leygardagur 3. mars 1990síða 10

Lagnustund 3 øgulk Få Me ð t } Mark % x € 11et X | S | tu DeK 1SSa pe ul erður rokn send teimum vanligu skattaborgarunum, sum eru ósekir í ollum uttan einum: teir hava sjálvir valt teir andi Blindur oyðsli- politikkur Pad, sum tær góðu tid- 1960 hava undirskot undirskot oman á Hogtlent størv, sum eingin hev- ur brúk fyri. Berghol til seyð at spáka igjøg- Skip til ongan fisk. Sansaleysan inn- irnar síðan ført til, er oman á Skrivstovur skrivstovur num. bilum og óneyðugum Milliardlán til børnini at í flutning av ødrun abba rinda aftur Farmaflotin bleiv av- eiddur og siglir nú pening skapa alterna- fiskivinnuna, Førovum eitt tiv til verða forfylgd av skattavaldsins lyftarum. dynu- Søguligt svik Fad svik, sum nakrir fáir høgramenn hava framt móti stovnarum og veljarum Tjóð- veldisfloksins, er søgu- Forfylging av Klaks- víkar Býráð t 1a> 11 blødunum um Klaksvikar Byråd Hendan skriving hev- ur snúð seg um mangt og hvat, t.d seinasta býráðsfund í lenarviðurskift tjør, ini hjá maskinferar um og til seinast et. Livsverk Erlends komandi vali missu flokkurin helst meira enn hel a av sinu el At hes b! ir ) FEVSÅ ri ø kann y n IK. Verri er í ð, á til ð góða , t ð uppi Mjóðvel lokkinum elsil ør i tær oin 1, jonin jønmottakara politikkurin, hernadar- andstødan, viljjn til upplysing og mentan. Flokkurin hjå skaldum og listafólkum er nú blivin ein rætt, har tey óvitandi tyrpast Kennir tú ikki S fyri K, so kemur Tjóðveldis flokkurin eftir tær og setir teg í onkra ment- unarliga nevnd ella starv. „Vit ganga fram i ljósan dag!<, skrivar barnablaðið 14. Sep- tember gleðistrálandi, meðan landið sekkur niður í búskaparligt og politiskt bølamyrkur. Hvor kann? Hver fer eftir komandi løgtingsval at duga og orka at stýra landinum burtur úr neyðini? Hvar er tann politiska kraft, sum kann leggja i framtidarkos, sum ikki inniheldur vitleyst oyðsl í tóman heim og valagn investeringar ut fyri milliardir? Fyri 54 árum síðani skrivaði Jørgen-Frantz Jacobsen, at tað var ovist, um tóru at foroyingar orka at bera „denn strálende, men byrdefulde tid<. Sum samfelagið sær út í dag, hava teroyingar ikki staðið royndina. ps sparingarnar á havn- arøkinum Eyðkenni fyri alla hesa skriving hevur verið tann, at skrivar verið in hevur sera væl orienteraður um byrådsarbeidi Vit hava sæð hvussu samgongan Og ser # rmaður liga DVral undir ba ð Kt g olikt T.d. stóð bræv í Dimmalætting lesara í januarmánaða, sum snúði seg um sein asta býráðsfund í fjør $rævskrivarin segði seg hava verið á Tað eru tveir partar í mál- ósemjuni. Tað eru reinsi- fólkini (puristarnir), sum vilja reinsa føroyskt fyri tað, tey kalla »målspillur«. Hetta eru aloftast orð av donskum uppruna. Tey royna eisini at gera nýggj orð, og tað eydnast í ein- støkum førum væl, men i flestu førum illa. Tey, sum vilja verja før- oyskt móti óneyðugari og harðligari reinsing, verji- fólkini, halda sum so: Fer- oyskt er tað mál, sum verður tosað í Feroyum, og tað hevur sum ell onn- ur mál fingið ávirkan utt- aneftir. Øll málrekt má vera varlig. Vit sleppa ikki undan fremmanda- orðum, og tað er skeivt at gera foroyskt til is- lendskt. Osemjan hevur sína rót í máláskoðanini. Reinsi- fólkini halda, at tað er meguligt og beint at út- skifta orð líka so mekan- iskt sum vit skifta hjúl (ikki tjól) á einum bili. Verjifólkini hveppa seg við at amputera málið. Tey síggja tað sum eina livandi organismu, sum tað altíð má vera vanda- mikið at skera i. Reinsifólkini eru á tí býráðstundinum og rósti tveimum and- stødupolitikarum (andstøduni i and- støduni) fyri at hava staðið stinnir. (tå sjálvt allir hinir trígg- ir andsteðulimirnir tóku undir við meiri- utanum 1 avisum 1 Hendan grein var merkt av sjálvrósi og il ivi man vera um 1verjir li | brævskrivar- arnir vóru Øll vita, at Klaks- vikar Kommuna er i fíggjarligum trupul- leikum, orsakad av ovurnytsluni tá folka- leid. Tad kann best visast vid tveimum umstødum, sum tey tykj- ast hava gloymt: Orðini hava a) skyldskap