fríggjadagur 23. mars 1990síða 7

i 6 = Á &U áð. Mars 1IIV Aftur eitt veru- ligt dagblad I Føroyum! Eitt føroyskt dagblað kann hava stóran tydning, verður tað stjórnað og skipað samvitskufult. Og megnar Sosial- urin at leggja hóvuðsdentin á tíðindatilfar og ta kunn- ing, sum uppi í hesum hongur, so er eingin ivi um, at tiltakið fer at eydnast og koma øllum væl við skrivar Tórður Jóansson m.a. í "Sjónarmið“ idag. Hann starvaðist sjálvur á 14. September, tå tað i 70-unum gjørdi eina roynd við S-dagaútgávu. Vegna misskiljing í um- brótingini av sjónarmið- inum í blaðnum hósdagin prenta vit tað aftur í dag í rættari raðfylgju. Vit biðja rithøvundan orsakað mis- tak okkara. Blaðstj. Jan førovingar miðskeiðis í seinastu iyrsta sinni íóru undir at geva ut gø. hevur verið vøkstur og menning 1 "OVSKA bladheiminum. i KK ára øgum Kann að LtYKJast undranarveri, enn hættaðu sær undir bladtiltøk í amfelag, ið tá var. Men tað. ið eggjaði til, var neyðsyn eila eidhugi. Niels Winther gamli hevði ein greiðan politiskan boðskap, hann vildi hava út millum manna. Og tey nógvu bleðini, ið eru komin út síðan aldaskiftið, hava vanliga havt eitthvert endamál eila erkevni, tey vildu siga fólki frá. Tað meira tíðindakenda tilfarið mundi hava minni at siga, hóast tey flestu mundu taka væi ímóti blaðtíð- indum — bæði heimatíðindum og tíðindum uttaneftir. Og flestu fer- oysku blød hava lutvist verið tidindablød. Men hitt mundi liggja fremri í huganum. Eisini stríðið fyri móðurmálinum hevði týdning. Hetta at gera skrivtmálið til eitt nýtiligt amboð í samskiftinum millum menn- iskju í Feroyum. Fyrstu føroysku bleðini komu út eina ferð ella tvær ferðir um mánaðin, okkurt tó eina ferð um vikuna. Og tá id havt verður í huga, at útvarp var ikki til tá á dogum, tíansheldur sjónvarp, at sambandið við útheimin var vána- ligt, og at samferðslan innanoyggja var at kalla eingin, so skilja vit, at títtari blaðútgáva var hverki neyðug ella skilagóð. Men samfelagið broyttist og ment- ist. Ferð kom á. Neyðugt varð at beta um samferðsluna, og sambandið við onnur lond øktist. So við og við gjørdi tørvurin á skjótum og tittum tíðind- um, at blødini komu oftari út. Og sein- astu árini eru tey stóru bleðini komin út 2-3 ferðir um vikuna, tey smáu eina ferð um vikuna. Etlanin at geva út veruligt dagblað — eina ávís Feroyum er ikki so nýggj, sum onkur kanska heldur Longu í tríatiárunum hildu fólk tør vera á einum blað, sum dag um dag segði frá tí, ið fór fram í samfelagnum og úti í heimi. Og á sumri 1934 varð fyrsta royndin gjørd. Eitt stutt skifti eydnadist at geva út lítið blað, 4 kvart- síður til støddar, hvønn gerandisdag Blaðið nevndist av røttum Dagblaðið Blaðstjóri var Hans Marius Jacobsen. lærari, og blaðið varð prentað á prent- smiðju H.N bjej! itaKinum voru eisini Einar Jacobsens bøkahandils. „Joensen. prentari, Jogvan nasmussen hjá Stinu prentari og H.C.W. Tórgarð rkitektur Dagbladid fekk sum nevnt ikki langa livitid, einans nakrar vikur; men navn- ð varð seinni nytt til annað blað. Til- akið datt niðurfyri, og hóast ætlanir vóru um at geva blad út hvønn dag i stríðsárunum og seinni, so gingu nær- um 40 ár, til næsta royndin varð gjørd. Fyrst í 70årunum kom 14. Septemb- er út fimm ferðir um vikuna, og eini tvey ár untist tað undirritaða at starv ast við í hesum tiltaki. Fyrstu tíðina var Olavur Michelsen blaðstjóri, seinni Erlendur Patursson. Helst vóru ymiskar orsøkir til, at farið varð undir at geva 14. út hvenn gerandisdag. Prentsmiðjan hjá pf. Bladstarv, sum gevur 14. út, var hin fyrsta, ið fekk off- settútgerð, sum var munandi framstig og lætti, tá ið blød skuldu framleidast. Eisini mundu fólk halda, at tørvur var á einum veruligum dagblað i Førovum. Men hvat kann tað vera, ið ger, at fólk halda terv vera á dagbleðum ella ávísum? — Er tíðin ikki farin frá hes- um fjølmidli, nú vit hava útvarp og sjónvarp? Mong halda, at blaðið framvegis er tydningarmesti fjølmidilin, sum hevur avgjerdar fyrimunir samanborið við útvarp og sjónvarp. Lat okkum tí hyggja at onkrum av hesum fyrimun- um. Lesur tú hart úr einum blað, so man talið á orðum liggja millum 120 og 150 hvert minuttið. Hava vit so í huga, at á eini blaðsíðu í stórum broti, sum t.d. Dimmalætting, eru um 3.000-4.000 orð, so kunnu vit rokna út, at tað tekur um hálvan tíma at lesa hesa einu