hósdagur 2. mai 1991síða 7

Nr. 81 — 2. mai 1991 Síða 7 Rættartrygdin hjá løntakarunum Illa stendur til við rættartrygdini hjá føroysku løntakarunum Vanligt hevur verið, at tegn skal valda meðan rætturin situr, og hóast vit í fakfelagsrersluni ofta hava verið illa nøgd við avgerðir, sum rætturin ella gerðarættarnir hava tikið, við grundarlag í so- kallaðum »donskum ar- beidsrættarreglum«, = so hava vit vanliga valt at tagt. Nú er tó ovboðið. Herfyri var avgerð tikin av åstødumanninum í gerðarætti, sum settur varð at døma um spurn- ingin um gjald fyri tíman millum 07 og 08. Málið byrjaði sum kunnugt við trætuni mill- um limir Havnar Arbeiðs- kvinnufelags og Bacalao. Fyri at greiða Feroya fólki eitt sindur frá mál- inum, so sigur $ 8 í sått- málanum hjá Havnar Ar- beiðskvinnufelag: Normalarbeiðstíðin skal vera 8 tímar um dagin frá mánadegi til og við fríggjadag... Spurningurin í gerða- rættarmálinum var hvat len arbeiðsfólkið skal hava fyri tíman millum 07 og 08 á morgni, um so er at partarnir gera semju um at byrja arbeiði kl. 07. Havnar Arbeiðskvinnu- felag, og øll onnur feløg í landinum, hava víst á $ 7 í sáttmálanum sum púra greitt sigur: Yvirtíðarlenin verður fyri ell arbeiði roknað av fullari normallen soleiðis: Fra kl. 1721 ......35% Frá kl. 21-08 ......60% Week-end lønin kl. 08-12 ........35% Week-end lønin kl. 13-24 ........65% Sunnu- og halgid. frá kl. 24-24 .... 100% Her verður beinleiðis ásett, at fyri tíman mill- um kl. 07 og 08 skal gjald- ast vanlig løn + 60%. Eingin ivi skuldi verið um henda spurning, og ein og hver, ið dugir at lesa foroyskt, má koma til hetta úrslit. Hóast hesa greiðu sátt- málaorðing, so hendir tað løgna, at ásteðumaðurin kemur til ta niðursteðu, at sáttmálapartarnir eftir øllum at dema hava gloymt at broyta áseting- arnar í $ 7 og kemur til tað úrslit, at $ 7 ikki skal vera galdandi. Hendan avgerð vísir, hvussu illa stendur til við rættartrygdini hjá løntak- arunum í Feroyum. At hugsa sær, at åstødumadurin í gerða- rættinum uttan víðari setir til viks eina púra greiða sáttmálaorðing har ein av tydningarmestu rættindum lentakaranna — nevniliga yvirtidarlønin er stadfest. Her er talan um bata i Ingeborg Vinther, 7 forkvinna i Føroya Arbeidarafelag korum løntakaranna, sum vit við tungum samráð- ingum hava stríðst okkum til. Er tað veruliga rætt, at slík rættindi kunnu strik- ast við tí grundgeving, at partarnir nokk hava gloymt at strika hesi rætt- indi. Nei, arbeiðarafelegini ætla ikki at góðtaka at vunnin rættindi verða strikað í sáttmálanum við grundarlagi tikið í donsk- um arbeiðsrættarreglum. Tað eru føroysk viður- skifti talan er um, ikki donsk. Eisini må vísast á skeivu frágreiðingarnar, ið givnar vórðu í gerðar- rættinum frá mótpartin- um. Ásteðumaðurin í gerðarrættinum vísir í dóminum á, at síðani 1975, tá áðurnevnda broyting kom í sáttmálan, hava limir Havnar Ar- beiðsmannafelag arbeitt fyri vanliga normallen millum kl. 07-08 á morgni. Hetta er beinleiðis lygn, hava bæði undirritaða og nevndarlimir í eðrum ar- beidarafeløgum fingið at vitað frá nevndini í Havn- ar Arbeiðsmannafelag á fundi millum felegini 17. apríl. Tað hevur verið goldin 60% yvirtíð fyri henda tíman líka til áður- nevnda broyting kom í á Bacalao á heysti 1990. Ein onnur frágreiðing, ið eisini telur við í dóm- inum, kom frá einum eðr- um vitni frá arbeiðsgev- arasíðu. Hesin greiddi frá, at innan øki hjá Føroya Arbeidarafelag varð á fleiri arbeiðsplássum ar- beitt millum kl. 07 og 08 á morgni fyri normal len síðan 1977. Hetta er eisini lygn. Vitnið gjørdi sær ikki tann ómak, at greiða frá, hvat lá til grund fyri broytingarnar á tveimum av arbeiðsplássum innan okkara eki, sjálvt um hann væl visti tað. Men tað skal eg nú greiða frá. Á tí eina arbeiðsplássin- um bóðu kvinnurnar um at sleppa at byrja kl. 07 á morgni í summarfrítíðini, so tær kundu vera lidnar kl. 16 um dagin, meðan skúlabernini vóru í summ- arfrí, so tær vóru meira saman við bernunum um dagin. Henda skipanin vardi í 6 vikur, so byrjaðu tær arbeiðsdagin aftur vanliga tíð kl. 08 á morgni. Arbeiðspláss á bygd í norðstreymoy hevur eina gamla avtalu, ið er 30 ára gomul. Har arbeiðsfólkið ell hesi árini er byrjað at arbeiða kl. 07.30 á morgni, fyri at kunna fara heim til degurða kl. 11.30. Hetta kom í sínari tíð av, at nógv hevdu langan veg til hús, og nakrar av kvinn- unum vildu sleppa heim at gera degurða. Sostatt er hetta ein lokalavtala, ið hevur verið galdandi langt áðrenn umstrídda gr. 8 í sáttmálanum. Annað arbeiðspláss, ið varð nevnt innan ekið hjá F.A. við arbeiðstíð, ið byrjaði kl. 07 við normal løn, var heldur ikki rætt. Hetta vísti undirritaða á undir dómsviðgerðini, men bleiv hetta íkki tikið til eftirtektar. Niðursteðan aftan á henda gerðarrættardóm- in, ið er heilt burturvið, er henda. Danskur embætismaður hevur í sínum dómi lagt upp til at legtings lóg nr. 37 frá 1/6-1978 um 40 tím- ars arbeiðsviku ikki nýtist at vera galdandi fyri part- arnar á arbeiðsmarknað- inum. Nú kann 50 tímars arbeiðsvika koma aftur í gildi, og vit eru av áður- nevnda embætismanni sett 50 år aftur i tiåina. Hetta er rættartrygdin hjá ti føroyska verkafólk- inum i 1991. Og løntakarar skulu so liva undir hesum gerðar- rættarúrskurðum, sum uttan at hava minsta vet av kunnleika um førcysk arbeiðsviðurskifti, taka avgerð, sum teir sjálvir siga út frá vanligum donskum arbeiðsrættar- reglum, og enntá, sum í hesum feri, uttan víðari strika sáttmálasettu rætt- indi okkara. Tórshavn, 29. april 1991 Ingeborg Vinther TUNNU