hósdagur 19. apríl 1990síða 9

Síða 10 LEN y Uppskotið hjá Carl Vilhelm Weihe erkøn viðgerð av skattapiningini y Nr. 55 — 19. april 1990 Er tað nakað politikarunum tørvar, er tað kvalifiserað viðgerð av politikkinum, og serkøn hjálp til at bóta um hann. Ti verður spennandi at síggja, hvussu landsstýrið fer at viðgera uppskotið frá starvsbrødrum Sundsteins og Ellefsens P/F Grannskoðarafelagið Carl Vilhelm Weihe er komið fram við einum sera áhugaverdum uppskoti til landsstýrið um lækking av tí persónliga skattin- um. Nógvir hava mælt til at lækka skattin ella av- taka bundnu uppsparing- ina, sum er við at sora alt fyritakssemi í landinum og oyðileggja arbeiðshug- in hjá vanligum fólki. Hendan harðrenda viðferð av miðal-lentakarunum er atvoldin til at bert í hes- um ári eru uml. 400 fólk rýmd av landinum, harav nakrar ungar familjur all- an vegin til Australia. Hetta er fyrstu ferð, landsstýrið hevur fingið so itøkiliga viðgerð av skattapiningini í Føroyum frå einum privatum, ser- Falva i: Marginalskattur, iroknað bundin uppsparing (17% kommunuskatt) kønum felag. Er tað nakað landsstýrinum tervar, er tað serkøn hjálp. Tí verður forvitnisligt at síggja, hvussu landsstýrið fer at viðgera hetta uppskotið frá starvsbreðrum Sund- stein & Ellefsen. Tað hevur vakt stóran ans og øsing ímillum fólk, at í einum skrivi til blødini hevur Grannskoðarafelag- ið víst á við ítekiligum demum, at verandi skattaskipan bert er til fyrimuns fyri hægstu inn- tekurnar. Miðal skatta- borgarin verður knokk- royttur sum ongantíð fyrr. C.V. Weihe vísir á, at sambært skipanini skal ein maður við einari skatt- liga innteku uppá 500.000 kr. gjalda minni í skatti enn maður við 250.000 kr. í skattskyld- ugari innteku. Í skrivi til blødini lýsir Grannskoðarafelagið hetta við fylgjandi dømi: Lýsing av hugtakinum »marginalskattur« Seinasta år i november kom ein maður (C) inn á gólvið hjá P/F Carl V. Weihe. Hann metti seg til eina skattskylduga inn- tøku i 1989 upp å kr. 250.000. Orsaka av hækk- andi útreiðslum til lívsins uppihald og hækkandi skattum (m.a. bundnari uppsparing), var tað tungt at svara hverjum sítt. C hevði fingið boðið eitt eykaarbeiði, ið kundi geva Eykainntøka 10.000 kr skattsk marg til skattav herav bundin til skatt maður | inntøka skattur talt uppsparing) gjaldaran i 110.000 53,0% 5.300 300) 4.700 B 150.000 57.0% 5.700 (500) 4.300 200 000 675% 6.750 (700) 3.250 D 250.000 69, 5% 6.950 (700) 3.050 i 300 000 71,0% 7.100 (700) 2.900 F 500 000 57,0% 5.700 700) 4.300 Marginalskattaprosent útroknad vid 177% kommunuskatt procent 80 - 1 | | 70 |- | | þ 1 re eo | Br | | r — Í | | 50 For — — LLS | 40 | } 30 } | | pl - —8IVWN—— 110 150 200 250 300 350 40 skattskyldug inntoka i 1.000 kr. marginalskattaprocent: nú (incl bundin uppsp.) | merginalskattaprocent: nú (excl bundin uppsp.) | P På Á F Grannskodarafeiagid C.V. Weihe honum 10.000 kr. (133 tímar á 75 kr.). Áðrenn hann tók av, hevði hann hugsað sær at kannað, hvussu nógv av hesum peningi skattavaldið tók. Vit roknaðu tí skattin út fyri hann. Í einum feri, um skattskylduga inntekan var 250.000 kr. og í einum um hon var 260.000 kr. Úrslitið av útrokningini varð, at tær 10.000 kr. vórðu býttar millum skattavaldið og C soleiðis: Til skattavaldið: Skattur 6.250 kr. Bundin uppsparing 700 kr. 6.950 kr. Til C 3.050 kr. 10.000 kr. Fyri tað eykaarbeiðið, ið C skuldi gera fyri at svara hverjum sítt, fekk hann í sín part 3.050 kr. (ella 22,94 kr. um tíman), og fór skattavaldið í ellum lítil- lætni við 6.950 kr. Skattaskipan okkara er skipað soleiðis, at breið- astu herðarnir í hevuðs- heitum skulu bera tær tyngstu byrðarnar. Tí er tað ósamsvarandi, at um sami spurningur kom frá manni (F), sum hevði eina skattliga innteku upp á 500.000 kr., so hevði roknistykkið sæð soleiðis út: | Til skattavaldið: Skattur --.....5.000 kr. Bundin uppsparing 700 kr. 5.700 kr. TIP ...