blað- síðu. Og hetta er tað, ein tíðindasend- ing í útvarpi ella sjónvarpi varar, men enn hava vit einans lisið ein lítlan part av blaðnum. Tórður Jóansson: -Tað er at fegnast um, at eitt hitt frægasta føroyska blaðið á okkara døgum, Sosialurin, nú hevur megnað at fara undir útkomu fimm ferðir um vikuna. So statt er nøgdin á tilfari munandi størri í einum blað. Og so hetta, at tu kanst velja burturúr tað, ið hevur ser- stakan áhuga, eila lesa umaftur tað, ið kanska er eitt sindur torskilt. Og yvir- skriftirnar í blaðnum gera tað lættari at fáa eitt yvirlit yvir tilfarið. Sjálvsagt hava útvarp og sjónvarp havt við sær, at fólk yvirhøvur eru betri kunnað um tað, id fyriferst. Ti eingin stórhending fer fram, uttan at fólk frætta um hana heima við hús. Men vandin við hesum tidindaflutn- ingi er, at alt verður so kroyst saman, at útvarps- og sjónvarpstíðindi gerast ein rød av sundurskildum hendingum, varpað út í bláan heim Fólk, ið av álvara rovna at kunna seg við viðurskiftini, noyðast at snúgva sær ti DIØ0Ini, Vilja tey hava gjølugarl uppiysingar og viðmerkingar. Og hetta er neyðugt, skulu vit gera okk um eina greiða mynd av tí, sum fer ram innað er tað, at útverp og sjónverp ikki bera tíðindi, fyrr enn tey eru vorð- in passaliga ogvuslig stórtíðindi. I ein- um rættiligum blað ber til at fylgja eini »søgu«, áðrenn hon verður til stór- tíðindi. Til dømis kann nevnast turkur- in í Afriku 1983-84. Tíðindini um hendan sorgarleik stóðu í byrjanini einans at lesa í blødunum, har sagt varð frá regnloysi og misvøkstri. Eis- ini segdu blødini frá ráðstevnu í Lu- saka, har vandamálini vórðu viðgjerd. Men ikki fyrr enn kreppan var komin í hæddina, og miljónir av fólki sveltaðu og doyðu, varð sagt frá hesi »gomlu« segu í útvarpi og sjónvarpi. Ella lønarkrøv, ið ikki gerast stórtíð- indi, fyrr enn verkfall leggur alt lamið. Ella ósemjan millum Iran og Irak, sum ikki varð nevnd í sjónverpum, fyrr enn hitt ræðuliga kríggið brast á. So niðursteðan er, at hóast útvarp og sjónvarp hava ávísar fyrimunir, so kunnu vit ikki vera blødini fyri uttan. Og hóast føroysku blødini sum heild eru stak vánalig, so eru tey neyðug, bæði sum tíðindaberar og at kunna okkum um tey viðurskifti, ið aftan fyri liggja. Eisini tað orðaskiftið, sum hóast alt fer fram i blødunum, er livs- neyðugt i samfelag sum okkara, skal tað mennast og taka seg fram. Summi munnu halda tað vera logið. at einki veruligt dagblað hevur verið í landinum so nógv ár. Og einki er at iv- ast í, at slíkt tiltak — verður rætt at- borið og skilavæl lagt til rættis kundi havt alstóran týdning. Tí er tað it fegnast um, at eitt hitt frægasta før blaðið á Sosialurin, nú hevur megnað at fara oyska okkara degum. undir útkomu fimm ferðir um vikuna Men her er ymiskt at hava í huga Blad, ið kemur út hvønn gerandisdag må vera ødrvisi enn onnur blød. Tað ná leggja hevuðsdentin á tíðindi. gg) og frisk tíðindi. Og hetta setur ymetalig krøv til tíðinda-og blaðfólk og il fasta skipan, so tidindini koma regluliga og javnt. Men við øllum teim- im nýggju ambodum, ið eru til taks samskifti viðvíkjandi, eru betri um steður á okkara døgum enn framman undan. Helst er neyðugt at skipa fyri muna góðari innanoy gg)ja tíðindatænastu, eitt nú við tíðindafólki um alt landið men eisini tíðindi uttan úr heimi hava stóran tydning, skal nakar dugur vera einum dagblað. Sakligar viðmerking- ar til tidindini og dygg kunning um or- sekir og avleiðingar eiga at vera týð- andi tættir í slíkum blað. Eisini við- merkingar frá ábyrgdarfólki í poli- tikki, umsiting og eðrum, eins og um- røda og ummæli av ti, id fer fram og rerist í samfelagnum, eigur sjálvsagd- an heimarætt í einum dagblað. Ein tverleiki er at fáa slíkt blað rætt- stundis út til lesararnar. Ivasamt er, um postverkið megnar hetta. Tí sum er kemur ofta fyri, at fólk í til dømis Suðuroy ikki fáa fríggjadags- og leygardagsbleð fyrr enn mánadag ella týsdag. Og slíkt ber illa til, kemur blaðið út hvenn gerandisdag. So helst er neyðugt at skipa fyri aðrari útber- ing, í hvussu er til leysaselur. Eitt føroyskt dagblað kann hava stóran týdning, verður tað stjórnað og skipað samvitskufult. Og megnar Sosialurin at leggja høvudsdentin á tíðindatilfar og ta kunning, sum uppi í hesum hongur, so er eingin ivi um, at tiltakið fer at eydnast og koma ellum væl við. Tórður Jóansson