týsdagur 11. september 1990síða 10

Síða 10 - - Móðurmálið e besta amboði -tá skúlabórn skulu ogna sær vitan Landsskulafyrisitingin hevur I tikið boðskap: estárið 1990" til eftir tektar. M.a. var skipað fyri skerði í mái mánaða, ha eimir 30 fólkaskúlalærarar tioku. Hetta vóru lærar ar, 10 hava áhuga fyri at undirvísa lesiveikun 35 LÆRARAR Í farni viku var aftur skeið fyri fólka skulalærarum, har 35 la arar luttóku. Hesuferð vóru skeiðevnini um by unarundirvising, har ser ligur dentur varð lagdur á at lata málsligu fatanina og royndirnar hjá næm ingunum annars koma til sin rætt í lesimenningini Jytta Jordal, leiðari á spestalskúlaundirvísingi á Læraraháskúlanun Danmark, var skeiðleiðari Jyue Jordal hevur verið fólkaskúlalærari í 25 ár har hon undirvisti í donsk um og tónleiki hálva tíð og hin partin undirvísti hon lesitarnaðum børnun Seinastu 10 årini hevur hon arbeitt vid brekadum børnum í royndini at læra tey at lesa og skriva. I 1970 tók hon vid stan inum sum skeiðleiðari á Danmarks lærerhøjskole og gjødist seinni leidari å deildini fyri serundir- visingini. Jytte Jordal hevur skrivað nógvar bøk- ur um serundirvísing. Seinast hevur hon skrivað bókina um ein danskan skúlaflokk, sum kom til Føroya at vitja. Bókin, sum er ætlað til undir- vísing í 7-8 flokki, hevur Hallgerð Hansen seinni umsett til føroyskt, undir heitinum: Vinir í Føroyum AYMARKAÐ VERÐ Få skeiðið var liðugt, settu vit Jytte Jordal spurningin, um nútíðar børn hava truplari við at læra at lesa og skriva, enn áðrenn td. sjónvarpið og tey elek- tronisku spølini komu? Jytte Jordal: Hóast hetta hevur mangan hevur verið nevnt, so er ta” íkki prógvað. Kortini vita vit, at børnini ikki hava so breiðan sjónarring longur, og at teirra verð er Jytte Jordal, leiðari á deildini fyri serundir- vising á Danmarks Lærerhojskole: - Tað hevur ongantíð verið so umráðandi sum nú, at veita skulabørnum holla frálæru í lesing og skriving. Allar útbúgvingar krevja tað, tí hóast tú skalt hava handverkara- útbúgving, so fæst hon ikki í dag, uttan skúlagongd. Á myndini Hallgerð Hansen og Jytte Jordal Mynd : Kalmar avmarkað, eitt nú ti børnini ikki tosa so nógv við tey vaksnu. Hetta er ivaleyst ein av avleiðingunum av nútíðar- samfelagnum, av tí for- eldrini ikki eru so nógv saman við børnum sínum, lesa kanska ikki søgur fyri teimum 0.s.fr. - Tað hevur tó ongantíð verið so umráðandi sum í dag, at børnini fáa holla frålæru i lesing og skriv- ing, av ti at allar út- búgvingar í dag krevja, at tey eru før fyri tí. Áður fingu tey ungu handverk- araútbúgving ella fóru á hægri lærustovnar at lesa. Í dag er stødan tann, at tå ikki kanst fáa útbúgving, ikki eisini krevur skúlagongd. Hóast hand- verkaraútbúgving, so gongur henda í dag gjøg- num tekniskar skúlar, har tú noyðist at nýta teldu Ld. og tá er tað neyðugt at duga at lesa og skriva. Hetta setur stórri krøv til ungdómin og munurin millum tey sum klára seg væl og tey, sum ikki hava henda førleika sjónligur. sum verður NÚTÍÐAR TILFAR oysk børn eru ymisk í førleika, tá tað kemur til lesing og skriving. Eg haldi, at tey børn, sum duga væl fåa størri vitan, medan