--....4.300 kr. 10.000 kr. F skal gjalda 1.250 kr. minni til skattamyndug- | leikarnar enn C, hóast inn- tøka hansara er 100% hægri! Sagt vid teimum orðum, ið serfrødingar nýta, er marginalskattur- in hjá C 69,5% og margi- nalskatturin hjá F 57% (Her er bundin uppspar- ing íroknað). Orsekin til at F hevur hægri marginal- skatt, er tann sokallaða 50%-reglan í skattalógini, sum sigur, at eingin skal koma at gjalda meira í skatti enn 50% av saml- aðu skattskyldugu inn- tøkuni. Dømini um skatt- in hjá C og F vias, at marginalskatturin veldst um, á hverjum innteku- stigi, maðurin er. Sum sæst av talvu 1 er steðan tann í dag, at tey við teimum hægstu inn- tekunum (F) verða lagalig- ast skattað, um sæð verð- ur burtur frá (A). Hjá van- ligu = lenmóttakarunum (B,.C.D og E) er ilt at síggja, hví teir skulu gjalda meira í skatti enn F. Herumframt kann sig- ast, at neyvan er nakar, ið heldur, at summi eiga at gjalda 71% í skatti. Minni progressión í skattingini Hvussu hegur marginal- skatturin er, verður lýst í talvu 1. Tann progressión i skattaskipanini , ið upp- runaliga skuldi tryggja, at tær hægstu inntøkurnar goldu mest í skatti, er nú vorðin til, at nú eru tað miðalinntekurnar, ið bera mesta skattatrýstið, meðan háinntekurnar (marginalt) sleppa líka so lætt í skatti sum lág- inntekurnar. Hetta kemst av 50%-regluni í skatta- skipanini. Talva 1 verður tikin framaftur, men hesaferð seta vit marginalskattin til tað, P/F Carl V. Weihe hava i uppskoti, og hyggja eftir hvat hendir við eykainntekuni. Hetta sæst á talvu 2. Uppskotið, Grannskoð- . afelagið hevur gjørt til landsstýrið, snýr seg um, at broyta skattalógina so- leiðis, at tey ovastu stigini á landsskattastiganum verða sett til 33%. Soleiðis at skilja, at allar inntekur omanfyri 100.000 kr. verða lutfals- liga javnt skattaðar. Um kommunuskatturin er 17% merkir hetta, at ein ikki kemur at gjalda meir enn 50% av tí seinast vunnu krónuni. Roknað út frá teimum seinastu teku hagtølunum um skattagjøld (1987-tøl), kemur henda skipanin at geva landsstyrinum uml. 50 mió. kr. minni i skatta- inntøku um árið. Í almennu umreðuni hevur verið frammi, at uppskot eru um at steðga sokallaðu »rentuspekula- tiónini<, t.e. at peningur verður læntur og sama upphædd verður sett inn í peningastovn bert við tí fyri eyga, at spara skatt. Eftir kanning hjá Líkn- ingarráð Feroya yvir „rentuspekulatión<, frá 1987, er útlit til, at skatta- inntøkan kann ekjast munandi meira enn tær omanfyrinevndu 50 mió. kr., um tiltølk verða sett í verk fyri at steðga >rentu- spekulationini«. Tengja vit eitt uppskot um at steðga „rentuspekula- tión< saman við uppskoti okkara um broyting av skattaskipanini, sæst at uppskot okkara kann set- ast í verk, uttan at inn- tekan hjá landskassanum verður minkað, verður sagt í uppskotinum. Hverjir eru í grundini trupulleikarnir í skattaskipanini? Eftir okkara metan er tað ikki, í so stóran mun, tann samlaði skatturin, ið er tann stóri trupulleikin í dag, sigur P/F Carl Vil helm Weihe. Sjálvandi er greitt, at almennu út- reiðslurnar skulu fíggjast, og at hetta bert gerst við skatti og gjøldum. Spar- ingar og munadyggari virksemi (effektivisering) hjå ti almenna kundu utt- an iva sett figgingarkrøv- ini niður sum heild, men vit hava eisini eina vaks- andi uttanlandsskuld, sum skal rentast og eina- ferð við tíðini afturgjald- ast. Almennar sparingar og munadyggari = virksemi eru helst neyðug, men loysa ikki einsamell - skattaspurningin. Um tað ikki er tað saml- aða skattatrýstið, sum er hevuðsspurningurin, hvar er so trupulleikin? Tann veruligi trupul- leikin liggur í tí, sum ser- frødingar rópa „tann marginala skattinginc. Hetta meinast við, hvussu nógv verður tikið í skatti av tí seinast vunnu krón- uni. hvat hendir um uppskotið verður sett í verk? Tað at skattavaldið í dag tekur tann sterra partin av okkara len, er beint ímóti gongdini í londun- um uttan um okkum: Har verður skatturin lækkað- ur, tí at hægri skattur ferir við sær: — at fólk rýma undan skatti: í dag sæst at fleiri og fleiri flyta til onnur lond við lægri skattatrýsti, t.d. Grenland og Canada — ja, sjálvt til Danmarkar flyta tey. Ofta eru hesi av bestu skattaborgarum. At fólk rýma orsakað av skatta- trýsti, kann lættliga ger- ast eitt álvarsmál. — at fólk kenna tað soleið- is, at tey fáa alt ov lítið burturúr einum meirar- beiði. — at lenartrýstið á virkini verður sterri og tí versnar kappingarferi. — at meguleikin fyri at fólk fara at »arbeida svart< vindur upp á seg. >