hósdagur 12. juli 1990síða 15

| i i Nr. 108 12. juli Í 990 SN Sosialurin Ársfrágreiðingin: Rikisst pina og drepa minnilutar Amnesty International hevur almannakunngjørt årsfrågreidingina fyri 1989, sum sigur frå broti å mannarættindini i 138 londum. Årsfrågreidingin hjå Amnesty International fyri 1989 er júst utkomin. Eins og undanfarnu árini viðger hon, hvar í heiminum borgarar síðsta ár fingu órættvísa rættarviðferð, vórðu órættvíst fongslaðir, tortureraðir og dripnir. Tilsamans eru 138 lond við, og ársfrágreið- ingin er 298 síður Í næstan helminginum av heimsins londum vóru 8 síðsta ár politiskir fangar, og í umleið 80 av londunum vóru tað menniskju, sum einans vóru fongslað, tí tey á friðarligan hátt hevdu nýtt síni mannarættindi. Í mong um londum vórðu menniskju dripin ella »hvurvu« vegna kodan, og i 1989 vórðu framdar 2.229 sina politisku alment kendar avrættingar í 34 ymiskum iondum að stersta talið síðan 1981 Allastaðni í heimi! óru tað menniskju, ið vórðu torturerað av løgreglu og hervaldi. Tey vórðu bukað 4 br { n i t x Í fr piskað, brend og neyðtikin. Hetta Varð gjøri IVT revsa tey, ella fyri at noyða tey at »vidåganga«. Amnesty fær fráboðanir um tortur úr næstan 100 londum. Nóg fangar doyggja or sakað av torturi, ella ti at tongsulsun steðurnar eru heilt út av lagi vånaligar Tann stóra mannarættindaráðstevnan í Keypmanna havn er júst liðug, nú ið ársfrágreiðingin hjá Amnesty kemur út. Á ráðstevnuni samdust 35 lond um at leggja dent á at verja tann partin av mannarættindunum, sum Amnesty International arbeiðir fyri. Í Brasilia er píning gerandiskostur á politistóðunum Maðurin á myndini hann var gótusópari, varð skotin tvær vikur, áðrenn hann skuldi í rættin at vitna móti fýra løgreglumonnum, sum píndu hann og vinmann hansara í fongslinum. Myndina tók ein starvsfelagi hjá teimum fýra ákærdu Eitt av skjølunum frá mannarættindarådstevnuni er um eitt mál, sum Amnesty International arbeiðir fyri: at verja nationalar minnilutar. Sambært Amnesty er hetta eitt globalt mál, og túsundtals fólk vórðu í fjør handtikin, torturerað og dripin, tí at tær ymisku stjórn- irnar á hendan hátt royndu at steðga etniskum og nationalistiskum stríði Etniskir minnilutar fáa ofta eina minniverda viðferð í mun til onnur, og í mongum førum verða teirra rættindi, ja enntá lív teirra mett at vera av minni týdningi, sigur Amnesty International. Felagsskapurin nevnir dømi um, at heil byarsamfeløg vórðu umgird og íbúgvarnir niðurskotnir, at menniskju, sum trinu fram og vardu rættindini hjá fólkinum urvu«, og at tey, ið kravdu frælsi, vórðu handt Etniskir og nationalistiskir bólkar, ið kravdu sjálv- týr torri landaøki ella varðveitan mentan teirra, rustu ofta saman við tey ráðandi. Ríkisstjórnirnar 1 ð harðari hond at rættvisgera umfatandi yvir gang við at vísa á, at teir varðveittu frið og try gd land Hóast sovorðin ósemja ofta kemur, har viðurskift- ini frammanundan eru spent, og andsteðubólkarnir stundum nýta harðskap, karn stjórnin ikki brúka tað sum umbering fyri sjálv at nýta yvirgang, sigur Am- Síða 15 nesty International Í londum sum Etiopia, Myanmar (fyrrverandi Burma) Somalia og Sudan hava leingi verið et niskar rembingar Tað hevur vidført, at bøndur, ið búgva í teimum pørtun um av londunum, verða ålopnir, og at menniskju verða dripin orsakað av teirra etniska uppruna Í Sri Lanka kundi yvirgangurin halda á, ti logir og g undantaksavgerðir vórðu viðtiknar fyrst í 1981 fyri at berja niður ápnaða sk I bólk. Tey seinastu árini eru hesar tot bruk våpnadum singhalesiskum D dr Menr KU | lat 11 3 Ø H r ella avrættað uttan log og dó! Í fleiri londum eru friðarliga tmælisgongur end iðar í drápi og handtøkum. Ynsk jet og frælsi í Tibet endi ðu við 5 dripin og nógv fleiri vórðu torturerað Sterkar tjóðskaparkenslur tor 1 su U.5.5.K. og Jugoslavia ferdu við sær, at fleiri fólk vórðu dripin meðan eitt ótal av fólki vórðu har ur. Óvápnað civilfólk, ið mótmæltu hersetingarvaidin um. vóru millum teir hundraðtals palestinarar, ið vórðu skotnir til deyðis av ísraelska herinum Alvarsamur yvirgangur imoti kurdiska minnilutar flyddu ur landinum burtur frå bur vápnum — »hvurvu«, tá ið teir undir ur til Irak 1 1989. Bert i Irak eru tú undtals kurdar 1 »horvnir« hesi seinastu árini. Í Iran og Turkalandi eru nógvir fongslaðir og tortureraðir Ofta verða einvísir etniskir samfelagsbólkar ella bólk ar av serligari rasu eðrvísi viðfarnir av legregluni og dómstólinum. Í fleiri londum er tað vanlig mannagongd at nokta ávísum etniskum ella nationalum bólkum rjandi borgarlig og grundlegg) politisk rættindi. Tad finn ast lond. har minnilutabólkum eru tryggjað serlig rætt indi. men í roynd og veru fåa hesi verri v ðferð enn onr ur av løgregluni. Í eðrum londum áseta dómstólarnir rev sing við rasistiskum undirtónum Í Sudurafrika, har 2 kipa ner d eru túsundtals fólk tey se! r hildi ar ákæru ella rættarsøk. I Brasilia og Guate il rðu nái, har ina i r vo ðu í IKK £ i 14 y gjelKur I US ð >: vórðu ( A mnes Internat 2 £ fi 2.900 urgent actions sakarmål) fyri at steðga avrættingum, órættvísari rættargongd ell krevja læknahjálp ella sakferarastuðul til fangar Arsfrágreiðingin fæst til keyps á enskum og kostar 125 kr.