tey sum ikki duga so væl; verda enn verri fyri, sum frálíður. - Okkara trupullviki er kanska eisini, at vit hava so lítið frálærutilfar, sum snýr seg um nútíðar gerandisdagin og tað sum børini kenna seg aftur í. IR - Júst hetta skeiðið hevur lært okkum, hvussu umráðandi tað er at hava viðkomandi tilfar at geva børnunum. Vit skulu byggja á vitanina hjá børnunum og ganga út frá teimum sjálvum. Lesi- tilfarid er oftanini ikki eftir teirra vitan, og tí er torført at vekja áhuga teirra. - Vit mugu ti royna at fáa lættari lesitilfar til vega, eitt nú føroyskar teknirødir og tílíkt. Tað kundi verið áhugavert, um vit kundu fingið førovskar rithøvundar at gera skúla- tilfar, har imunurin mill- um tali- og skrivimálið ikki er so stórur. VITAN UM MODURMALID - Eitt er púra vist, sigur Hallgerð Hansen at enda. Tað átti at verið soleiðis, at børnini - sum her er talan um å byrjunarstigi - áttu at fingið møguleika at fáa vitan sína gjøgnum móðurmálið. Dagny Nr. 136 — 1 1990 — altjóða lesiár Plakat »Ungur nemur 1990 er alheims lesiár. Nú skal av beiðast álvara ar- við hesum týdningarmiklu am- boðum í ollum lívsins forum skrivingini lesingini og Treytin fyri og terv- urin á samskifti manna og landa millum broyt- ist og setur alt størri krøv til førleika hins einstakra. Amboðið at duga væl at lesa og skriva tykist at vera tað mest neyðuga í hes- um sambandi. Einki er at ivast í, at allarflestu førovingar, bern sum vaksin, duga at lesa. Men spurning- urin er um vit nýta og venja henda førleika nóg dúgliga. Eisini mugu vit minnast til, at tað eru nógv, ið hava trupult at ogna sær skrivaða orðið. Hvønn einasta dag má lesi- og skrivihugurin hjá tí einstaka — bæði tí veika og tí stinna lesar- anum stimbrast. I informatiónstíð = okk ara, er vandi fyri at gloyma amboðið til frama fyri ta vaksandi negdina av vitan. Innan skúlagátt verður tað skúlaárið 1990-91, ið er lesiár. Dentur verður lagdur á góða skúlabyrjan og mennandi frálæru í les- ing fyri ell. Meira verð- ur at frætta frá Skúla- myndugleikum og ráð- gevum okkara hetta. Bæði gerandisdagur- in, persónliga menn- um gamal fremur«. ingin og altjóða san skiftið setur stór lesi Tað er mannarættur at og skrivikra ein sleppa at oysa úr teirri keldu, ið orðið er ótomandi skrivaða Hetta er boðskapurin, lesiárið 1990 ber okk um. UNESCO arbeiðs nevndin í ST, ið virkar fyri at tryggja ollum semiligar útbúgvingar- umsteður, hevur sett sær fyri, at 1990 skal vera alheims lesiár. I arbeiðinum at tryggja framburð i heiminum, er hevuðs- treytin, at ell duga at lesa og skriva, hava frítt at hugsa, tala. Hetta sýnist sjálvsagt, men er tað verri enn so manga staðni í heimin- um. At strika undir, at Vit eisini í Foroyum taka tiltakið í álvara, hevur Feroya Skúla- bókagrunnur, Bóka- deild Føroya Lærarafe- lags og Landsmiðstoð- undirvísingar frið og Få ambod givid ut plakat Við heitinum >Lesiárið 1930 — ungur nemur, gamal fremur«. Plakat- ina hevur Olivur við Neyst gjørt, hon verð- ur send ellum skúlum og fleiri = almennum stovnum í sambandi við lesiárið 1990, men fæst eisini í bókabúð- unum. Kostnaður 40 kr. 1. september 1990