mikudagur 8. januar 1992síða 10

Síða 10 Nr. 4 — 8. januar 1992 Tað almenna eigur at Stuðla umlegging í fiskivinnuni Spurningurin er, um landid sum heild ikki hevur so nógv upp á spæl, at landsstýrið áttið at tikið stig til eitt samstarv millum teir ymsu áhugabólkarnar, sum eru knýttir at fiskivinnuni. Felagsuppgávan skuldi verið ein greining av framtíðar fiskavórumarknaðinum í Europa, USA, Japan og Suðureysturasia skrivar Henning Holten, búskaparfróðingur í "Sjónarmið" í dag. Í búskaparligu menningini í Føroyum hevur størstur dentur verið lagdur á iløg- ur í fast fæ; hetta hevur gjørt seg galdandi innan bæði almenna og privata parun av búskapinum. Grundleggjandi sam- skiftiskervi í føroyska samfelagnum er í dag á einum høgum stødi, - bæði innan alment og privat. Flutningskervi, orkuveit- ing og telesamskifti er væl útbygt. Tað vil sjálvsagt ikki siga, at, at tað ikki framhaldandi skulu gerast íløgur fyri at varðveita hetta stødi og fyri at tryggja kappingarførar prísir. Einstáttaður búskapur Føroyski búskapurin er ógvuliga einstáttaður sam- anborin við onnur lond í vesturheiminum, ti útflutn- ingurin er bara fiskur og fiskavørur. Heimamarknadarvinnur nar lata kortini ikast i tann mun, tað er við til at av- marka innflutningin. Tað er kortini ein sannroynd, at ett stórt tala av verum ikki kunnu framleiðast í Føroy- um, men skulu flytast inn. Kunnu nýggir vinnu- møguleikar gera sitt til at gera búskapin minni eins- táttaðan, er tað ein fyri- munur. Sum nú er kann innnflutningur einans gjaldast við inntgkum, ið stava frá útflutningi av fiskavgrum. Eingi alternativ í bræði Nýggj vinnugki, oljuvinna og utgerdarvinna í sam- bandi við oljuvinnu og altjóða fíggjarvinna fer allarhelst ikki næstu tíggju árini at broyta hetta nakað munandi. Tað vil kortini ikki siga, at hesir møgu- leikar ikki skulu kannast og møguliga betrast; tað er eisini neyðugt við eini ætlan, ið hyggur langt fram í tíðina. Høvudsdenturin eigur at verða lagdur á tað, ið longu finst, nevniliga fiskavgrur. Føroyskur útflutningur Ísaður fiskur [sa fløk Frystur fiskur Fryst fløk Saltfiskur Rækjur og skeljadjór Ísaður laksur og síl Frystur laksur Vidgjørdar vørur Fiskamjøl og ídnaðarfiskur 81 Aðrar vørur Samtalt 1990 1990 1991 SJÓNARMIÐ Sum yvirlitið vísir, so er mesti parturin av útflutn- inginum skiftir sundur á fýra bólkar (tølini eru tey fyri fyrra hálvár 1991): Fryst fløk 39%, saltfiskur 15%, rækjur og skeljadjór 14%, og ísaður laksur og síl 14%. Hesir bólkar um- boða samtalt 82 prosent av samtalda útflutningsvirð- inum. Eingin ivi kann vera um, at umleggingin til eina aðra samanseting í útflutn- inginum krevur stórar i- løgur í bæði bygningar og maskinur. Tað fer eisini at hava við sær iløgur í vøru- menning, marknadarføring og útbúgving. Verður minni smiðligt Núverandi samsetingin í útflutninginum hevur í sær eina ávísa smiðleika, ið ger atð møguligt at skifta millum feskan, heilan fisk og flak, frystan fisk og saltfisk. Verður samanset- 1991 1. hålvår 1. hålvår 143 47 69 751 353 388 352 97 29 6% 2% 3% 32% 15% 17% 15% 4% 1% 4% 3 0% 2314 S1 5% 23 2% 36 4% 366 39% 147 15% 132 14% 14% 2% 1% 3% 0% ingin broytt, fara iløgurnar at hava við sær minni smiðleika, skulu tær geva nóg gott fíggjarlig úrslit. Skal sleppast undan skeivur iløgum, so er neyðugt at hava gjølligan kunnleika til marknadirnar fyri nýggju vørunum. Hverjir eru brúkararnir og hvussu nógv vilja teir gjalda. Hvgrji lond er talan um? Er rættast at leggja seg eftir smásglu av liðn- um vørum? Er rættast at leggja seg eftir verum, sum tað er ómaksleyst hjá brúkarunum sjálvum at gera borðklárar við bara at gera sós aftrat og grøn- meti? Er rættast at leggja seg eftir sonevnda cater- ing-marknaðinum við nýggjum vørum? Nógvir spurningar eru ósvaraðir. Kanska er svar- ið bara, at privata vinnu- lívið eigur at spæla út? Almennt stig So nógv fiskavirki eru í landinum, at eg haldi ikki at tað ber til at fáa tær neyðugu upplýsingarnar við tí yvirliti, sum krevst; heldur ikki um so verður, at Føroya Fiskasøla var stigtakari. $purningurin er, um landið sum heild íkki hevur so nógv upp á spæl, at landsstýrið átti at tikið stig til eitt samstarv mill- um áhugabólkarnar í hes- um máli: fiskavirkini, Før- oya Fiskasølu, Føroya Fiskimannafelag, Føroya Arbeidarafelag, Føroya Reidarafelag, bankar og onnur. felagsuppgåvan hjå hesum bólki skuldi verið ein greining av framtíðar Henning Holten, biskaparfrødingur: - Skal sleppast undan skeivum iløgum, so er neyðugt at hava gjølligan kunnleika til marknaðirnar fyri nýggju vørunum Europa, USA, Japan og Suðureysturasia. Almennur stuðul Skal tað almenna stuðla eini umlegging av fiski- vinnuni, so má tað veita stuðul á fleiri økjum: Gransking - veidutøkni - framleidslu-tøkni - nyggir pakkihåttir (eitt nå gassfylt pakkitilfar) - haldgóðska (eitt nú vitan um enzymir) - marknadarføring - vørumenning Tøknistova fyri fiskiidn- aðin - stuðul til vørumenning - royndir av nýggjum vør um - royndir av nýggjum „ framleiðsluháttum Utbugving Eftirútbúgving Menning av marknaðum nýggjum Má fylgja við Tað almenna hevur harvið ein beinleiðis áhuga í at hava eina greining av marknaðunum, eftirsum menningarstuðulin frá tí almenna fer at hava avger- andi tydning fyri, at fiski- vinnan kann menna seg úl at nøkta tørvin hjá við- skiftafólkunum i tidini, sum kemur. Henning Holten fiskavørumarknadinum í