fríggjadagur 14. februar 2003síða 5

8 Nr. 31 - 14. februar 2003 Nr. 31 - 14. februar 2003 9 Fyrireikingar til yvirgang Yvirmenn í Sam- bandsherinum hava hesa síðstu vikuna ráðgivið fólki í USA, um hvussu tey skulu bera seg at, um yvir- gangsatsóknir skuldu komið, nú kríggið við Irak nærkast YVIRGANGSRÁÐ- GEVING Annika S. Olsen USA hevur fingið hóttanir um yvirgangsálop tær síðstu vikurnar. Tí eru her- yvirmenn og onnur køn fólk farin undir at greiða frá, hvussu fólk í USA kunnu fyrireika seg, um nú yvirgangsatsóknir ella líkn- andi skuldu tikið seg upp. Serliga er tað yvirgangs- bólkurin hjá Osama Bin Laden, al Queda, ameriku- menn eru bangnir fyri. Tað er ikki víst, um al Queda hevur kjarnorkuvápn, men tey serkønu eru vís í, at yvirgangsbólkurin hevur evnafrøðilig, lívfrøðilig og geislavirkin vápn. Tey serkønu ávara ímóti yvirgangsálopum, men ringt er at siga, júst hvat er í væntu. Tá, ella um Irak- kríggið byrjar, kunnu am- erikanarar verða raktir av øllum frá sjálvmorðsat- sóknum, skjótiálopum og politiskum morðum til burturflytanir av fólki. Fyrireikingarnar Tey serkønu ráða fólki til at fyrireika seg sálarliga upp á møgulig álop og aðrar trupulleikar, og eisini skulu tey syrgja fyri at hava alt, sum tørvur er á undir slíkum umstøðum. Fyrst og fremst siga tey serkønu, at best er, um hvørt heim hevur nóg mik- ið av mati og vatni í tríggjar dagar. Harafturat ráða tey fólki til at gera avtalur við familju og kenningar, so- leiðis at tey kunnu fáa sam- band við hvønn annan, um neyðstøða verður. Hetta kunnu tey til dømis gera við at finna ein triðja part, sum kann taka ímóti øllum boðum. Tey serkønu siga eisini, at øll mugu eiga sterkt tape og stórar plast- posar ella plastteppir heima, fyri at verja seg ímóti møguligum álopum. Afturat tí skulu øll heim eisini hava saksar, dósaopn- arar, teppir, lummalyktir, útvørp og battarí. Bygningar og trygd Sum vit jú kenna aftur frá 11. septembur 2001 eru bygningar vælumtóktir sum yvirgangsmál. Tað amerik- anska fólkið hevur fingið at vita, at nakrir bygningar fara at vera truplari at koma inn í av trygdarligum áð- um, men tað mesta innan hetta fer at vera loyniligt arbeiði hjá eftirlitsfólki, og fer tann vanligi amerikan- arin tí ikki at leggja stór- vegis merki til nakað. Nýggjar reglur skulu gerast viðvíkjandi vitjanum í høgum bygningum, og ar- beiðararnir, ið avlevera vørur, skulu hava góðkenn- ing, áðrenn farið verður inn. Stórir bygningar skulu eisini hava luftskipanina kannaða. Sølumiðstøðir hava fing- ið boð um at flyta parker- ingsplássini, serstakliga har lastbilarnir parkera, eitt sindur burtur frá sølumið- støðini. Nógvar sølumið- støðir hava harafturat sett vápnaðar vaktir í starv. Amerikanarar ræddir Amerikanarar eru sera ørkymlaðir, nú teir fáa øll hesi ráðini, tí tey virka jú sera álvarsom. Men amer- ikanskir heryvirmenn vilja fyrst og fremst hava hesar upplýsingarnar út til fólki sum eitt “betur fyrivarin, enn eftirsnarin”-tiltak. Tað varð eisini nógv funnist at, tá trygdar heryvirmenn eft- ir 11. september 2001 komu við nógvum ávaring- um, men ikki greiddu fólk- inum frá, hvussu tey kundu gera nakað, og hetta er ein onnur orsøk til fyrireiking- arnar nú. Harafturat hongur tað saman á tann hátt, at al Queda ikki eru líka so áhugaðir at leypa á, um amerikanska fólkið hevur vant seg við tankan um álop. Eisini leypa teir ikki á støð, sum teir vita eru væl tryggjað. Tað vil siga, at um USA er meira fyrireikað, missir al Queda meira og meira áhugan fyri at leypa á, halda serfrøðingarnir. Serfrøðingarnir halda tað eisini vera sera týdningar- mikið at fólkið fyriheldur seg róliga og at