, ásettur er í uppritinum. Velst um samlaðu nøgdina >Tað velst sjálvandi um, av hvussu stórari nøgd parturin er. Tad hava vit ikki fingið at vita enn. Er 100.000 tonsum ella minni, so stendur heilt illa til hjá okkum. 3.000 tons eru alt ov lítið. Vit mugu tá fortjena so nógv pr. kilo, at tað letur seg næstan ikki gera. Hvat hendir, fáa vit bert hesa nøgd, er ringt at meta um. Eg kann kortini siga, at í mun til so nógv onnur flakavirki er steða ikki serliga ring hjá okkum. Seinasta ár fingu vit 3.500 tons og vit kunnu klára nann av okkum við tí nogd, hóast tað hevði ikki verið nakað problem fyri okkum at taka uppímóti 5.000 tons um árið, treytað av fiska- sløgum. Vit hava mann- skap til tað, og er nógvur saltfiskur, kunnu vit koyra nógv igjøgnum við teimum tveimum kapasi- tetum, vit hava.« Uppbodssølan trupul at fåast vid Eyðun Olsen var sera ivingarsamur mótvegis uppboðsseluni. >Tað verður ógvu liga torført hjá okkum at fáast við hana. Verður hon í Klaksvík, sum sagt verð- ur í uppritinum frá lands- stýrinum, liggja vit geo- grafiskt illa fyri. Vit mugu hava ein mann afturat bara fyri at fáast við upp- bodssøluna. Tað verður eisini trupult at fáa nakað burturúr, tí fiskurin, vit meguliga kunnu keypa á uppboðsseluni, fer ikki at skapa nógv virði. Tað verður bjóðað upp í topp, soleiðis at talan kann ongantíð verða um ta stóru fortjenastuna.« Bonus-skipanin kann virka Eyðun var positivari mót- vegis bonus-skipanini, sum landsstýrið ætlar at seta í verk: „Í sambandi við bonus- in mugu vit leggja okkum eftir at gera produkt, sum vit fáa stig fyri, og tað eru vit í roynd og veru longu byrjaðir við. Eg haldi, at bonus-skipanin kann virka væl og fáa virkini til at gera dýrari veru. Tað verður sjálvsagt nógv betri uppá lands-basis og tað kann eisini fáa Fiska- seluna til at gera meira við seluna. Samanumtikið kann eg siga, at hóast vit ikki eru positivt innstill- aðir mótvegis ráverubýti- num, so noyðist man at spyrja um alternativ. Vit mugu heilt einfalt læra okkum at liva við hesum«. IE prosentpartinum og tey kunnu býta um fiskaslog sínámillum. Landsstýrið umsitur skipanina og ásetir eina vegleiðandi nøgd í tons- um, sum hvert virki kann taka ímóti hvert fjórð- ingsár. Landsstýrinum verður heimilað at leggja eitt virki stilt í eina tíð, sum keypir ein sterri prosent- part, enn tí er tillutað. Heldur virkið fram at keypa ov nógvan fisk, verður málið sent løgregl- uni. Við ársbyrjan verður gjørt upp, hvussu virkini hava hildið sína kvotu. Hevur eitt virki keypt ov nógvan fisk, skal lands- stýrið krevja vinningin av hesi framleiðslu frá tí og lata landskassanum hann til minstalen og annan stuðul til fiskivinnuna. Ein minni negd kann javnast út árið eftir. Uppbodssøla Landsstyrid fer at leggja uppskot fyri tingiå um eina uppbodssølu. I fyrsta umfari verður bert henda uppboðsselan, men ar- beitt verður við at fáa eina uppbodssølu via telefon eisini. Innihaldið í lógini verður hetta: — Uppbodssølan byrjar i august 1990. — ØINl fiskasløg kunnu seljast å uppbodi. — Frá august 1990 verða 150 tons av býtis- fiski seld um vikuna í 40 vikur. Harafturat kunnu oll fiskasløg, sum ikki eru í býtinum millum fiska- virkini, seljast á uppboði. — Fiskur, keyptur á uppboðsselu, verður ikki roknaður upp í ráfiska- býtið. — ØL fiskifør og virki kunnu selja å uppbodi. Eisini utlendsk fiskifør kunnu selja å uppbods- sølu, treytad av at tey annars hava neyðug loyvi. — Í 1990 verður upp- boðsselan í Klaksvík. Ein meiriluti í samgonguni ger av, hvar uppboðssela skal vera eftir 1990. — Ein og hver skal hava møguleika at bjóða á upp- boðsselu. Keyparar skulu frammanundan veita bankatrygd fyri keypi- num — Landsstýrið skal seta uppboðsseluna í gongd, skipa fyri uppboðum og útvega heli. — Ein fastur uppboðs- seljari verður settur. — Flutningsstudningur verður latin til flutning av fiski frá uppboðnum til virki. Studningurin verð- ur lagaður soleiðis, at oll virki verða javnsett. — Fiskaseljari hevur ábyrgdina av fiski, sum onki boð er uppá. Keyp av fiski til virkingar Í uppritinum verður sagt, at meguliga kann frystur fiskur