fríggjadagur 21. desember 1990síða 23

Nr. 205 — 15. desember 1990 Jan Miller, skrivar Síð a23 Framtíðar Europa: Íkki sjålvstødugar tjóðir men umráði Tær sjálustoðugu tjóðirnar í Europa fara at hvørva. Dan mark verður býtt upp í eitt eystur og eitt vesturdanmark. Foroyar fara at hoyra til Nordkalottokið ella Norðsjóvar- okið. Europa verður býtt upp í 9 umráði (regiónir), har Tyskland verður midøkid, halda samfelagsgranskarar | Sjålvstyrandi tjóðir koma ikki at hoyra framtíðini til. Framtíðar Europa fer at verða býtt sundur í eki og ikki sum nú í sjálv- steðug lond. Tey økini, sum hava felags áhuga- mál, fara at finna saman. Tilvildarligir = marknað- steyrar fara heilt at missa sín týdning. Hetta eru sjónarmið, sum vit í dag finna millum bæði vinnulívsfólk, politikarar og granskarar, og hesi sjónarmið tykjast eisini at fáa fleiri og fleiri viðhaldsfólk. >Nordisk Institut for regionalpolitisk forskn- ing< hevur leingi arbeitt við hesum spurningi, og í seinasta nummarinum av blaðnum, hesin stovnur gevur út, NORD REVY, hevur tann svenski granskarin Kristian Gerner dittað sær til at gera eitt nýtt Europakort. Hann heldur m.a., at Danmark uppá longri sikt fer at verða býtt sundur: Jútland fer at finna saman við londunum við Norðsjógvin, men Fjóni og Sæland fara at leggja seg meira uppat londun- um út til Eystursjógvin. Tað fer tó kortini at vera eitt Danmark, men tað fer ikki at hava tann stóra týdningin, sigur Kristian Gerner. Henda gongdin er eitt úrslit av broytingunum í Europa hesi seinastu árini og tey komandi. Tann svenski segumaðurin heldur, at sjålvstødugu tjóðirnar í Europa syngja sítt síðsta erindi. Fyri Danmark merkir hetta, at jútlendingar fara at fáa sterri samband og tilknýti til tann partin av Týsklandi, sum liggur út til Norðsjógvin og so Holland, Belgia umframt Stórabretland og eisini Feroyar. Fjóni og Sæland fara at fáa størri samband við syðra part av Noregi, Sveríki og Finland, tey baltisku londini, part av Pólandi og fyrrverandi Eysturtýsklandi. Kristian Gerner heldur, at framtíðar Europa fer ikki at verða tengt at, hvussu núverandi landa- merkini eru ella hverja trúgv fólk hava. — Tá landamarkini ikki longur eru ein sjálvfylgja ella nakað givið, men ein spurningur um alment kjak og fólkaatkveður, verða søguligar traditién- ir, mentanarligt samar- beiði og náttúrligur sam- handil í einum fríum marknaðarbúskapi tað av- gerandi, sigur svenski granskarin. Hesin svenski sogumað- urin hevur fleiri viðhalds- menn, tá hann sigur, at tann sjálvsteðuga tjóðin skjótt verður ein segulig leivd. Danska blaðið Jyllands- posten vísir í eini grein á, at Poul Schlúter á einum fundi í London skal hava sagt, at tann sjálvsteðuga tjóðin (nationalstaten) er „steindeyð=É. Tað sama hevur stjórin í Volvo, Pehr Gyllehamm- ar, sagt: »Tad, sum telur nú, eru umráðini, ikki tjóðir ella lond. Tjóðin hevur yvirliv- að endamál sitt«. Seguliga sæð eru tað áir og hev, sum hava sett mark fyri teimum ymsu ekjunum í Europa og hava gjørt av, hvørji folkasløg hava havt felags åhuga- mål. Napoleonskríggini, tað týska keisararíkið og tey bæði heimskríggini hava gjørt, at vit hava fingið eitt avskeplað, ónáttúrligt og politiskt avgjert sund- urbýti av londunum. Sambært svianum so fara broytingarnar í Europa at skunda undir gongdina at gera alt