leygardagur 19. oktober 1991síða 17

Síða 18 Ummæli Rúmdarferðin Nú um dagarnar fekk dóttirin aftur sendandi hin eyðkenda brævbjálv- an frá barnabókaklubba lærarafelagsins. Níggju ára gomul hevur hon verið bókaklubbalimur nekur ár og hevur fingið sendandi barnabekur í hópatali á føroyskum máli. Bókin hesaferð eitur Rúmdar- ferðin, og er hon eðrvísi enn vant, tí umframt at vera barnabók rúmar hon eisini einari stjørnufrødi. Segan er skipað sum teknireð við handskriv- aðum teksti. Hon er um dreingin tór, sum er púra býttur av stjernufreðini Saman við professaranum Pakkenstein fer hann eina spennandi ferð út í rúmd- ina. Í stóra rúmdarfarin- um flúgva teir fram við mánanum og vitja á Mars. Teir síggja bæði loft- steinar og halastjernur. Og longur burtur gongur leiðin. Til småstjørnurnar og stóru gongustjernur- nar. Ut úr sólkervinum leggja teir leiðina og longur út í rúmdina. Stór- stjørnur síggja teir, dust- skýggj og supernovur, slagstjørnur og svert hol, Vetrarbreytina og aðrar stjørnubreytir og stjørnu- likar. So langt koma teir åt i råmdina, at teir nærk- ast Brestinum Mikla, sum skapti tíð og rúm. Tá fær ferðin ein heldur óvæntað- an enda, sum ikki skal av- dúkast her. Hin parturin í bókini — yrkisligi parturin — er ein lítil stjørnufrødi. Á øllum 21 opnunum í bókini er settur inn prentaður tekstur á svertum botni við frålikum litmyndum. Her lesa vit um Ole Røm- er, um mánan, jerðina og gongustjørnurnar annars. Um sólina og sólkervið. Um flúgvandi steinar, småstjørnur og hala- stjørnur. Um stjørnur og stjørnumenning og evnið millum stjørnurnar. Um bippandi stjørnur. Um Karl Jansky, sum i 1931 måldi radiogeislar úr rúmdini. Um Vetrarbreyt- ina og aðrar gongubreytir og stjernulíkar. Um stjørnubreytarbølkar og stórbólkar. Og loksins um ing innan- og uttandura. Ókeypis vegleiðing og tilboð verða givin. VIT KOMA UM ALT LANDIÐ. geislar úr unga alheimin- um, sum varð til í Brest- inum Mikla (Big Bang) fyri einum fimtan mia. árum síðani. Tað, sum fær meg at tríva eftir penninum, er hesin parturin, tí tað er ikki á hverjum degi, at so- vorðið tilfar kemur út á føroyskum. Henda sein- asta mansaldurin hava rúmdarfer vid framkomn- um málitólum ment stjørnufrødina í stórum, og ásteðiligu framstigini hava eisini gjert sítt. A- hugin fyri er stórur stjørnufrødin sum aldri fyrr og kortini er hetta san tíðarskeið hent tað merk liga, at stj kalla er horvir um. Út ur ikki er men merkiliga lítið tekt. Okkurt hissini he staðið í álmanakkanum blødum og men lítla fitta bókin Rúmdin. sum Bjarni Niclasen sáli skrivað og Feroya Nátt úra — Feroya Skúli gav út i 1961. Hetta blandið av tekni reð og yrkisbók kann fyrsta umfari tykjast heldur legið. Tó, tekni- reðina ber til at lesa fyri yngru børnunum. Yrkis- liga partin kunnu foreldr- ini so hava at stydja seg til, hóast summi ivalevst fara at halda, at sumt er heldur torskilt. Eldru bernini kunnu lesa bókina alla. Dótrini dámdi væl teknirødina. 14 ára gamli sonurin her í húsinum las bókina í einum og rósti henni nógv, serliga yrkis- liga partinum. Lærarar, kanska serliga í eldru flokkunum, kunnu utta iva nýta bókina, og tá serliga yrkisliga partin, sum stødi undir spenn- andi timum um stjørnu- frødi. Eitt hugskot hevði verið at útbygt henda partin og givið út í bók fyri seg, bæði sum vaksnamannabók og sum skúlabók til framhalds- deildina. Eg ivist ikki i, at fólk høvdu tikið væl ímóti. Barnabókaklubbin hev- ur higartil ikki gjørt so yrkisblødum, he Dert annars er Vit gera gamla gólvið sum nýtt Vit eru serútbúnir innan gólválegging v.m. Slipa, avsyra, lakkera træ, kork, vinyl, flísar, trappur. Lútviðgera gamalt. Djúpreinsan av teppum og linoleum. Flísaálegg- Latið fakmannin gera arbeiði. Gólvtænastan Tlf. 18875 nógv vid yrkisbókmentir. Yrkisútgávur hava, sum steðan í Feroyum er, nógv sterri málsligar avbjóð- ingar við sær. Gott hevði verið, um henda bókin var fráboðan um, at vit nú kunnu vænta okkum fleiri slíkar. Skrivað bókina hevur Inge Damm rithevundur saman við stjørnualisfrød- inginum Jan Teuber, sum hevur tikið sær av yrkis- liga partinum. Tekningar- nar hevur Lene Untidt gjørt. Handskrivada tekstin hevur Hannis Egholm skrivad, og tytt til før- oyskt hevur Djóni Dals- gard. Djoni og målsligu ráðgevar hansara hava av- rikad valaverk, ti tad er siga að at lb q F IKKI sum at £ skriva um slíkt, sum ikki hevur verið orðað á fer oyskum áður. Treyðugt kansk lur ta rostid men t ið € S. Eg velt væl atfinningarsamar