tey ikki øsa seg upp. Meiningin er ikki at ræða fólk, men bert geva kunning, sigur ein gransk- ari. Tey serkønu siga, at um støðan verður sera ring, skulu fólk lurta eftir tíðind- unum. Um boðini eru, at øll skulu vera við hús, so mugu fólk ikki fara út, tí vegirnir høvdu kortini verið sperr- aðir. Alíkavæl eru amerikan- arar ræddir. Teir siga seg nú veruliga kenna, at kríggj er í nánd, og tað ger teir bangnar. -Tað kann ikki góðtakast, at landsins myndugleikar geva suðuroyingum boð um, at antin taka teir av hesari loysnini til tunnil ímillum Øravík og Hov, ella dettur alt niðurfyri, sigur Petur Hammer, byggimeistari á Tvøroyri HOVSTUNNILIN Áki Bertholdsen Suðuroy: Tað var Petur Hammer, byggimeistari á Tvøroyri, sum av sínum eintingum vendi sær til NCC at fáa teir at meta um ætlanina at byggja tunnil ímillum Øravík og Hov og sum vit hava greitt frá omanfyri. Vit hava spurt hann, hvussu tað bar til, at hann, sum vanligur borgari, tók eitt so óvanligt stig. Hann sigur, at tað er ongin loyna, at nógvir suðuroyingar hava havt ilt av linjuføringini, sum Landsverkfrøðingurin hevur lagt, tí hildið verður, at tunnilin liggur alt ov ovaliga. Eftir uppskotinum hjá Landsverkfrøðinginum, fer tunnilin inn sunnanfyri Tjaldavík og kemur út aftur nakað væl uppi á Hovsegg. Hetta uppskotið fer at føra við sær, at tað verður neyð- ugt at gera yvir fýra kilo- metrar av nýggjum vegi í sambandi við tunnilin og tað fer eisini at føra við sær, at suðuroyingar bert í av- markaðan mun sleppa undan tí, sum ætlanin var, at tunnilin skuldi bjarga teimum undan: Tí vandamikla fjallavegnum báðu megin Hovsegg. - Men tað, sum gjørdi endaliga útslagið, var, tá ið eg hoyrdi, at Landsstýris- maðurin í vinnumálum hevur gjørt av, at gera tunnil undir Leirvíksbygd í sambandi við Undirsjóvar- tunnilin. - Hetta haldi eg eisini var tann rætta loysnin. Men hetta var ein loysn, sum varð góðtikin, uttan nakað hóvasták, hóast hon kostar 27 milliónir, minnist meg rætt. Samstundis ljóðaði ímill- um manna, at bý- og bygdaráðspolitikarar úr Suðuroy fingu greitt, at vita, at loysnin, sum Lands- verkfrøðingurin hevur skot- ið upp, var einasta loysnin, sum kundi koma uppá tal til ein tunnil ímillum Øravík og Hov. Ein nógv betri loysn Petur Hammer sigur, at hetta kundi hann, sum suðuroyingur als ikki góðtakast, serliga tá ið hugsa verður um ónøgdina, sum hevur verið við ætlaðu linjuføringina hjá Lands- verkfrøðinginum. Hann sigur, at NCC hev- ur framt eitt tekniskt bragd í sambandi við Vágatunn-i- lin og tískil setti hann seg av sínum eintingum í sam- band við felagið og legði málið fyri teir. Teir hava síðani kannað málið og tað tilfar, sum, er til taks og gjørt sínar útrokningar. - Úrslitið, sum NCC er komið til, er so mikið spennandi, at tað má av- gjørt takast við í metingun- um, sigur Petur Hammer. Hann sigur, at ongin ivi er um, at linjuføringin, sum NCC hevur stungið út í kortið, er nógv betri enn tann, sum Landsverkfrøð- ingurin hevur valt. Tunnilin kemur at liggja nógv lægri. Hon verður sera orkusparandi, tí nú sleppa bilar undan at sleipa seg niðan á hálva Hovsegg, samstundis sum bæði SEV og telefonverkið kunnu leggja kaðalar ígjøgnum handa, heldur enn at fara upp í fjøllini. Og so fer tað eisini at gera ætlaðu sam- ferðsluhavnina í Trongis- vági einar 15 milliónir bíligari. Petur Hammer sigur, at hansara vón er, at suðuroy- ingar standa sum ein maður í hesum máli og ikki góð- taka, at landsins myndug- leikar sleppa at kroysta eina loysn niðuryvir okkum, sum ikki er nøktandi. Men framum alt vónar hann, at politikarar úr øll- um flokkum standa saman og ikki gera hetta málið til