mikudagur 24. apríl 1991síða 14

Síða 14 - De Klerk vitjar Danmark í dag Suðurafrikanski forsætis- ráðharrin, F.W. de Klerk kemur í dag á vitjan í Danmark. Vitjanin er lið- ur í eini ferð til fleiri lond í Europa, eitt nú Irland og Bretland. Tað er kanska ikki heilt av tilvild, at hvíti suður- afrikanski leiðarin júst hevur valt at vitja Dan- mark á hesi Europaferð síni. Danmark er liga tað einasta landið í EF, sum greitt er ímóti at seta sanktiónirnar úr gildi móti Suðurafrika. Hetta hevur annars verið eitt ynski frá EF, og tá at- kvødast skuldi um málið í EF fyri stuttum, var Dan- mark tað einasta landið, sum atkveddi ímóti og harvið fall tað. Tað krevst nevniliga full semja um at avtaka sanktiónirnar. Tí- skil standa EF-sanktiónir- nar við. Tað er annars ikki danska stjórnin sum so, ið er ímóti at seta sank- tiónirnar úr gildi. Hon er tverturímóti samd við hinum EF-londunum, men danska stjórnin er noydd til at boyggja seg fyri ein- um meiriluta í marknaðar- nevndini og harvið fólka- tinginum. Her hava bæði SF, javnaðarflokkurin og teir radikalu gjert greitt, at teir í letuni ikki síggja nakra orsek til at avtaka sanktiónirnar. Víst verður á, at enn hava tey svertu ikki fingið javnrættindi og harafturat er tað ynskið hjá tí stersta bólkinum millum tey svertu, ANC, at sanktiónirnar skulu standa við til ein nýggj nevni grundlóg tryggjar teimum svertu javnbjóðis indi. Aðrenn hann fór úr Suð- urafrika til Onglands segði de Klerk, at sank- tiónspolitikkurin verður ikki eitt av hevuðsevnun- um á fundunum í Dan- mark. Hann ynskir har- ifturímóti at greiða lonskum politikarum frá aldsgerðunum millum eir svertu bólkarnar í 'uðurafrika Stríðið = millum vertu bólkarnar, ANC og ncatha, hevur higartil r kostað 500 fólkum lívið g hesi seinastu 5 árini ru meira enn 6000 svert eyð í samanbrestum. Júst hesin spurningurin m samanbrestir millum ey svertu hevur sett oyndirnar at finna eina oysn á trupulleikunum í Sudurafrika í vanda. rætt- teir ANC-rerslan, sum hev- ur undirteku frá stersta partinum av teimum svertu, hevur átalað hvítu myndugleikarnar at taka steðu fyri Inkatha-rersl- uni og birta bæði beinleið- is og óbeinleiðis uppundir valdsgerðirnar við at hjálpa og eggja Inkatha- fólki móti ANC. Herfyri kravdi leiðarin í ANC, Nelson Mandela, at hvíta stjórnin skal gevast við at stuðla Inkatha og sett eina freist til tann 9. mai, tá stjórnin skal hava gingið nekrum treytum á meti, m.a. henni at siga tveimum av sínum ráð- harrum úr starvi, sum ANC skuldsetir fyri at stuðla Inkatha og harvið seta enn sterri split mill- um tey svertu. Gongur de Klerk og stjórn hansara ikki hesum krevum á meti, fer ANC at gevast við samráðing- unum og kann hetta fáa álvarsligar avleiðingar fyri bæði hvít og svert og fyri alt tað suðurafri- kanska samfelagið. Hetta veit de Klerk, og tí hevur hann eisini svarað ANC aftur við at bjóða seg fram at skipa fyri eini ráð- stevnu 24. mai, sum skal royna at fáa ein enda á samanbrestunum millum tey svertu. ANC hevur svarað aftur, at hetta er bert eitt propaganda- nummar og einki hald í veruleikanum. Inkatha — harafturímóti, hevur tikið væl ímóti uppskotinum. Við hesum er skapt enn eitt slit og ósemja millum teir svertu bólkarnar. Eisini í eðrum spurning- um eru tey svertu ósamd. ANC vil hava vesturheim- in at varðveita sanktión- irnar til demokrati er veruleiki, meðan Inkatha vil hava umheimin at gev- ast við sanktiónunum, tí tær skaða tey svertu meira enn tey hvítu, verður sagt. Men