rødd klubbans. Málið skal stundum vera so stirvið og stivt. Hvi er tað mesta týtt og so lítið uppruna- ligt føroyskt tilfar? Hvi verður barnamålid forfjon að? Mark er fyri, hvat ið vit fámenta fólk megna, og samstundis eiga vit at vera vandin. Hetta prátið fari eg tó at lata liggja í hesum umfari. Heldur fari eg at fegnast um tað megnararbeiði, sum bóka- klubbin hevur avrikað hesi árini. Vit skulu minn- ast til, at fyri fáum árum síðani var at kalla sert við barnabekur á feroyskum. Í dag hava foreldur er- grynni at velja ímillum. Øll foreldur vita, hvussu ómetaliga stóran týdning tað hevur fyri bernini, at lisið verður fyri teimum, og tað er ein harrans lætti at sleppa undan at umseta so hvert. Tit, sum hava gjert hetta arbeiði, eiga stóra tekk uppiborna. At vit foroyingar, knappar 50 tús. sálir, hava egið mál er ivaleyst tað bera marg- læti. Og málinum verður ikki lív lagað soleiðis av sær sjálvum. Eg hevði viljað, at tey, sum stjórna skúlanum i Feroyum, tóku táttin upp eftir tykk- um. Tørvurin á føroyskum skúlabókum rópar til himmals og krevur skjóta loysn. PJ. Nr. 194 = 19. oktober 1991 Tónleikur við folskum tóna Viðmerking til Jens Paula Heinesen | I H Havi lisið áhugaverdu grein hjá Jens Paula Heinesen í Sosialinum, 16. oktober 1991. Og lat meg siga tað beinanvegin, at eg í flestu førum eri samdur við hann og í flestu forum rakar 1 seymin á hevdið. Men onkur seymur fer í Gøtu kirkju«. Og sum ikki einaferð, tá ið teir sklóku< í Havn taka penn í hond, ella skulu siga okkurt ógvuliga »klokt« — ja, so skal sparkast til klaks- viksingar. Havi hoyrt um ein lærara vid hægri skula i Havn, hvørs fremsta endamål er at gera grin burtur úr klaksvikingum — og hvussu »ræduligt« teir tosa. Er tað hesin sami vinmaður hjá Jens Paula, ið sigur at klaks- víksingar ræðast bókstav- in r?? Ummæli Hava hesir báðir ikki hoyrt orðið dialekt?? Fyri mær er hetta fremsti hornasteinur í máli okkara — og lat tað fyri Guðs skyld ikki hverva. Kanska ætla tit, at vit Vit telva 1-5 Bent Larsen o.a. Sámal Christiansen hevur týtt og skrivað afturat Heftini kostað kr. 32,- hvort Í hefti n. 1 (28 bls.) lærir tú allar grundreglurnar í talvi. Tú fært at vita hvat skák, mát og patt er. Eis- ini lærir ein at skriva nið- ur, ið er neyðugt at duga, um tú ætlar at gerast góð- ur telvari. Í hefti nr. 2 (32 bls.) lærir tú, hvussu tú skalt vinna nekur lett enda- talv, har ið tú lærir at ansa eftir patt, og at fólkið er noytt at arbeiða saman. Eisini lærir ein um sambinding, ið jú er eitt tað mest spennandi við talvinum. Í bókini stendur eisini eitt sindur um talv- seguna, og eisini eru nøk- ur pattdemi. Í bókini lærir tú eisini, hvussu nógva tíð tú kanst nýta undir talv- inum. Tað er jú avmarkað, hvussu nógva tíð tú kanst brúka. Í hefti nr. 3 (32 bls.) er mest um byrjanina av talvinum. Tú lærir nakrar byrjanarfellur, og hverjir leikir eru bestir at byrja talvið við. Eisini eru nøk- ur góð ráð um byrjanar- spælið, m.a. at ein ongan- tíð skal taka nakrar ávísar finnur í byrjanini. Aftur er eitt sindur um endatalv, og so nakað um talvseg- una. Hefti nr. 4 (32 bls.) er mest um finnusteðuna, ið er ógvuliga týdningarmik- il. Tú lærir eisini um gott og ringt uppbýti. Í bókini eru nøkur talv hjá ungum telvarum og teirra stóru feilir. Tað verður eisini tosað eitt sindur um and- steðu, sum er eitt tað týdningarmiklasta í talvi, oll skulu tosa havnarmål, sum eisini fær eina rósu frá Jens Paula. Ongin má siga »ur« — men alt skal enda við »ir«. Vidareidismål — sands- mål — suduroyarmål — og ikki minst klaksviksmål skal burtur. Nei, Jens Pauli. Soleidis hava klaksviksingar tosad i øldir og soleiðis fara teir eisini at tosa framyv- Vit »draga ein bát nidan í hag- Men Jens Pauli: an< — og ikki sum onkur »dreyga ein bát niðan i heygan«. Dialekt er i minum oyr- um rættur tonleikur (mu- sikkur) — uttan falskar tonar. Hav tad gott å Malta. Vinarligast Jogvan E. Oså serliga endatalvi. Og so er eitt sindur afturat um talvsøguna. Í hefti nr. 5 (32 bls.) eru nekur demi um, hvat ið kann henda, um tú gloym- ir onkra av grundreglun- um. Í bókini eru eisini nakrar síður bara við talv- uppgávum og stendur eis- ini eitt sindur um talvseg- una. Eg haldi samanumtikið, at hetta eru nakrar frálík- ar bekur, og eg vóni, at tær næstu fimm bøkurnar eisini koma út. Eg rokni við, at tey, sum seta seg niður og lesa bekurnar gjølla, fáa nógv burtur úr ti, sum rithøvundurin meinar vid, og tå gerst góður telvari. Flóvin Tór Næs