keypast aðrastaðni, t.d. frá Kanada, Alaska, Íslandi ella Grenlandi. Fyri at fáa royndir í gongd, fer landsstýrið at leggja uppskot fyri tingið um — í eina tíð — at veita studning til keyptan fisk. Upphæddin verður 1 kr. kg. fyri innvigaða vekt av frystum fiski til virkingar. Frystur fiskur, sum virki keypa uttaneftir, verður ikki roknaður upp í ráfiskabýtið. Prísstudningur Ætlanin er hereftir at gera greiðan skilnað millum tann pris, sum fæst á marknaðinum fyri fiskin, og tann studning, sum verður latin úr landskass- anum. Studningsskipanin skal gerast einfaldari. Landsstýrið fer at leggja fleiri lógaruppskot fyri tingið um hetta, sum kunnu virka, tá verandi prísskeið er úti 30. juni 1990. Uppskotini verða: — Lóg um, at landsstýr- ið og løgtingsins fiski- vinnunevnd áseta prís- ískoyti hvenn 1. apríl og 1. oktober. Meiriluti krevst bæði í landsstýri- num og fiskivinnunevnd- ini hver sær. Prísískoytið verður ymist fyri ymisk fiskasløg og verður býtt eftir sáttmálanum millum skip og manning. Í fyrstu syftu verður harumframt latin manningar- ella rakstrarstudningur fyri ikki at broyta núverandi samlaðu studningsupp- hædd, fyrr enn sáttmála- skeiðini eru úti, og fiski- menn og reiðarar í sam- ráðingum kunnu broyta býtið. — Lógir um minstalen, dagsstudning og minsta- forvinning. — Ein prísásetingar- nevnd ásetir ein minsta- prís fyri fisk, avreiddur í Feroyum. Minstaprísurin skal skiljast soleiðis, at tað er ikki loyvt at keypa fisk, ætlaður til manna- fødi, fyri minni enn henda prís. Tað er sjálvandi loyvt at keypa fisk fyri meira enn minstaprísin, og ætlanin er, at bert tann vánaligasti fiskurin verð- ur keyptur fyri henda prís, meðan fiskur, sum er góð vera og framúr góð vera, eigur at verða keyptur fyri hægri prís alt eftir, hvussu stórt virði veran hevur, sum fæst burtur úr fiskinum. — Í prísásetingarnevnd- ini sita 2 umboð fyri fiska- keyparar og 2 umboð fyri seljarar. Tey velja ein upp- mann. Fæst ikki meiriluti fyri einum uppmanni, til- nevnir sorinskrivarin ein uppmann. Lógirnar um Ráfiska- grunn og Studningsnevnd verða settar úr gildi. Bonusskipan fyri flakavirki við tí endamáli at fáa fisk- in virkaðan til best megu- ligan prís, arbeiðsfólki, virkjum, fiskiførum og samfelagnum sum heild til gagns, er ætlanin at gera eina bonusskipan fyri góðskaðar verur. Við hægri riisi og bonus skal meira góðskað vera geva virkinum sterri skiftis- avlop og ávirka avreið- ingarprísin uppeftir. Stuðulin til fiskivinn- una verður sostatt býttur sundur í tveir partar: ein fyri at fáa fiskin veiddan, og ein annan fyri at fáa fiskin virkaðan til ávísar úrdráttir. Tann fyrri studningurin kann latast sum kilo- studningur fyri veiddan fisk. Torferari er at áseta studning til virkini fyri ávísar úrdráttir. Skal trygd fáast fyri, at fiskurin ikki bert verður vendur á gólvinum og síð- ani seldur óviðgjerdur, ber ikki til at hava bonus beinleiðis á ráfiskinum, men fiskurin má helst vera komin til eitt ávíst viðgerðarstig. Verður fiskurin skorin til flak, kundi t.d. úrteku- prosentið verið avgerandi fyri, hvussu stórt bonusið skal vera. Tey ymisku fiskaslegini hava eitt úr- tekuprosent, sum ikki er líka stórt fyri tey ymisku fiskasløgini, og tað er heldur ikki javnt yvir alt árið, tí fastleikin og fitin eru ikki eins altíð. Tað verður heldur ikki lætt at fylgja við á teim- um ymisku virkjunum, um nú úrtekan er skrásett rætt. Ti ber helst ikki til at lata úrtekuna stýra bonusinum. Men til tess at forða fyri, at fiskur fer ótilvirkaður av virkinum við studningi, ber til at lata studning fyri tann fisk, sum verður skorin til flak. Tá kundi bonusið verið pr. kg. flak. Tað kundi verið roynt at havt bonusið sum ein pro- sentpart av virðiseking- ini, men hetta er torferari at skráseta. Eisini er tor- ført at rokna út, hvat tað gevur, áðrenn ein bonus- skipan yvirhevur er roynd. Tá ein skipan er roynd í eina tíð, er iva- leyst lættari at broyta til eina aðra, sum virkar bet- ur. Ætlanin er tí at áseta eitt bonus pr. kg. flak fyri tað, sum verður skorið, og onnur bonus pr. kg. lidna veru fyri tað, sum fer í deteilpakking.