hósdagur 12. desember 1991síða 2

Fyritaksstjóri: Krisjan Dahl Sameindu Tjédirnar i Europa i eygsjón UM somu tid sum eitt av heimsins størstu ríkjum, Sovjetsamveldið, er um at detta sundur og fara í upp- loysn, er eitt nýtt stórríki í eygsjón — Sameindu Tjóðirnar í Europa. Hetta gjørdist greitt í gjár, tá tey 11 EF-limalondini endaðu stórfund sín í hálendska bynum Mastricht. ENDAMÅLID vid fundinum, sum verdur sagdur at vera tann mest av- gerandi sidanini stovnanina av EF, var at fara vidari vid royndunum at sameina Europa: at byggja upp eitt europeiskt stórveldi javnbjóðis USA og eisini Japan. Endamálið er at savna nógv av londunum í Europa saman í ein sterkan felags- skap, sum út eftir kann tosa við ein- ari rødd. ÚRSLITIÐ av fundinum gjørdist heldur óvæntað, at limalondini í EF komu ásamt um at taka stigið móti einum europeiskum samveldi fult út ella nærum tað. Londini eru nú vorðins amd um, at EF innan ár 2000 í nógvum skal líkjast USA við ein- Jústínus Eidesgaard um felags búskaparpolitikki, verju- politikki og uttanríkispolitikki. Her- eftir fara londini í felagsskapinum at avgera mong av trætumálunum við vanligum meirilutaavgerðum. Hetta snýr seg fyrst og fremst um umhvørvis-, orku- idnadar- og heilsumál. Settur verður á stovn ein europeiskur tjóðbanki og felags europeiskt gjaldoyra verður veru- leiki. Grunnur verður stovnaður at hjálpa teimum londunum, sum ikki standa seg so væl búskaparliga. Stovnað verður eitt felags europe- iskt legreglulið, sum skal hava til uppgåvu at avdúka og fyribyrgja kriminaliteti og narkohandli. HOAST londini eru samd i flestu málum, so eru tó eisini undantøk gjørd. Bretland og Danmark vilja ikki uttan víðari góðtaka ECU sum sítt framtíðar gjaldoyra. Harafturat góðtekur Bretland ikki uppskotið um felags reglur fyri arbeiðsmarkn- aðin. At hini limalondini eru gingin við til at gera hesi undantøk fyri Bretland og Danmark kemst av, at tey halda, at hesi londini sum frålid- ur eisini fara at góðkenna umrøddu mál. Men fyribils hava so Bretland og Danmark fingið loyvi til at vera uttanfyri« í umrøddu málum. EYGLEIÐARAR meta úrslitið av fundinum í Maastricht at vera koll- Blaðfólk: Randi Jacobsen - Tórfinn Smith Ólavur W. Høgnesen - Hilmar Jan Hansen Útgevari: P/f Sosialurin Uppseting: P/f Sosiafurin Prent: P/f Pressan 1981 Teleton: veltandi ikki bara fyri EF, men fyri Europa og allan heimin. Vid Sam- eindu Europeisku Tjóðunum verða lunnar lagdir undir enn eitt stórveldi við 320 mió. íbúgvum. Møguleikin er so fyri at fleiri onnur lond fara at gerast limir komandi árini og harvið gera hann enn stórri og sterkari. TAÐ eru langt frá gll, sum eru fegin um gongdina. Og her finna vit lond- ini í Eystureuropa. Teirra búskapar- støda er so vånalig, at tað í løtuni als ikki er pláss fyri teimum í »sel- skapinum«. Tey kunnu í fyrsta lagi gerast limir í næstu gld. Keldur inn- an EF vilja tó vera við, at nettup ein búskaparliga sterkur EF-felagsskap- ur verður best førur fyri at hjálpa umrøddu londum, nú meðan tey standa uttar fyri. Hvussu er og ikki, so er greitt, at tað verða lond í Europa, sum verða eftirbátar, nú tey skulu konkurrera við eina so sterka búskaparliga eind sum EF er og verður. Og tá hugsað verður um Eystureuropa, so eru tað júst tey, sum ikki hava fyri neyðini at verða útilokað, nú jarntjaldið er drigið frá. ÚRSLITIÐ av toppfundinum fer helst at skunda undir tey lond í Europa, sum umhugsa limaskap. Her verður m.a. hugsað um Noreg og Finland. Tað er greitt, at tað fer at fáa avleiðingar fyri okkum í