leygardagur 11. mai 1991síða 14

Síða 14 tiðindablaðið Nr. 87 — 11. mai 1991 Øl trý sjúkrahúsini Skulu virka sum eitt -Politiskt eigur at verða strongt á, at fáa okkara trý sjúkrahús at virka sum eina funktionella eind, sum í staðin fyri eina niður- brótandi rivalisering, fáast til at samstarva, segði Jóannes Eidesgaard í rødu síni á landsfundi Javnadarfloksins. Sum landsstyrismadur floksins umsitur Jóannes Eidesgaard málsekini: 1) almannamál 2) heilsumál 3) arbeiðaramál Hann greiddi frá, hvat ið er hent innan målsøkini, síðani landsstýrið tók við 15. januar í ár. Harafturat greiddi hann frá, hverjar ætlanir um ábetur og ný- hugsan liggja fyri framm- an. Almannamál: Sum tað so týðuliga var sagt á floksleiðslufundin- um á tinghúsloftinum í Januar, so vóru almanna- mál ovarlaga á ynskilist- anum yvir málseki, sum javnaðarflokkurin = vildi umsita. Tað, at málsekið er sera Stort, setur stór krev, og fegnist eg um, at hesin landsfundur eisini kann bera boð um, hvat liggur frammarlaga í hug- anum hjá javnaðarfólki hesum málseki viðvíkj- andi. Nýggj lóg um bjálving- arstuðulslán til pensjón- istar er samtykt. Lógin førir í høvudsheitum við sær, at lógin um bjálving- arstuðulslán broytist frá at vera ein sosiallóggáva til at vera ein almenn. t.v.s. generell lóg til tess at fremja bjålvingartiltøk við einum sosialpolitisk um dámi. Aður var tað ein treyt fyri at fáa stuðulslán, at umsekjarin ikki skuldi hava ov stóra ogn ella inn teku. Nú er einasta treyt in, at eigarin av húsinum er pensjonistur nannastovar í imsitur Framyvir grunnurin. Eg umsiti eisini Húsa- lánsgrunnin og har er vert at nevna, at nýggj lóg um grunnin var samtykt í vár. Hevuðsbroytingin í nýggju lógini er, at sterstu lánsupphæddirnar verða veittar til hús undir 105 m' (450.000 kr.). Hetta verður gjørt fyri at fáa fólk at byggja smærri hús, og tí fíggjar grunnur- in sterri part av kostn- aðinum. Í kjalarverrinum kemur kunngerð, ið miðar ímóti, at lánini frá Húsa- lánsgrunninum (ella part- ur av teimum) kunnu verða útgoldin, áðrenn húsini eru liðug sum nú er, so rentuútreiðslurnar av byggikredittinum ikki verða óneyðuga høgar. Ongantíð fyrr er íbúða- byggingin vorðin so neyð- ug sum nú, tí nógv av teimum, sum komin eru hartil at seta føtur undir egið borð, hava orsakað av stødugt minkandi inntøkumøguleikum ikki meguleika og orku at fara undir egin hús. Haraftur- at mugu vit eisini ásanna, at fleiri og fleiri ikki long- ur megna at sita í egnum húsum, og tí hevði tað ver- ið ynskiligt at havt eitt ávíst tilboð av bíligum íbúðum til leigu ella selu. Fyrst í juni mánaði verður fundur í donsk føroysku nevndini í al- mannamålum, sum ma. hevur sum setning at fyri- reika lógarbroytingar til danskar almannalógir galdandi í Feroyum. Tað sum m.a. verður viðgjert á Indi, eru ætlanir- nar Im It Seta á sto“ n eina kærunevnd í al innamalurn SUM er landsstýrismaðurin einsa- mallur um at taka stødu til tær mongu kærurnar. Við hesi ætlan verður mið- að ímóti einari effektivari og rættvísari viðgerð av kærumálum. Nógv bendir á, at fólk flest eru á einum máli um, at Almannastovan sum sentralur stovnur er ikki førur fyri at veita fólki úti um landið tað tænastu- steðið, sum ynskiligt hevði verið. Í letuni verð- ur ein steðutakan fyri- reika til, hvussu vit best leggja tænastuveitingar- nar (serliga vegleiðing og ráðgeving) út um landið. Her má sjálvsagt steða verða tikin til, um fleiri deildir av Almannastov- uni skulu setast á stovn í samráð við kommunur- nar, ella at kommunurnar og kommunal samtek skulu átaka sær hesa sosialpolitisku uppgávu. Eisini er vert at nevna, at nevnd var sett í 1989 at kanna almannalóggávuna í síni heild. Hetta arbeiðið er komið nakað åvegis; men av tí at formaðurin hevur sagt seg frá vegna aldur, at ein nevndarlimur er deyður, og nakrir løg- tingsmenn í nevndini eru farnir frá, er neyðugt at endurnýggja