fríggjadagur 22. juni 1990síða 2

——|—[ tíðindablaðið sosíalurin Meðan vit bíða MANGIR eru teir føroyingar, sum í hesum døgum bíða í spenningi at frætta tíðindi frá ødrum samráðing- arumfarinum um eina fríhandilsavtalu millum Føroyar og EF. TAÐ er eisini væl at skilja, tí úrshuð av hesum samráðingunum er rættiliga avgerandi fyri lagnu og støðu okkara bæði í dag og í næstu framtíð. Hetta tí at tann stóri EF-marknaðurin er tann, sum skal keypa okkara fiskavgrur. Vit kunnu so bert vóna, at okkurt gott fer spyrjast burtur úr, hóast útlitini :ftaná fyrsta umfar í samráðingunum ikki tykjast tey allarbestu. FØROYSKIR blaðmenn hava júst vitjað í EF-býnum Brussel, har høvi varð at tosa við embætismenn á EF- høvudsborgini. Tað vil sjálvandi vera avmarkað, hvat blaðfólk fær burtur úr á tílíkari stuttari vitjan. Serliga tá ein bara hittir embætismenn, sum í stóran mun ikki hava loyvi at úttala seg eitt nú um aktuellu samráðingarnar mill- um Føroyar og EF. Men okkurt fingu teir so kortini at vita, um ikki annað komu teir heimaaftur við varhuganum av ymsum. STØDAN í løtuni er tann, at EF hevur g6dtikid krav føroyinga um ikki at blanda fiskirættindi uppi eina frihandilsavtalu. Frå politiskari sidu bædi i Danmark og i Føroyum hevur ovasta leidslan i EF fingid greitt at vita, at vit kunnu ikki góðtaka, at spurningurin um fiskirættindi afturfyri tollfrælsi í heila tíkið er við í samráðingunum. Víst er á, at vit bara hava eina vinnu og kunnu vit ikki geva EF-skipum fiskirættindi sum handilsvøra í eini avtalu. Hetta hava topparnir í EF skilt og hava teir tí eisini vikið frá tí grundleggjandi prinsippinum um, at EF skal hva atgongd til resursir hjá gðrum, sum fáa tollfrælsi frá EF. UMFRAMT at EF-leiðslan er gingin frá resursprinsippinum, so hevur eis- ini sjálv samráðingarnevndin hjá EF góðtikið ynski okkara um at fáa tollfrælsi fyri allar fiskavørur. Men her kemur so eitt stórt MEN inn í myndina. EF heldur ikki, at vit skulu hava bæði posa og sekk, og tí hava teir skotið upp, at loft skal leggjast á tær nøgdir av fiski, sum vit kunnu útflyta tollfríar til EF. Hetta, siga teir, verður gjørt fyri at ganga góðsking- aridnadinum hjá EF á meti, sum ikki sær, at Føroyar sum 3. land fáa javnbjóðis rættindi teimum. EF-embætismenn vilja vera við, at Føroyar eiga at taka til takkar við hesum og halda teir, at vit fáa eina góða avtalu. HETTA eru okkara samráðingarmenn ikki samdir við teimum í. Teir siga, at vit ynskja eina fríhandilsavtalu, har talan er um handil kontra handil, og har fiskavørur eru uppí uttan nakra avmarking. Teir vísa á, at einasti vinnuvegur Føroya er fiskivinnan. Sum stødan er í dag útflyta vit ein Ábyrgdarblaðstjóri. Jan Miller Fyritaksstjóri: Kristjan Dahl ljósmyndari Kalmar Lindenskov stóran part av fiskinum lítið ella einki vidgjørdan og fáa harvið ikki lut í tí stóru virðisgking, sum liggur í góðing av fiskinum. Skulu vit nú til at góðtaka eitt loft, sum hevur stødi i teimum mongdum, ið vit higartil hava útflutt til EF, so tekur hetta full- komiliga grundarlagið undan ætlan- unum at góðska fiskin meira í Føroyum og harvið lata føroyska samfelagið fáa stórri lut í virdisøkingini av ti fiski, sum svimur í okkara egna sjógvi, og sum verður fiskaður av okkum sjálvum. HETTA er greið tala. Hóast vit sjálv- andi eru komnir eitt stórt stig víðari við tað, at EF hevur slept kravinum um fiskirættindi og haraftrat vil geva fult tollfrælsi fyri allar fiskavørur, tó avmarkað til verandi nøgdir, so fer eitt tílíkt tollkontingent nettup at forða fyri skilagóðari og sjálvsagdari menning her á landi í allari framtíð. VIT halda, at okkara samráðingar- menn eiga at standa fast við hesi sjón- armið: at vit mugu og skulu hava møguleikan at útflyta meiri góðskaðar verur til EF í framtidini, uttan at tær skulu verða álagdar høgan toll. So nógv fortreð kann okkara útflutningur av góðskaðum vørum til EF heldur ikki gera teimum. Ella er tað veruliga so, at EF við hesum politikki, rætt og slætt ger seg sekan í hálvkolonial- istiskum atburði, nevniliga við at gera tolltreytirnar so torførar fyri Føroyar, at vit vera noydd til at selja fiskin so lítið vidgjørdan sum gjørligt til EF, fyri at teirra idnadur kann heysta mesta vinningin! Vit kenna hetta frå londunum i eitt nå Afrika, har hjålondini i Europa keyptu råvøru fyri biligan penga fyri so sjálvi at virka hana víðari og harvið fáa meginpartin av vinninginum! SJÅLVANDI mugu vit vidganga, at tad eru ikki vit, sum seta treytirnar. EF kann sum so lata okkum