leygardagur 26. januar 1991síða 17

Nr. 18 — 26. janaur 1991 ' 5: Gevid løgregluni | Samgongan ætlar at avhøvda náðir at arbeiða |Veldu við húki Árið 1991 hevði ikki meira enn tikið við, tå løgreglan i Føroyum fór at gera um seg. Við at gera um seg« meini eg, at løgreglan reiðiliga er farin í hernað ímóti tí lógloysi, sum nú í skjótt fleiri mannaminni hevur valdað í hesum landi. Tekk og rós fái hon fyri tað! Lógir eru gamlar í samfelagi okkara og helst eru lógarbrotini eins gomul. Men í tí vit skilja við rættartrygd, liggur, at eitt ávíst samsvar er ímill- um tær reglur og skipanir, sum settar eru at galda í samfelagnum, og tað álv- ara, sum liggur aftanfyri. Ikki nyttar nógv at hava lógir, sum kunnu brótast uttan at hetta fær avleið- ingar fyri brotsmannin. Tó nakað soleiðis hevur skipanin í nógvum førum virkað i Føroyum. Men nú sýnist vend at vera komin í. Kanska skoðsmálið log- reglan fekk í Sosialinum 8. januar í ár rakti nakað meint? Hvussu er og ikki, so hava vit hesar seinastu dagarnar sæð, at legregl- an í tveimum førum hevur tikið stig til at steðga lógarbrotum, sum nærum vóru komin í hevd. Løgtingid ger lóg- irnar, løgreglan umsitur tær Men løgid er tad t6 at síggja hvussu summi fólk taka ímóti hesum tiltøk- um. Ikki er so legið kanska, at tey sum nú standa til stevning frá ákæruvaldinum, eru eitt sindur illa heitin, men tann rersla, sum nú sýnist at sláa ring um hesi áður- nevndu, tykist mær reiði- liga margháttlig. Av hes- um sama tykist løgreglan í hesum degum ikki at vera serliga væl lýdd, og hetta tí at hon so smátt er farin at gera sítt areiði. Fleiri tykjast at hava trupult við at fara at tað eru landsins fólkavaldu umboð, og ikki alment til- nevndir embætis- og tæn- astumenn, sum skulu smíða landsins lógir. Teirra arbeiði er har aftur ímóti at síggja til, at tær lógir, sum legtingið sam- tykkir og annars allar að- rar lógir, sum skulu eitast at galda i føroyska sam- felagnum, verða hildnar. Tá legreglan nú endiliga er farin undir hesa tungu byrðu, áttu allir foroying- ar, sum taka undir við at tær lógir, sum her verða gjørdar, skulu gerast fyri at halda, at stuðla upp undir arbeiðið hjá løgregl- uni heldur enn at leggja fót fyri tí. Tey, sum gera tað eru vandamikil fyri samfelagið alt. Krevjið nakað av teimum fólkavaldu Tað hevur nú í nógv ár verið meylað upp í saman um okkara ólukku rús- drekkalóg. Men nú, tá tað endiliga rekist fyri eini loysn, eru fólk í eðini. Latið okkum heldur nýta henda meguleikan til at vísa á hvussu burturvið okkara lógarverk er. Ikki við at kasta legregluni mykju millum herðarnar, men við at krevja okkara umboð á tingi at tala okk- ara sek. Hoyvík 23.01.91 Jóanes N. Dalsgaard Tað er sera lítið itøkiligt, sum er komið fram um, hverjar ætlanir, ið lands- stýrið hevur á fiskivinnu- økinum. Men tað liggur tí rættuliga greitt, at ætl- anin er at taka grundar- lagið undan feskfiska- veiðu við húki. Sum kunnugt er veiða við húki arbeiðskrevjandi, og hetta merkir, at slík veiða hevur sterri studn- ingsterv enn td. trol- veiða. At ein veiða er ar- beiðskrevjandi í hesum tíðum er veruliga positivt, tí samstundis gevur hon nógv arbeiðspláss, og hetta merkir aftur at tann eykastudningur, sum verður latin er við til at minka um tað arbeiðs- loysi, sum annars er. Tann eykastudningur, sum verður veittur húka- veiðu, kann lýsast við hes- um telum: Til trolarar verður bert latin rakstrarstudningur, sum t.d. fyri upsa er 62 oy/kg. Fyri tosk og hýsu verður einki latið. Her skal nevnast, at hjá par- trolarum hevur veiðan av toski og hýsu í 1990 verið um 10%, í 1989 um 18% og í 1988 uml. 30%. Tilsvarandi kann upp- lýsast, at til línu verður latið fyri alla veiðu. Nakað minni fyri stóran tosk enn fyri restina, so manning- arstudningurin er uml. kr. 1,00 pr. kg. Reiðarar fáa uml. 80 oy/kg. Samlaður manningar- og rakstrar- studningur er tískil kr. 1,80 til línuskip, meðan tilsvarandi tal við veiðu- samansetingini í 1989 er uml. 50 oy/kg hjá t.d. par- trolarum. Verður roknað við 90-tølunum verður tal- ið eitt sindur hægri, og verður roknað við telun- Hvar er ognarrætturin? um undan -89, verður tað lægri. Ein av fiskivinnulógun- um frá 1990 ásetti, at allur studningur