týsdagur 16. apríl 1991síða 2

spindeblad sgstalurif Fyritaksstjóri ljósmyndari Abyrgdarblaðstjóri: Krisjan Dahi Krisjan Dahi Kalmar Lindenskov FÅ - - Ný-liberalisma? EIN av frægastu amerikansku for- setunum segði einaferð fyri mong- um Harrans árum síðan, at tað sam- felag. ið minstu stýring hevði fyri neyðini, var tað best stýrda. Hesin skilamaður hevur vist allan rættin í hesum og allir »sannir« liberalistar, sum veruliga leggja dent á frían vinnurakstur, og undir ábyrgd fyri hinum > samfelagnum«, kunnu heldur ikki annað enn taka undir við hesum sjónarmiði. SJÁLVKLÓKIR og individualistiskir sum vit føroyingar mangan eru, er heldur einki at ivast i, at eisini vit kunnu taka undir við hesum sjónar- miðum. Trupulleiki okkara seinastu mongu árini hevur bert verið, at fá- ar vinnur hava staðið seg sjálvar og at landið — vit øll — antin so ella so hevur staðið við endan. At hetta í sjálvum sær tarnar sannari liberal- ismu, ivast eingin í, men heldur ikki ivast vit í, at tað, ið fingið er burtur- úr, hóast alt er munin frægari, enn eitthvert ókent úrslit, sum staðist hevði av liberalastu liberalismuni einsamallari. HENDA støda er í øllum føri teirra, sum her á landi nevna seg liberalist- ar um ein háls — eisini teirra flokka, sum í einum og gllum byggja á hesa hugsjón, men sum tá á stendur, ikki i > > => 4 Sol #57 - £É Blaðfólk Randi Jacobsen - Tórfinn Smith - Dagny Joensen - Ólavur W. Høgnesen - Hilmar Jan Hansen - Jústínus Eidesgaard Útgevari P/f Sosialurin Uppseting: P/f Sosiaturin Prent: P/f Pressan 1981 Telefon Bostadur: Argjavegur 26 Postadresss: Postsmoga 76 110 Tórshavn 14720 Argir 11820 Telefax: standa aftastir i rødini, tå hetta so illa lýdda almenna má spaða til. TAÐ var eitt nú tann tíð, tá fremm- andi fiskifør uttan stórvegis før- oyska kapping veiddu allan fiskin á føroyskum sjógki. Hetta var liberalt burturav — hin sterki åtti allan rætt- in. Seinni fóru vit sjålvir at veiða i egnum sjågvi í stórri mun. Hetta var stórt framstig og ávíst arbeiði elvdi hetta eisini til á landi. Hetta varð eisini liberalt og treytað av pri- vatum fyritakssemi og áræði. VIÐ vaksandi arhseiðinum vóru fiski- manna-, arbeiðara- og onnur feløg stovnsett til at rekja ymsu áhuga- málini og hava hesi totast um ar- beiðsbýti og ágóðar síðani. HÓAST gott fyri ávísar fiskimenn at ísfiskasiglingin til europeiska marknaðin tók seg upp og stóð við so leingi, so var hetta verri fyri ar- beiðsfólk okkara á landi. Men hetta var tað, menn hildu loysa seg best — við ødrum orðum liberalt. Helst var tað tað, men kortini vóru vit komin hartil, at fatan fólksins av ognarrættinum til tað, ið svam í sjógvi okkara, eisini var teirra, ið ikki beinleiðis veiddu fiskin og seldu hann sum frægast. SKILABESTI hátturin til at broyta hetta og framvegis lata menn fáa w we 9 sína inntøku á sjónum sum higartil, var at meirvirka fiskin á landi — lata sum flestar hendur sleppa framat hesum tilfeingi okkara og harvið javna út ágóðarnar av hesum skapta meirvirði. AT hetta hevur loyst seg landsbú- skaparliga, ivast eingin í, men so liberalt, sum tá hvør maður sjálvur ráddi fyri, hvat hann veiddi og hvar hann seldi, var tað kortini ikki. MEN hóast tað, so hava eiðsvornir liberalistar okkara eins og fólk flest dugað at livað og virkað undir hes- um korum — summi so væl, at tey í dag standa til at eiga meginpartin í fleiri av fremstu skipum og fiska- virkjum okkara. AVGJØRT óliberalistiska skipan okkara, studningurin, sum at byrja við einamest varð veittur ávísum fiskasløgum, sum tá ikki vóru so nógv gagnnýtt, varð veittur í vónini um at lætta trýstið á longu tá hart niðurfiskaða hýsu- og toskastovnin, hevur heldur ikki ørkymlad okkara mest liberalu stórvegis, tí sum frá er liðið, er føroyska liberalistiska hugtakið heldur vorðið til hvat fáast kann burturúr samlaða »systemin- um« og við minni denti á, hvat er handilsliga skilagott ella bara for- svarligt. Samband Tryggingin sflokkurin ØLL hava vit kanska ikki verið eins dúglig til at fremja hesa hugsjónar- ligu reingjan — onkur hevur sjálv- sagt