eina partapolitiska kasti- bløku. Suðuroyingar skulu hava fleiri møguleikar Suðuroyingar eiga ikki at góðtaka at ein loysn verður kroyst niðuryvir okkum, sum ikki er nøktandi og tí eiga vit at kanna allar møguleikar, sigur Petur Hammer, sum av sínum eingtingum setti seg í sambandi við NCC í sambandi við Hovstunnilin. Her vísir hann okkum kortið við báðum linjuføringunum á Ein býarmynd fer í søguna Tos er í býnum um, at tað møguliga verður skrivað »stongt« á hurðina hjá Konditt- arínum í næstum. Eitt av starvsfólkunum á kondittarínum, hevur váttað, at tær, sum nú arbeiða har, fara at gevast Býarmynd Ingrid Bjarnastein »... ein túr inn á kon- dittaríið, og siti so fitt har og bíði...«. Soleiðis syngur Margretha í sanginum »Eg eri so spent til jóla«. Men nú verður kanska ikki møguligt hjá teimum, sum plaga at ganga inn á kondittaríið í miðbýnum í Havn, at sessast til eitt prát og ein kaffimunn longur. Tað er nevniliga komið upp á tal, at kondittaríið skal snara lyklinum. Eitt av starvsfólkunum á kondittarínum hevur vátt- að, at tær, sum reka konditt- aríið í løtuni, helst fara at gevast, men hvat verður í framtíðini, visti hon ikki at siga. Kanska onkur annar tekur yvir ella letur tað heilt aftur. Apríl søga Kondittaríið er vorðið til eina býarmynd í Havn. Tað er har tú kanst fara innar ein kaldan vetrardag til ein kopp av kaffi ella kakao, og har er eitt heilt serligt um- hvørvið. Tá Sosialurin leitaði sær inn á kondittaríið hósmorg- unin var umhvørvið soleið- is, sum tað altíð er. Kaffi- roykur út í gongina, prát, látur, koppar, sum verða settir niður á borðið hoyrd- ist beinanvegin komið var innar í gongina. Við diskin arbeiða tvær kvinnur. Tær eru ikki ser- liga tíðindafróðar, men tað eru teir føstu og fúsu kund- arnir, sum sita yviri við tað fyrsta borðið. Tað fasta borðið. Teir somu menninir, sum hava gingið inn í kondittaríið ár eftir ár. – Vit hava hitst her, hvønn morgun í 25 ár. Onkur eisini meira, sigur tann eini. Hvønn morgun klokkan 9, tá Kondittaríið letur upp, sessast teir við borðið við kaffikoppi og rundstykki. – Vit hopa, at hetta er ein apríl søga. Tað ber ikki til, at kondittaríið skal latast aftur. Okkurt má gerast, siga teir til slaturin um, at kondittaríið nú helst fer í søguna. Hugnaligt Inni á Kondittarínum er hugnaligt. Tað fyllist skjótt við fólki, sjálvt um klokkan ikki meira enn farin er av níggju henda hósmorgun. Við borðini, tey borðini, teir altíð sita við, sita eini 12 mans í morgun. Allir hava hvør sín kaffikopp. Nakrir lesa bløðini, meðan aðrir sita og práta. – Vit sita her og práta um alt møguligt. Loysa verð- instrupulleikar og fótbólts- prát er tað mesta, sigur ein, meðan hinir grína og siga, at tað er ikki bara fótbólts- prát. – Vit prátað um tað, sum er farið og tað sum kemur, vil ein annar vera við. Nú kemur ein við einum kaffikoppi og einum borð- iski við einum rundstykki afturat. – Hetta hevur ógvuliga nógv at siga fyri okkum sosialt. Hetta er byrjanin upp á ein góðan dag. Hugnaligt er tað eisini. Vit eru her hvønn morgun, eisini leygarmorgun. Nakrir trúgvir kundar plaga at sita yviri í hornin- um. Teir koma eitt sindur seinni enn teir, sum sita við fyrsta borðið. – Vit eru eini 12-20 mans, sum plaga at hittast. Allir havnarmenn, sigur ein, sum situr í horninum, meðan ein leggur skemt- ingarsamt afturat, at talan er bert um reint blóð, og so flenna allir hinir so hjarta- liga. – Tá vit skulu hava meira kaffi, so gera vit soleiðis, verður greitt frá. Hann ristir við lokinum til mjólkar- ílætið, og so kemur meira kaffi á borðið. Nógvar góðar søgur eru úr kondittarínum, og teir trúgvu, góðu og gomlu