Europa til umráði heldur enn tjóðir. Greinin í Nord Revy nevnir tvey sleg av um- ráðum, tey stóru makro- umráðini og so tey minni mezzoumráðini. — Stødan i Sovjetsamveldin- um er sera spent. Um somu tid sum Gorbatjov hóttir við at seta baltisku londini og onnur lond í undantakssteðu, so komu í gjár boðini um, at sov- jettiski uttanríkisráðharr- in, Edward Schwardnaze, hevur lagt frá sær. Hetta hevur fingið eyg- leiðarar at óttast gongd- ina í Sovjetsamveldinum og verður víst á, at landið aftur er við at nærkast einum diktaturstati. Ikki er greitt, hví uttan- ríkisráðharrin hevur lagt frá sær, men politikarar í vesturheiminum siga í viðmerkingunum, at hetta kemur sera illa við, tí nettupp uttanríkisráð- harrin var tann maðurin, sum vesturheimurin hev- ur havt mest álit á. Annars er steðan í sjálv- um Sovjetsamveldinum rættiliga álvarslig. Allur búskapurin er við at fella saman sum eitt korthús Kjarnan og sentrum í øllum hesum verður tað sameinda Týskland, sum fer at verða partur av fleiri umráðum. »Tyskland verður »selv- klart det centrum, som hele Europa vil cirkle om og stórur tervur er á van- ligum neyðsynjarverum. Serliga er tað tann vána- liga flutningsskipanin í landinum, sum er orsekin til syndarligu steðuna. Fleiri lond í vesturheimin- um hava nú í eina tíð flutt matverur til Sovjetsam- veldið fyri at beta um ringastu avleiðingarnar av kreppuni, sum alt tað sovjetiska samfelagið tyk- ist vera í. Gorbatjov hevur hótt við at leggja enn sterri vald undir embæti sítt, um ikki tær einsteku repu- blikkirnar gevast at tosa um víðkað sjálvstýri, so- leiðis sum steðan í letuni er í landinum. Hann hevur eisini hótt við at gera brúk av tí Reyða herinum. Tað er tann harði kjarn- in av kommunistunum, sum nú seta sterri krev til Gorbatjov og krevja av honum, at hann skal brúka hermegi móti teim- um mongu republikkun- og det knudepunkt, som knytter makroregionerne og flere af mezzoregioner- ne<, skrivar Kristian Gerner. Tilsamans níggju um- ráði fara at flóta runt í framtíðar Europa. »Ideo- um, sum vilja taka sjálv- stýri. Gorbatjov hevur skotið upp at haldast skal fólka- atkveða um uppskot hansara til eina unións- traktat, ið skal geva teim- um einsteku republikkun- um sterri sjálvsavgerðar- rætt, men tó ikki sjálv- stýri. Forsetin í tí stersta landspartinum, Ruslandi, Boris Jeltsin, hevur ávar- að móti at geva ov nógv vald aftur til ovastu leiðsl- jan. 1991. handil, endamál. Adskillige nationalstater í Europa vil t | 99 disiuttet ragione | hvis den nuværende udvikling tortsæ Í Norðkalotten NV SP || Østersø- T og so Gorbatjov, sigur Jeltsin. HOLI Á ARGJUM 62 fermetrar til støddar við gongd av Argjavegnum — til leigu frá 1. Hølini eru væl hóskandi til skrivstovu, goymslu ella annað vinnuligt r med tælles Inter FT TTT ge i; vt KS, Å 1 - logisk, kulturelt og øko- nomisk sammenfiltret, men politisk opsplittet på overlappende regioner=, sum Gerner skrivar i Nord Revy. Spent stóða i Sovjet una i Kreml. — Tann tidin, tå Kreml kundi geva ordrar er farin. Hverki Stalin ella Bresj- nev høvdu givið sær so nógv lógargivin rættindi nógv vald sum Avgerðin hjá Gorbatjov at geva forsetanum sterri vald og landinum í steðu kom aftan á ávar- ingar um, at tað minsta mistakið kundi seta partar av undantaks- fera til eina sosiala spreinging. Tlf. 11820