hósdagur 19. apríl 1990síða 7

OT Nr. 55 — 19. april 1990 Leiguíbúðir Eg -ein avbjóðing til ta ov dýru sethúsabyggingina Tá ið eg varð spurdur um at skriva Þsjónarmið< um evni, ið eg meti frå mínum sessi sum borgari og embætis- maður at vera týdningarmikið, rann- sakaði eg mítt umhvervi og royndi at hugsa í yvirskriftum. Hvat er tað, vit sum starvsfólk á ar- beiðsplássinum tosa um, hvat halda vit vera umráðandi í okkara egna lívi, og hvat halda vit vera umráðandi í okkara samskifti við viðskiftafólk okk- ara? Hvat er tað á sama hátt, sumtykist umráðandi, tá ið eg sum privatpersón- ur tosi við vinfólk og kenningar? Ja, sjálvandi er tað mangt og hvat. Vit tosa helst nógv um okkara frítíðar- og mentunarlív sum samfelag og sum einstaklingur, men haldi eg, at hetta annað hvert verður umrett betur av eðrum enn mær ella at tað hoyrir til privata umhvervið, og eg skal tí lata tað liggja. Í hesum tíðum verður eisini nógv tosað um lagnu fiski- og alivinnunnar, og verða hesi evni dúgliga umredd í politiskum og eðrum sambandi av bæði leikum og lærdum/royndum fólki á økinum, so eisini hetta skal eg lata eðrum at umreða. Tvey onnur evni stinga seg tó altíð í seinastuni upp, nevniliga vantandi meguleikarnir seinasta hálva árið at fáa og fasthalda steðugt arbeiði og íbúðaspurningurin (ella rættari sagt, spurningarnir í sambandi við íbúð). Bæði evnini haldi eg meg at hava ávísa vitan um, bæði sum privatper- sónur og embætismaður. Bæði evnini hava stóran týdning fyri einstakling og samfelag. Munur er tó á steði og vavi í kjakinum. Um arbeiðsloysisspurningin kann sigast, at hann í letuni oftani verður viðgjerdur sum ein trupul trúarspurn- ingur — mest tí vit á hesum sum á eðrum økjum hava lagt ov lítið í at fáa hóskandi hagtalstilfar til vega, bæði hvat viðvíkur vavi og innihaldi. Vit kunnu tí sláa fast, at eingin í hesum landi í dag við vissu kann siga, hvussu stórt arbeiðsloysi vit hava — vit hava enn ikki eina rímuliga góða útgreining av, hvat tað vil siga at verða arbeiðs- leysur, bert vita vit, at sosiala deild býráðsins (Tórshavn) og Almanna- stovan pr. 31.03.90 guldu út forsorgar- hjálp vegna arbeiðsloysi til ávikavist 149 og 150 persónar í ellum aldurs- bólkum millum 18 og 67 ár, og at talið av umsóknum um stuðul enn er hækk- andi. Hetta áhugaverda evnið havi eg bæði av politiskum og sakligum orsek- um hug fyri fyrst at lata liggja til fak- liga og politiska viðgerðin hevur fótað sær á betri sakligum grundarlagi. Eftir er so kjakið um íbúðaspurning- in i Føroyum. Royndi i fjør at birta upp undir kjak um henda tydningarmikla spurning, týdningarmikið bæði her og kring heimin. Royndi í sakligum búna (og innihaldsliga eisini, meti eg), at sann- fera lesaran kring Feroyar um, at hetta er av sterstu sosialu vandamál- um í dagsins Feroyum. Tá ið eg seti fram henda pástand, so er tað ikki í mótloysi um at einki kann gerast — sjálvandi kann tað tað. Ein- asta mótloysi, eg kenni í hesum sam- andi — og tað er ivaleyst stórt — er tann vantandi áhugin fyri á hesum eki at seta sær politisk mál, ið ikki bert eru sprottin av sjálvsekni og vana- hugsan. Soleiðis má ein hugsa, tá ið ein fylgir gongdini á politiska leikpallinum bæði lokalt og sentralt, tí um ein skal meta eftir tí politikarar okkara siga okkum í fjølmidlunum, ja so er størsta vanda- mál okkara at finna i viðurskiftunum: 1) í fiskivinnu okkara 2) í spurninginum um vit skulu hava fríari/meira tíðarhóskandi brenni- vínsselu 3) um blokkstuðulsskipanin skal heilt ella partvíst verða á barnaansingar- økinum ella 4) um ávís sjúkrahús skulu hava ein- støk lækna- ella sjúkrasystrasterv sett. At steðan í fiskivinnuni er av stersta týdningi fyri einstakling og samfe- lagið er væl eingin ósamdur í — men at hinir 3 »fjølmidlatopparnir« eru av stersta samfelagsliga týdningi hjá fjøldini, er eftir mínum tykki hvat danir rópa »proportionsforvrængning« við lít. Soleiðis man