sigla Blaðfólik Høgni Djurhuus Randi Jacobsen Térfinn Smith okkara egna sjógv. Men sum partur av danska ríkinum, ið jú er limur av EF við undantaki av Føroyum og Grønlandi, so er EF eisini noytt til at vísa hensyn. Og hetta tykist tað eisini at vera semja um: at vit sum partur av Danmark ikki fara at verða slept uppá fjall í komandi samráðingunum. FØRT hevur verið fram, at vit sum partur av Danmark hava fult tollfrælsi fyri okkara vørur til Danmarkar. Hetta hevur EF ynskt broytt, men hevur so ikki fingið hetta krav sítt igjøgnum. Her er tað so, at føroyingar og danir siga, at tað er bara at brúka somu skipan millum Føroyar og EF, sum í dag er galdandi millum Føroyar og Danmark. Tað verður áhugavert at síggja, hvussu leikur verður at fara fram her. Nú eru vit einaferð í ríkisfelagsskapi við Danmark, og spurningurin er tí, í hvussu stóran mun hesin felagsskapur eigur at koma okkum til góða. Hvussu støda okkara sum sjålvstødug tjóð hevur verið í samráðingum við EF um eina fríhandilsavtalu skal ikki verða nomið við hesaferð. Men tann spurningurin er helst eisini áhugaverdur at hyggja nær at. HVØRJA ferð EF setir krøv fram, sum ikki eru so hugalig fyri okkum, so leypa vinnulívsmenn og einstakir politikarar i Føroyum upp í loft og siga, at nú er tímin komin: einasta loysnin er limaskapur. HETTA er ov bíligt. Tí spurningurin um EF-limaskap snýr seg ikki bara um krónur og oyru ella fyri tað ECU. Hetta er ein so grundleggjandi spur- ningur, sum fer at hava avleiðingar fyri okkum og okkara børn, at hann er meira álvarsligur enn so, enn at nakrir vinnulívsmenn í tíð og ótíð kunnu siga og krevja av okkara politikarum, at nú er eingin annar útvegur enn at fara upp í EF. Útgevari Pt Sosialurin | Bústaður: Argjavegur 26 Postadressa: Postsmoga 75 Uppseting: P/f Sosialurin Í Argir 110 Torshavn Prent: P/f Pressan 1981 | Telefon: 11820 Teiefax 14720 LIMASKAPUR í EF er ein sera stórur og álvarsligur spurningur. Tað er ein stór avgerð at taka at søkja um limaskap í hesum risastóra felagsskapi fyri eina pinkutjóð sum okkara. Og hon verður bara tikin einaferð. Hon eigur tí at verða tikin av innari sannføring og ikki bara fyri at vinna okkum nakrar fyrimunir á tolløkinum. So leingi henda avgerð ikki er tíkin, so hava vit valmøguleikarnar. Og spurningurin er, um vit hava mist so nógv vid at hava staðið uttan fyri EF! Neyvan! MEN nú hevur so ein nýggj støda tíkið seg upp: innari marknaðurin í EF og útflutningur okkara til henda komandi marknað. Tað er hesum okkara samráðingarmenn royna at koma á mál við, og teir skulu hava allan okkara stuðul til tess. Latið vera við at gevast á hondum fyri tað, um tað ikki sær so bjart út nú. Mýkið tykkara mótstóðumenn, gerið teimum greitt, at sjónarmið teirra um eitt nøgdarloft gevur onga meining, tá hugsað verður um, at vit á nógvum vøruøkjum als ongar nøgdir hava í hagtølunum, sum teir eru so glaðir fyri at brúka sítt samráðingargrund- arlag. Talan er als ikki um nakað veruligt tollfrælsi kunnu vit ikki sleppa at góðska heilt nýggjar fiska- úrdráttir í framtíðini, uttan at teir skulu koma inn undir nøgdarloftid, sum fyri nógvar av úrdráttunum og fiskasløgunum í dag telur nul í hag- tølunum. TAD er eingin, sum roknar vid, at okkara menn fara at koma heim longu nú við eini loysn , sum er skræddara- seymað til okkara brúk. Vit vita, at samráðingar hava tikið drúgva tíð fyrr, og tað var eisini tann tíð, tá grøn- lendingar hildu alt síggja so ómggu- ligt út fyri eini avtalu við EF. Tað skuldi so kortini laga seg í síðsta enda. Tað er eisini tí, at okkkara menn eiga at halda kósina: eina frihandilsavtalu, sum eisini fevnir um allar okkara fiskavørur við so fáum avmarkingum sum gjørligt. MEGNA embætismenn okkara ikki nú ella í ti triðja umfarinum at fáa eina avtalu ella næstan tað, so mugu teir umhugsa at lata okkara polit- ikarar fáa uppgávuna enn einaferð at tosa við topparnar í EF fyri at greiða teimum frá stóðu okkara. Her er als ikki talan um nakra biddaraferð. Tað ræður um at brúka diplomatiid og har royna at sannføra skilagóð fólk í EF um ta torføru stóðu samfelag okkara er í, nevniliga henni, at vit bara hava fiskin at Í íta á. Kunnu vit ikki góðska hann meira, enn vit gera í dag, so er ivasamt um tað í heila tikið fer at vera nøkur menning her á landi í næstu framtíð. VIT nokta at trúgva, at tað veruliga er politikkurin hjá EF at tvinga lítlu Føroyar bara at vera råvøruleverandør til stóra EF í allari framtíð. Koloni- tíðin átti at verið av ella..... jamii