hevuðsspurningur- in í letuni er at steðga valdsgerðunum millum tey svertu, og hetta tykj- ast allir partar vera samd- ir um, við undantaki av teimum hvítu, sum fyri alt í verðini ikki ynskja at geva nakað av valdinum til tey svertu. Nú vitjar de Klerk so í Danmark, tí landinum, sum kanska meira enn nakað hevur stuðlað ANC og sjónarmiðum tess. Tað er greitt, at de Klerk við hesi vitjan vil royna at sannfera donsku stjórnina um, at hvíta minniluta- stjórnin ynskir broytingar í Suðurafrika, men at hon eisini fegin sær, at Dan- mark gongur við til at seta sanktiónirnar úr gildi, tí hetta kann fáa stóran týdning fyri suður- afrikanska búskapin. Eygleiðarar eru á einum máli um, at tað longu eru hendar týðandi broyting- ar í Suðurafrika til tað betra síðani de Klerk kom til valdið. Hann ynskir meira enn nakar av sínum undangongumonnum at betra umsteðurnar hjá teimum svertu, men spurningurin er so hvussu langt hann sleppur fyri sínum egnu. Higartil eru nógvar av teimum gomlu apartheidlógunum strik- aðar í lógarbókunum, men eitt er so tað, sum ikki stendur á pappírinum longur, men sum kortini livir uppá sítt besta í veruleikanum. Og so leingi Suðurafrika ikki hevur fingið eina nýggja grundlóg, sum Konservativir kommunistar: Jan Miller skrivar tryggjar teimum svertu javnbjóðis rættindi, so leingi kenna tey svertu seg ikki trygg. Alt annað vil vera lapparí. Núver- andi grundlógin góðtekur apartheid sum prinsipp og útilokar harvið ikki minni enn 75% av suðurafrikan- arunum frá tí mest heilaga rættinum í einum demokratii, valrættinum. Men eisini á hesum eki hevur de Klerk sagt skuldu henda broytingar. Hann sær fegin at allir suðurafrikanarar hava at- kvødurætt, eisini tey svertu. Men so leingi ein stórur aprtur av teimum svertu livir í stersta fátækra- demi, verður tað torført at fáa bilbugt við teimum veruligu trupulleikunum í Suðurafrika. Og fyri at broyta hesi viðurskifti er Nr. 76 — 24. apríl 1991 neyðugt at avtaka apart- heid, sum í veruleikanum hevur ábyrgdina av, at so stórur partur av suður- afrikanarum livir í stersta fåtækradømi. Hesa tekningina av de Klerk hevur heimskendi teknari David Levines gjørt. Hon er frå 1989. Krevja at Gorbatjov lýsir Sovjetsamveldið i undantaksstødu£ Michail Gorbatjov er i trongum skóm. Hann verður kroystur frá ellum síðum. Teir radikalu vilja hava hann at fremja sterri broytingar í sovjettiska samfelagnum og skunda undir demokratiið við re- formum, meðan teir meira ortodoksu, teir sokallaðu konservativu kommunist- arnir krevja av Gorbatjov, at hann brúkar alt sítt vald til at mótarbeiða verkfellum og sjálvstýris- royndunum hjá fleiri av republikkunum. Nú hevur tann sonevndi Sojus-bólkurin av kon- servativum kommunist- um kravt, at undantaks- steða verður sett í gildi í ellum Sovjetsamveldin- um. Bólkurin krevur, at Fólkakongressin, sum er ovasti myndugleiki í land- inum, verður innkallað fyri at samtykkja eina undantakssteðu. Umboð á tí uttasta hegravonginum halda ikki, at Gorbatjov hevur gjørt brúk av meguleik- unum, hann hevur fingið fyri at fáa fólk at halda lóg og landaskil. Serliga verður tað funn- ist at Gorbatjov fyri, at hann ikki hevur sett hart móti herðum móti teimum mongu verkfellunum, sum nærum hava lagt tann sovjettiska ídnaðin lamn- an. Ein av fremstu tals- monnunum fyri bólkin segði sunnudagin, at hann vónaði, at Gorba- tjov fór at lýsa landið í Sojus- undantakssteðu, tí gjørdi hann tað ikki, so var tað meguliga onkur sum vildi gera tað. annar,