skuldi gjald- ast sum prísískoyti, sum skuldi leggjast oman á prísin og sum skuldi být- ast samb. sáttmálan. Spurningin um sáttmálan kunnu vit halda uttanfyri í hesi grein. Tað hevur ikki verið heilt greitt, um talan fór at verða um eitt prísískoyti fyri allar veið- ur, ella um talan var um ymisk prísískoyti fyri trol og húk. Hetta seinna vildi merkt ymsar prísir fyri ymsar veiður. Tað hevur verið roynt fyrr, men farið var frá tí aftur, tí tað rigg- aði ikki við fleiri prísum. Umboðsmenn fyri gomlu samgonguna kundu ikki geva greitt svar uppá hendan spurning. Men undir samráðingunum í samband við skipan av hesum landsstýrinum fekst tó tað greiða svar frá einum av nýggju lands- stýrismonnunum hjá fólkaflokkinum, at talan var um eitt prísískoyti. Nýggja samgongan hev- ur fingið frágreiðing um, hverjar avleiðingar, ið verða av hesum. Nevni- liga at tá talan bert verður Hvussu ber tað til, at løg- tingið kann sita og sam- tykkja lógir, sum ganga í- móti grundlógini. Taka vit nú S.E.V., so eigur S.E.V. alt vatnið í Feroyum. Sjálvt um vatn- ið liggur í ognarhaga, so hava tey, sum eiga hagan, onki at siga, tí løgtings- samtykt er sum sigur, at S.E.V. eigur vatnið. Tað er nú soleiðis, at tey, sum eiga hagan, eiga vatnið, hvussu kann so S.E.V. eiga vatnið í einum haga, sum S.E.V. onki eig- ur í. Grundlógin sigur, at »ejendomsretten er vu- krænkelig«, so her brýtur legtingið grundlógina, tí at legtingið kann ikki geva S.E.V. nakað, sum teir onki eiga í. Sjálvandi kundi S.E.V. fingið vatnið í kongsheg- unum frá løgtinginum, ti kongsið er ogn alra foroy- inga. Soleiðis liggja kommun- ur og ognartaka lendi frá ognarjerðini, meðan kongsjerðini, sum kann liggja líka væl fyri, verður ikki skeitt at. Tað má vera ein treyt, at um og nær takast skal, so má tað fyrst blíva kongsjørdin, sum verður ognartikin, hon er jú ogn alra feroyinga, og má og skal koma almenninginum til góða. Legtingið skal halda seg innanfyri karmarnar á grundlógini, men flestu føroyingar vita at løg- tingssamtyktirnar ofta stríða ímóti grundlógini, og mangur føroyingur er demdur í Feroya rætti eftir legtingssamtyktun- um og ikki eftir sínum lógarfesta rætti í grund- lógini. Ognarrætturin í Feroy- um er burtur, vanligi borgarin hevur ongan rætt, um tú eigur eitt jarðarstykki. Hevur kommunan áhuga í stykk- inum, so ognartekur hon tað bara, um tú sigur a um ein prís framyvir, og tá studningar í heila tikið skulu minkast, so kann hetta bert merkja, at tann meirviðbót, sum línuskip í letuni fáa í mun til trolar- ar, fellur burtur. Hesin munur er tær kr. 1,80, sum línuskip fáa við frá- drátti av teimum kr. 0,50, sum trolarar fáa. Hetta merkir, at húkurin kemur at missa kr. 1,30 pr. kg. * tær lækkingar, sum ann- ars ætlanin er at fremja. Tá hetta uppskot á fyrsta sinni varð samtykt, vistu menn nóg illa hvat tað snúði seg um. Upp- skotið varð jú dikterað av ávísum tingmanni, og uppskotið fekk als onga viðgerð. Hverki í lands- stýrinum ella tingi. Men meðan nógv av hin- um lógarfuskinum skal avtakast ella broytast munandi, so stendur nú eftir, at javnaðarflokkurin hevur viðurkent at ein lóg, sum tekur grundarlagið undan húkaveiðu, skal framvegis verða í gildi. Fólkaflokkurin hevur »all- ernádigst< játtað, at henda avhevding skal út- setast nakrar mánaðar. Tíverri vísir hetta, at viðurskiftini hjá fiskivinn- uni eru viðgjerd á ein sera lættisoppakendan hátt í teimum samráðingum, sum hava verið í samband við skipan av hesum landsstýri. Spurningurin er so, um javnaðarflokkurin hevur yvirtikið >vi alene vide« politikkin hjá fólkaflokk- inum. Byrjanin er í hvussu er vánalig. Óli Jacobsen ella b er líka mikið, tú hev- ur ongan rætt ímóti kommununi, sum jú kann ognartaka eftir legtings- samtyktunum. Sjálvt um grundlógin sigur at »ejen- domsretten er ukrænke- lig« og sjálvt um grund- lógin er hægst her á landi, dømir rætturin altíð kommununa sum vinnar- in. Frælsið og rættur hins einstaka er ikki tryggjað- ur í grundlógini longur, tað hevur Feroya legting syrgt fyri. Tú hevur ong- an rætt longur, tú skalt bara makka rætt, sum kommunan og aðrir stovnar siga, teir hava al- tíð rætt." Nær fáa vit tann rættin, vit eiga í samfelagnum sambært grundlógini? S.B.