Bústaður: Postadressa: Postsmoga 76 110 Tórshavn Telefax: 14720 Norðuratlantshavi, skal allur uttan- ríkis- og verjupolitikkurin í framtíð- ini verða rikin úr Bruxelles og ikki úr Keypmannahavn. Og herafturat kemur eisini pengapolitikkurin, og annars øll tey viðskifti, sum vit før- oyingar í dag hava við Danmark. Spurningurin er hvar vit finna Før- oyar á umrøddu økjum, tá bæði um- siting og avgerðarrættur fer til Bruxelles, har vit jú ikki eru limir. Koma Føroyar í eitt dilemma, nú tað ikki eru danir, men EF, sum skal umsita fleiri ålvarslig politisk øki Hetta er vissuliga ein spurningur, sum hevur relevans fyri okkum og vónandi kunnu vit i Sosialinum fáa gongd á orðaskiftið um støðu okk- ara til bæði Danmark og EF, nú tað verður Bruxelles ella Strassbourg, sum skal umsita uttanríkis- og verjupolitikkin hjá dønum (og føroy- ingum?). Kappingin um nytød- ingarnar Sambart Fjúrtanda í gjár so hevur kapping tikid seg upp millum fleiri blød um nýfgðingarnar. Blaðið vísir á, at tað var Tíðinadablaðið, sum á sinni tók stig til at hava ein teig um tey børn, sum vórðu fødd í Føroyum. Seinni fór so eisini Sosialurin undir henda tátt. Herfyri fór so Fjúrtandi at hava ein teig við nøvnunum á nyføddu føroyingunum. Og víðari skrivar blaðið: "Men nú kom skriði á Dimmalætting, sum vildi sleppa uppí part í kapp- ingini um nýggju fóðing- arnar. Blaðið er nú farið at kappast við Sosialin við at bera tíðindini um, hvørji børn verða fødd. Fjårtandi fær kanska loyvi til einsamallur at kunngera, hvussu hesir nýggju føroyingarnir eita" Ja tað sær ikki mætari út enn, at kappingin er farin at harnað millum blødini eisini. Sjálvt Dimman, sum leingi hev- ur havt monopolkenda stóðu í føroyska blað- heiminum, er farin at "réra uppá seg". Hon er rætt og slætt farin at apa seg eftir eitt nú Sosialinum við at prenta bæði veðurlag og fødingar. Og hetta hevur hon sjálvandi allan rætt til. At Fjúrtandi so nú ynskir at fáa monopol uppá at nevna nøvn á nyfødingum kunnu vit ikki garantera fyri. Hvør veit um ikki Dimman eisini fer at taka upp eisini henda táttin eftir hinum blgðunum! Har man nýggi blaðstjórin á Fjúrtanda helst longu hava tryggjad seg í sam- arbeiðinum við Dimma- lætting um prenting av blaðnum. Hvat onnur blød fara at gera vil tíðin vísa. Tað hevði kanska verið hóskandi hjá ødrum blød- um við at tikið henda táttin upp, nú navnalóg- gávan verður yvirtikin!!! Nýggjur russara- sáttmáli Føroyar og "Sovjetsam- veldið" skrivadu i vik- uni undir nyggjan fiski- veiðisáttmála. Sambært honum verður býtið nakað tað sama sum í ár tó við ymsum juster- ingum. Tað áhugaverda við sáttmálanum er at nú verður roynt at fáa sam- starv í lag millum privat virki í báðum løndunum. M.a. skulu føroyingar kunna keypa eini 3000 tons av fiski frá russum. Henda fiskin skulu okkara egnu skip veiða og síðani avreiða hann í Føroyum, har hann, tá hann verður útfluttur til EF sum lidugvøra, ikki kemur undir regluna um "wiðjalandsfisk". Tað er tann fiskur vit keypa frá russum, sum verður hagreiddur her og seldur ul EF. Tann fiskurin sleppur inn inn úm tollmúrarnar hjá EF snikkaleysur. Tað er tí greitt, at kunnu vit keypa fisk frá russum, sum okkara egnu skip veiða, tá slepst uttan um hesa reglu. Hetta hevði verið sera kærkomið, tí okkara virki mangla fisk. Sjálvandi er tonsatalið avmarkað, men hetta er so ein áhugaverd vend málið um tridjalandsfiskin hevur fingið. Før- oyingar eru nú farnir til Noregs at samráðast og vónandi spyrt okkurt gott burtur úr har. Sjálvur løgmaður er við í samráðingunum.