nevndar- manningina, so arbeiðið kann halda fram. Av projektum innan al- mannamál, sum byrjað eru ella sum fyrireikað verða, er vert at nevna: Ellis- og rektarheim í Suðuroynni í gerð Vardar íbúðir í Havn í gerð Dagheim á Berjabrekku projekterir oynni ætlan Umlættingarheim og bú- stovnur í Suðri ætlan Rektarheim/umlættingar- heim í N. Strm. ætlan At enda innan almanna- mál er vert at nevna, at seinast í hesum mánaði verður ein norðurlendsk ráðstevna í Føroyum, sum NFPU (Nordisk Forening for Pyskisk Udviklings- hæmmede) skipar fyri. Umleið 7-800 gestir verða við á ráðstevnuni. Heilsumál Stóru sparingarnar, sum framdar eru innan heilsu- verkið og serliga innan sjúkrahúsini, hava sett ómetaliga stór krev til umframt sjúklingar eisini starvsfólk og leiðslur. Men samanumtikið eru sparingarar framdar; men hevur hetta broytt inni- haldið av sjúkrahúsfunk- tiónini soleiðis at skilja, at rektarfunktiónirnar á sjúkrahúsinum eru fluttar út á ta primeru heilsutæn- astuna (kommunulæknar, heilsu- og heimasjúkra- systrar og heimahjálp). Sjúklingar verða fyrr út- skrivaðir. Men alt hetta er hent uttan at tað frá politiskari síðu eru tikin stig til at menna hesa tænastu, hóast tað ivaleyst hevur staðið í mongum sam- gonguskjali. Tí eigur miðvíst at vera arbeitt fram ímóti eini fíggjarligari menning av primera heilsuverkinum umframt at strembað eig- ur at verða fram ímóti. at henda primera heilsutæn- asta verður samskipað til & starvsfólkið innan ekið. Av mongum, kanska ser- liga politikarum, verður hetta mett sum — um ikki Ogjørligt — so tað, sum minnir um tað. Men per- sónliga meti eg — vónandi ikki orsakað av stórum naiviteti — at her eru meguleikar. Eg havi í øårum saman- hangi sagt, at henda spari- tíð á mangan hátt hevur fingið foroyingin at hugsa meira rationelt, og at vit eru meira opin fyri broyt- ingum, og tað eiga vit at gera heildini at gagni. Tað liggur í tíðarinnar ond, at ikki er figgjarlig orka til stórar útbygging- ar av sjúkrahúsinum. Tó liggur fast, at útbygging- ir av Suðuroyar Sjúkra- húsi skal halda fram. Ætlaða útbyggingin av Landssjúkrahúsinum fyri einastaðni millum 200 og 300 mió. kr. er ikki realist- isk í løtuni: hóast tørvurin er har. Flaggdagin settust tó eini 15 fólk umboðandi leiðslu og starvsbólka- leiðslu á Landssjúkrahús- inum, fyri at leita eftir eðrum meguleikum fyri flytingum, umbyggingum og evt. nýbyggingum inn- an verandi karm, soleiðis at tann neyðugi útgerðar- tervurin = skjótt kann verða nektaður. Steðan á Klaksvíkar Sjúkrahúsi í dag er so mikið góð, at her verður hildið forsvarligt at steðga eitt sindur á. Politiskt eigur at verða strongt á at fáa okkara trý sjúkrahús at virka sum eina funktionella eind. sum í staðin fyri eina niðurbrótandi rivaliser- ing, fáast til at samstarva. Nýggjur sjúkrasystra- skúli verður heldur ikki bygdur fyri einar 30 mió. kr., sum ætlað. Skúlin er nú fluttur inn í eina hædd á Lirargardi, sum gjørdist Landsfundur '91 Javnaðarflokkurin skilagott at halda fram við at flyta búfólkið út í nærumhvervið, soleiðis gerast meguleikar fyri ektum útbúgvingarmegu- leikum á Eirargarði. Arbeitt verður í letuni við at leggja uppskot fram, soleiðis at tilboðið um fría tannarøkt (nú 7-16 år) verður okt til at galda fyri børn frå 0 til 16 år. Hetta verður ikki hildið at ekja munandi um útreiðsl- urnar, tí arbeiðsbyrðin minkar sum frálíður. Arbeiðaramál Størsta hóttanin móti Feroyum í dag er vaks- andi arbeiðsloysið. Í mín- ari verð kann Spurningur- in politiskt sæd bytast i tviningar. Fyrri er, hvussu vit við arbeiðs- skapandi tiltøkum minka um arbeiðsloysið. Hin er, hvussu vit best tryggja tey, sum ikki koma í vinnu aftur. Hóast = royndir eru gjørdar, so má ásannast. at foroyskir politikarar og eisini fakfelagsfólk á mangan hátt hava sett kikaran fyri blinda eygað og sagt sum so, at arbeiðs- loysið er trupulleikin, sum Dert granr 1) mp, h ar Okkara hava 3