skarað framúr í so máta — men dagsins veruleiki er helst tann, at vit øll partvis hava notið gott av hesum, men sanniliga eisini latið okkum hesa hugsjónarreingjan lyndað alt ov leingi — munandi longri enn tað, ið virðini veruliga skuldu virkast burturúr, áttu at loyvt hesum. SAMSTUNDIS sum vit ikki kunnu annað enn harmast um víkjandi til- feingi okkara og støðuna hjá høvudsvinnu okkara, kunnu vit kortini ikki annað enn fegnast um ta broyttu prísgongd, ið nú tykist at vera komin í bæði á ráfisk og virk- aða fiskavgru. Um henda broyting stendst av einhvgrjari nýfgroyskari liberalismu — sosialliberalismu kanska — er ilt at siga, men tøkk fái teir politikarar og onnur, sum øll hesi árini hava talað at, men sum nú tykjast at verða hoyrdir — um enn part partvís. at tryggja tað, sum Lasse og Dúgvan Lasse Klein er enn eina- ferð skelkaður. Hesaferð um sparingar landsstýri- sins, sum eisini raka Skálafjarðar-bátin Dúgv- una. Men ivasamt er, um atkveður ikki telja meira enn áhugin fyri Dúgvuni. Tað heldur í hvussu er ein annar av eysturoyarting- monnunum, Jógvan I. Ol- sen, sum m.a. skrivar í Dimmalætting leygardag- in: Lasse talaði við meg um hetta at Dúgvan skuldi takast úr skála- fjarðarsiglingini leygar- dag og sunnudag og sigla millum Suðuroy og Haun- ina meðan Teistin er 1 Skotlandi. Hann spurdi, um Eysturoyar tingmenn ikki áttu at gera okkurt í felag at steðga hesi ætlan. Jú, hesum var eg avgjørt samdur við honum í. Av- gjørt varð, at hann skuldi orða eitt uppskot, sum vit aðrir síðan skuldu síggja og síðan leggja fram í fe- lag. Men eg hoyrdi einki aftur um málið fyrr enn Lasse leggur tað fram í tinginum, sigur Jógvan Olsen. Átti at kent arbeiðslagið Heðin Mortensen, býráðs- limur, ilskast í Dimma- lætting inn á býráðs- formannin, Poul Michel- sen. Herfyri kom fram í før- oyskum blødum, at borg- arstjórin í Haun lýsti í donskum blødum eftir før- oyskum målningum, sum Tørshavnar Býráð ætlaði sær at keypa. Í Tórshaun- ar Býráð visti eingin um hetta, hvorki í samgongu ella andstoðu, og hvorki mentamdålanevndar- ella figgjarnevndarlimir vistu um málið frammanundan. Tá Poul Michelsen so aftan á sigur, at eftir at hann hevur sitið 10 ár sum býráðsformaður, so eiga vit at »kenna hansara ar- beidslag«, so má undirrit- aði sum formaður í menta- málaneundini — og for- restin aftaná 20 ár í bý- ráðnum — viðurkenna, at eg ikki enn fultút kenni hansara arbeiðslag. Sum Heðin sjálvur sig- ur, so hevur hann verið býráðslimur í samfull 20 ár. Poul Michelsen verið býráðsformaður í 10 ár. Hesa tíðina átti Heðin at hava kent arbeiðslagið hjá býráðsformanninum. Heð- in eigur eisini at minnast til, at býráðsformaðurin hevur ikki sterri vald enn hvat meirilutin — incl. Hedin Mortensen — loyvir honum. »Flekk fær eina systur< og »Hvar er Flekk?« 48, »Stora orðabókin hjå Flekki« — 86, hevur lagt uppskot å ting um at Trygging- arsambandið Føroyar missir einkarrættin til at tryggja í Føroyum. I fyrsta lagi skal Tryggingin bytast upp í tveir javnstørar partar, sum hvør skal kappast móti hvørjum ødrum. Harnæst skal Tryggingin privati- serast. Hetta er gamal sam- bandstanki, sum stingur seg fram á ting vid meira ella minni jøvnum millum- bili. Sambandsflokkurin eigur tó at minnast til at við einkarrætti fylgja eisini skyldur. Og hesar skyldur hev- ur eisini Tryggingar- sambandið Foroyar. Verður tryggingin privatiserað, fella skyldurnar burtur. og privatir leggjast eftir loysir seg. Annað verður slept, og hver skal so taka sær av ti? Tað almenna? Sambandsflokkurin vil vera við, at tæn- astustødid er ikki nóg gott hjá tryggingini í dag. Monopolstødan hevur skyldina. Men vit eiga at minnast til, at tryggingin er og verður ikki annað enn tað tey, sum stjórna hesi, vilja. Hver deild hjá Tryggingarsambandin- um verður stýrd av hver sínari nevnd. Omanfyri nevndirnar situr Umbodsmanna- ráðið, har m.a. flokkar, Sambandsflokkurin er væl umboðaður. Uppskotið hjá Sam- bandinum má tí kann- ast sum vátur vettur frammaná hjá m.ø. umboðum sambands- floksins í hesum neundum og ráði.