eingin heldur meina tað í álvara, men eftir stendur, at lítil tíð, orka og rúmd verður til kjakið, ið m.a. átti at verið grundarlagið undir t.d. einum miðvísum íbúðapolitikki, ið fer longri enn at útvega ov dýr og ov ótraditionel fígging av sethúsum, sum einki annað norðurland heldur seg hava ráð til, sum einasta loysn av ikki nektaða tervinum eftir góðum og hóskandi íbúðum (bæði hvat viðvíkur stedd, góðsku og prísi). At okkurt bagir á hesum eki, haldi eg, at fleiri meina, hóast manglandi al- menna kjakið, tí >reaktiónirnar< uppá fyrrnevndu grein í fjør og uppá út- varpssending um sama evni stuít aftan á, vóru frá vanligum fólki — í hesum sambandi vanligir sethúsaeig- arar og leigarar — at á hesum eki vald- ar politiskt ráðaloysi og manglandi áhugi, ið líkist líkasælu. Fáa vit fleiri leiguíbúðir, verður fyri fyrstu ferð ein avbjóðing til tað ov dýra sethúsa- byggjaríið og harvið helst eisini krav um og móguleiki fyri aðrari og meira tíðar hóskandi fíggjarskipan til sethús, skrivar Tommy Petersen, almannastjóri. Men hvat bagir er í stersta mun at fíggjarskipan okkara er grundsteðis- liga/hugsjónarliga = ikki munandi broytt í hugaheiminum hjá politikar- um (og meguliga partum av veljarum teirra) og hjá leiðslunum hjá peninga- stovnum okkara síðan tíðina um seinna heimsbardaga. Ei heldur eru okkara hugsjónir um hvat henda fígg- ing, sum núverandi skipan hóast alt skaffar til vega, skal nýtast til, broytt- ar eftir dagsins tervi og meguleikum. Vit eru ikki komnir longri enn at hugsa um einstaklingsins fót undir eg- ið borð. Vit hava ikki givið okkum far um ella vit royna at skumpa tað burt- ur, at »stéra« persónliga inntøka okk- ara er ikki ell til taks. Fyrr vóru krev- ini frá tí almenna (les skattur o.t.) minni partur av inntøkuni og likvidi parturin (hóast lægri lenarlag) sterri. Vanlig sparikassa- og bankalán (um lænt varð til bygging) var góð fíggjar- skipan, og eini hús vórðu síðan bústað- ur fyri 2-3 ættarlið. Hetta er í stuttum eitt svar uppá, hvat m.a. bagir. Um ein patent- ella gandaloysn finst? Neyvan — gandaloysnir hava ofta sama >substans</innihald sum roykur. Men eitt stig á leiðini kundi verið at politikarar og peningastovnar ásanna, at um vit ikki finna eina fíggjarskipan, ið skapar meguleikar at fáa til vega eina hóskandi stóra negd av góðum leiguíbúðum, ymiskar til steddar og til rímuligan pris, ja, so koma vit ikki í framtíðini at hava ráð til at nekta tervin á íbúðum til tey við vanligari innteku ella láginnteku. Eina slíka fíggjarskipan megna pen- ingastovnarnir meguliga ikki sjálvir at fáa til vega — helst skal lóggáva til og meguliga almenn luttøka, men hetta kundi verið uppgávan/avbjóðingin til okkara fíggjarserfreðingar innan og uttan tað almenna — vanliga hevur tað ikki skortað uppá skaparevni, tá ið fígging skuldi fáast til vega til onnur endamál, einstaklingum og samfelag- num at gagni. Um fleiri leiguíbúðir soleiðis verður veruleiki, so verður fyri fyrstu ferð ein avbjóðing/ein kapping til tað ov dýra sethúsabyggjaríið og harvið helst eis- ini krav um og meguleiki fyri aðrari og meira tíðarhóskandi fíggjarskipan til sethús. Við eðrum orðum — vit mugu nú byggja ein íbúðapolitikk upp á ta sann- roynd, at húsaleiga (annaðhvert tað er tað vit vanliga halda er húsaleiga — nevniliga gjald til eigara av íbúð ella tað er gjald av rentum og avdráttum til ein kapitaleigara) er nakað vit skulu gjalda alt okkara vaksnamannalív ella meginpartin av hesum. Fót undir egið borð hjá fjeldini eftir 15—20 árum hoyrir eini farnari tíð til — gævi vit ásanna tað, meðan tíð er og handla eftir hesum. Á summarmála Tommy Petersen almannastjóri PS Ein politikari heit einaferð fyri, at slík nýggj fíggjarskipan kom at tyngja samfelagsbúskapin og lands- og kommunukassan ov nógv — tað ger verandi skipan í ólukku- mát við ringum úrsliti fyri tey, ið øll siga seg at tæna — nevniliga »Palleba og Marsannu«.