hósdagur 11. oktober 1990síða 2

gm Abyrgdarbiaðstjóri Fyritaksstjóri. Krisjan Dahi Ljósmyndar: Í { Torfinn Smith | Blaðfólk. Randi Jacobsen Kalmar Lindenskov | Dagny Joensen - Ólavur W. Hegnesen Hilmar Jan Hansen - Jústínus Eidesgaard Utgevari P4 Sos:alurin Uppseting: P/F Sosiaturin Prent | Bústaður Pit Pressan 1981 | Telefon Postsmogu 70 110 Torshavn 1472 Argjavegi 26 | Postadressa | Argjum | | 11820 Telefax: Orsøkin til skuldina SEINASTU 10 årini er okkara uttanlandsskuld nógv um- rødd. Hon er vidgjørd — ella rættari sagt — misnýtt — upp undir trý tey seinastu løg- tingsvalini, so neyvan verður hon gloymd í valstríðnum, sum júst er byrjað. ØLL ERU vit samd um, at tað er eitt ógvuliga stórt tal, sum verður nevnt tá okkara nettouttanlandsskuld verður umrødd. Men í hesum sam- bandi eiga vit ikki at gloyma tveir ógvuliga týðandi spurn- ingar. Annar er: Hvor stendur sum lántakari? Og hin er: hvat er orsøkin til hesa ovur- honds stóru skuldina? VIÐ ÁRSLOK 1988 var lands- kassans partur av nettouttan- landsskuldini evarska lítil. Umleið 250 milliónir krónur. Fýra ár frammanundan var hann umleið 750 milliónir krónur. Við gðrum orðum minkaði nettouttanlands- skuldin hjá landskassanum við umleið 500 milliónum í tíðarskeiðnum 1985-1988. Teir lat i svsialey Nú er seint almennu grunnarnir og al- mennu stovnarnir undir landsstýrinum gktu heldur ikki teirra part av nettouttan- landsskuldini í hesum tíðar- skeiði. TALAN ER tí um aðrar lántak- arar og aðrar faktorar enn landsstýrið. Sum aðrar lán- takarar kunnu vit nevna fe- lagskommunalu fyritøkuna SEV. Vit kunnu eisini nevna kommunurnar, privatar fyri- tøkur og persónar. Tá vit nevna aðrar faktorar kunnu vit taka peningastovnarnar. Hesir hava ofta nógvan pen- ing standandi uttanlands. Eitt nú í Danmark. Í 1987 og 1988 var útlánsrentan í Danmark munandi lægri enn í Føroy- um. Hetta gjørdi, at føroysku peningastovnarnir tóku hundraðtals milliónir heim, at lána út í Føroyum til eina hægri rentu enn teir fingu niðri. Hetta økti sjálvandi um nettouttanlandsskuldina. JAVNAÐARFLOKKURIN hevur altíð undirstrikað týdn- ingin av, at vit fingu ein lands- banka, og at hesin slapp at virka. Enn virkar hann ikki S“ < Á RS LV MIÐ Skv É SS 8 > & nóg væl. Tað mugu vit á- sanna. Tá privatu peninga- stovnarnir taka hundraðtals milliónir heim úr Danmark at lána út í Føroyum, so verður hetta bert gjørt fyri egnan vinning. Útlánsrentan, sum er prísurin fyri vøruna hjá teim- um, ið er peningur, var hægri í Føroyum enn í Danmark og tí varð peningurin tikin heim. Her varð ikki hugsað um alt samfelagið og heildina. Bert um egin áhugamál. LANDSBANKIN má gerast eitt veruligt stýringsamboð í okkara peningaviðurskiftum. Allur peningaflutningur inn og út úr føroyska samfelag- num må og skal ganga igjøg- num landsbankan. Hesin må taka avgerðir, sum til eina og hverja tíð eru í tråd við áhuga- RE 2 |Nnntskusiðan og útreiðslusíðan í stendur málini hjá gllum samfelag- num og heildini. Tá iløgurnar eru ov stórar, virksemið ov stórt og tá nýtslan er ov stór, eigur peningur at verða bund- in uttanlands. Er stødan hin øvugta eiga vit at taka pening heim. ONKI NYTTAR at gráta um spilta mjólk, sigur orðatakið. Og tað nyttar heldur onki at gráta um uttanlandsskuld, sum er íkomin. Avgerandi er nú, at vit demma upp fyri, so- leiðis at hetta ikki endurtekur seg eina ferð í framtíðini. Tað gera vit við at fáa landsbank- an at virka til fulnar. Hetta vil javnaðarflokkurin og tí má at- kvødan fara har á valinum 17. november. vj. ul i teirri von, at at rópa Halló... Tá nú sundurgingna landsstýrið á sumri í fjør skuldi bjarga búskapinum við at flyta meir pening frá vinnuliga til al- menna sektorin(!), avgjørdi ein meiriluti í sam- gonguni og lands- stýri, at lands- kassin best fekk meir ånntøku við hækkan í tollsatsum, sam- stundis sum tvung- na uppsparingin varð sett í verk. Dagblaðið á- varaði. Men sjálv- andi uttan minsta virkning. Urslitið bleiv, sum vit spáddu (sjálvandi), nevniliga ikki meir, men minni i skatti og minni i tolli. …Og Dagblaðið rópar Halló í oddagreinini í gjár og spyr um eingin er sum hoyrir hesi neyðar- rópini. Vit kunnu leggja af- trat, at tað var ikki bert Dagblaðið sum hevur havt fremsta fingur á lofti um tað ovurhonds skatta- og tolltrýst, sum samgongan legði á fólk, tí øll, uttan samgongu- menn skiltu, at har bleiv galin endi. Men nú, samgongan er slitin, er seint at rópa halló. Blaðstjórin á Dag- blaðnum ver sjálvur í samgonguni, og hann plagar ikki at halda seg aftur tá hann vil hava << Ila onnur at hoyra sini sjónarmið. Hendan venan um skatta- og tolltrýst hjá málgagni Fólkafloksins nú kann tí ikki fatast sum annað enn spæl fyri gallarínum, tí nú stend- ur val aftur fyri durum. Og tað undrar neyvan nakran, um Fólkaflokk- urin enn einaferð fer til væl uppá: Minni skatt og minni toll. Tí í hesum flokki er ikki skomm skapt í. landskassanum. Kre- ditturin, vit hava i danska tjóðbankanum uppá 300 miljónir er fult trektur, og vit fáa neyvan loyvi til at hækka hann enn meira, skrivar Dag- sum heldur tað vera ivasamt, um landshúsarhaldið hongur saman fíggj- arliga til eftir løg- tingsvalið. Dagblaðið heldur, at hetta kundi verið ein orsøk til, at sam- bandið skakk halan millum beinini í blaðið Føroyar verða settar undir administratión av Forsætismálaráð og Tjóðbanka um nýggjársleitið. Hvør so leyp frá og ikki og hver hevur skyld í hvørjum átti í hesum døgum at verið líka feitt. Men ásannast má, at illa hevur fíggjarmálaráðharrin fingið hinar tiltiknu "síðurnar" at hanga saman. Hina við inntøkum og hina við útreiðslum.