kundarnir eru vísir í, at tað verður ein stórur missur, um kondittaríið snarar lykl- inum fyri seinastu ferð. Kondittaríið ein hósmorgun. Um tosið og slatrið er satt, so verður onki kondittarí meira Mynd: Jens Kr. Vang Fiskirannsóknarstova n hevur fingið send- andi ein sera sjáld- saman fisk. Hetta er fyrstu ferð, sum Fiskirannsóknar- stovan veit um, at hesin fiskur, sum hevur fingið navnið Sankta Pætursfiskur, er fingin á føroyskum sjógvi FISKASLAG Ingrid Bjarnastein Ein sjáldsamur fiskur er komin Fiskirannsóknar- stovuni í hendi. Talan er um ein fisk, sum hevur fingið heitið Sankta Pætursfiskur, og er hann ongantíð sæddur á føroyskum sjógvi fyrr. Sendari av fiskinum er Dánjal Jóhan Lisberg úr Sumba. Fiskurin varð veiddur av ísfiskatrolanum, Akraborg, tann 11 august 2001, men av tí hann var kruvdur, so var ikki møgu- ligt at síggja, hvat hann hevði etið. Talan var tó um ein kvennfisk við hvílandi rognum, sum var 39 cm til longdar, og tá hann var kruvdur vigaði hann 910 gramm. Vísindaliga heitið á Sankta Pætursfiski er Zeus faber, og á ørðum tungu- málum eitur hann Saint- Pierre, Pesce San Pietro, peixe-galo. Sum sagt, so er hetta fiskaslagið ikki sæð á før- oyskum sjógvi fyrr. Hann verður tó veiddur út fyri strendurnar á Afrika og Vestur Evropa og norður til Suðurnoreg. Eisini er hann at síggja í Miðjarahavinum og í sunnara parti av Svartahavinum. Sankta Pætursfiskur svimur stakur ella í smáum torvum á 50 til 150 metra dýpi, og viðhvørt niður á einar 400 metrar. Nýggja fiskaslagið er eyðkent í útsjónd. Hann er hávaksin og smalur, høvdið stórt og kjafturin kann skjótast langt frameftir, tá hann tekur føði. Teinarnir, serliga í ryggfjøðurini, eru langir. Liturin er ymiskur, mest blankt silvurlittur og heldur myrkari á rygginum enn á búkinum, harliturin ofta skyggir grønt. Gýtingin er við Suður- ongland í juni-august, og í Miðjarðarhavinum í mars- mei. Fiskurin er ein glúpskur ránsfiskur, ið livir mest av fiskasløgum sum sardin, sild og brislingi, men eisini av høgguslokki og ymisk- um krabbadýrum. Sankta Pætursfiskur hev- ur stóran týdning, sum hjáveiða í trol- og línufiski- skapi í Miðjarðahavinum og við vesturstrondina á Afrika, og hann sigst vera sera vælsmakkandi. Borgarar í Tórshavnar Kommunu gera nú vart við sína ónøgd, og vilja hava Rás Tórs- havn aftur at senda. Undirskriftir verða savnaðar saman í býnum, sum skulu handast býráðnum í næstum. Jógvan Arge, býráðslimur, fer nú at reisa málið á býráðs- fundi komandi hósdag RÁS TÓRSHAVN Ingrid Bjarnastein Ónøgdir borgarar gera nú vart við seg. Teir vilja hava Rás Tórshavn at senda aftur, og liggja nú seðlar úti í handlum kring býin, har fólk, ið vilja gera vart við sína ónøgd kunnu skriva undir uppá, at tey vilja hava Rás Tórshavn at aftur í kassan. Jógvan Arge var ein av teimum, sum var ímóti, at Rás Tórshavn varð tikin frá borgarunum í kommununi, og fer hann nú at reisa málið í býráðnum. – Eg haldi, at tað er áhugavert, at fólk nú gera vart við sína ónøgd, og tað er neyðugt av býráðnum at taka málið uppaftur, sigur Jógvan Arge, sum komandi hósdag á býráðsfundi skjýt- ur upp, at Rás Tórshavn verður endurstovnað skjót- ast gjørligt. Jógvan Arge heldurikki, at tíðin er komin frá ókeypis tænastum, og heldur hann, at henda tænastan er ein góð kommunal tænasta, og á heimasíðuni ger hann greitt, at hann heldur, at Rás Tórs- havn skal senda aftur skjót- ast gjørligt, og rokningina skal kommunan gjalda. Rás Tórshavn í Býráðið Jógvan Arge vil hava Rás Tórshavn aftur at senda. Býráðið skal gjalda tað, ið tað kostar at fáa rásina aftur at senda Sjáldsamur fiskur á føroyskum sjógvi C M Y K 9 8