og b) konnotatión. Eitt orð er ikki líka einsamalt sum ein metrikkur. Vit kunnu sum dømi taka orðið »gear«, sum er komið natúrliga inn í mál- ið við einum tekniskum framtaki á sama hátt sum t.d. veirur, motorur, tele- fon og kontakt. Nú vilja reinsifólkini taka gear burtur og seta tað ís- lendska »kerfi« í staðin. (At hetta tjóvagóðsið skal skeivari blíva til bæði kervi og gervi á føroyskum má vera skemt!). Men orðið gear er ikki einsamalt. Skyldfólkini hjá orðinum gear eru til dømis: Gear- framgear, bakk- gear, frigear, gearkassi og gearolja. Tad litteraturtekniska orðið konnotation merkir samtýdningur, hjátýdn- ingur, og innihaldið eru stong, tær associatiónir, sum hanga uppi við eitt orð ella orðafelli. Demi »sjukrahus« (= hvit klædir, tøgn, nervøsitetur, hjålpsemi). Ella: »summ- arnått« (= mjerkatám, Nr. 26 -- 3. mars 1990 logn, fuglaljóð, roman- tikkur). Ella: >sunnudag seinnapart á bygd< (= kvirt, keðiligt, øli sova). Ljómflega. Hetta van- skapta orðið fløvar ikki málvinin. Tað skal eitast at vera umseting av »com- pact disc«. Men diskur er jú eisini foroyskt, hóast tað kemur av látíni (discus) ella grikskum (diskos). Tað er í ollum før- um so mikið germaniser- að, at borð á týskum eitur Tisch. Á tann hátt hava vit tað dupult í tí gamla foroyska orðinum „borðiskur< (= borð-disk- ur). Tí skulu hesi vinaráð fara til allar Foroya radio- handlar: Kallið tit róliga compact fyri DISK stutt og greitt Um ljomfløguna dis« kann tad sama sigast sum um kervid. Tad er hopleyst i ordafamiljuni og konnota- tionini. Skal ein compact disc-spælari (t.e. å normal- foroyskum: diskspælari) eita »ljomfløguleikstol«? Um konnotatiónina hjá ljómflogu kann sigast, at summi orð eru so mishátt, at als eingin konnotatión grer uttan um tey. Tað kann í besta falli vera tal- an um falska konnotatión, sum tá tjóðskaparblaðið 14. September skrivar LJOMFLØVA. Eitt ann að u.l. 30 ára gamalt ljóm orð er >kveðuljómurÉ. Tað skuldi koma í staðin fyr ynskikonsert. Men hví' »Ynski« er foroyskt, og »konsert« er (blivið) før oyskt. Tad er i heilum kon sert i Norðurlandahúsi num og aðrastaðni ikk ljómur ella ljómar elk ljómaleta ella ljómastevn: ella Stríðið hjá reinsifólku num er ein vindmyllubar dagi, sum er dømdur til at miseydnast. Bardagiv verður at kalla bara førdur móti einstøkum móti gomlum »donskum« og móti gomlum og nýggj: um fremmandorðum. Tey gomlu orðini eru seig og rótfest, fremmandorðini verða bara fleiri og fleiri, og vit noyðast at brúka tey, hóast ein varlig hond eisini á hesum eki kann hampa um. Betur var, um tann væl- meinta orkan bleiv brúkt til okkurt annað. Til dom- is til at rekja foroyskan syntaks, bendingar og idiomatiskar samanset- ingar. Hetta er málsins beinagrind. Tað mátti ver- ið av sterri týdningi at roynt at varðveitt beina- grindina enn at royna at kýsta einstek orð burtur. Urvalid av orðum kann aldri blíva nóg stórt. Og urðum, summi eru bæði komandi og farandi. Mia flokkurin ráddi fyri borgum. Tí noyðist núsitandi samgonga at fáa by okkara øko- nomiskt aftur á fetur Fyri at hetta skal eydnast, verður neyð ugt við fleiri ópopu lerum avgerðum, m.a ti, sum nú tíverri er hend við havnarfút unum Um hetta var ein vidvikj sparingum á havnarøkinum, eri eg ikki madur at asta loy sn andi svara uppå, men tad, sum undrar meg, er oll tann negativa skriv- ingin í Norðlýsinum seinastu tíðina. Eg, sum havi lisið flest oll brøv, hesi lesara sum øll hava verid undir dulnevni, eri so smått byrjad at fåa illgruna um at sami maður stendur aftanfyri alla hesa skriving Mangt bendir á, at viðk andi er vanur a skriva til dag] hver veit, kanska er hesin enntá lærari. | síðsta Nordly si verður eisini sparkað út eftir Símun Petur Hjelm, tí hesin er næstformaður í Før- oya Læraratelag Helst øvundar bræv- skrivarin honum hetta ålitisstarv, sum er eitt rættuliga krevjandi og åbyrgd- arfult arbeidi. Í ollum forum kann sláast fast, at bræv- skrivarin hevur skot ið nógv skot við síð una av, eisini í síni sKriving. Omma