mikudagur 15. januar 1992síða 10

Síða 10 mannarættindi Skal ein útlendingur gera av, hvor ið sleppur at búgva í Foroyum ? Ella: Hvussu virða foroyingar mannarættindi? spyr Hans Jacob Deb- es, doktari, Í »Sjønarmid« i dag. SJONARMID 1 i I al in i KR is U S Nik Popo V poltisk oO ot SKIp sitid idal danska løgmåla k upp í lag at svar upp å imsokn um verða verandi i Føroy um. Maður It gjørt i Førovum, so hvi skuldi hann ikki sloppid at bud her, um at sleppa at hevdi einki hann vildi; varð hann sendur heimaftur, vistu oll, at maðurin varð revsaður. Av fremmandu náði síni hevur nú danski log- málaráðharrin, sum er ein púra fremmandur fuglur í Føroyum, av- gjørt at býta miskunn í helvt 1 sina Viðgerð løgmålaråd- sins av politiskum foiki hevur ni ar ind herð tin ( SK n pol kki og tø 101 i€ serdomsStoiur og ha I a ø ur 1 t yIrve na 1OnsK rådharr num åvisum flot fólkamáli Fami målinum« Sambært donskum fjølmidlum kann henda sak gerast hin størsta politiska gøla sidan Al- berti-gøluna i 1908. Føroyingar hava ti onga grund at kenna seg tryggar. Tad eru, hóast alt, teir, sum eiga hetta landið og skulu liva og doyggja her. Ein rumenskur polit t skur flóttamaður, Emi Andrei, hevur eisini sitið í nakrar mánaðir og bíð- málaráðnum um polit iskt friðskjól, tí hann kendi seg ikki tryggan í heimlandi sínum og tordi tí ikki heimaftur Hann fekk tvørt nei fyri at búgva í Føroyum, men fær tó stundir at „pakka niður<, áðrenn hann noyðist av landin- um — eftir egnari met- ing til eina ótrygga og vandamikla framtíð. Alt hetta man hann vita betur enn vit. Maðurin er av ollum, sum eru komin í sam- band við hann, kendur sum ein friðarligur og mentaður hampamaður Eingin føroyingur hevði droymt um at sýtt honum loyvi at búgva hjá okkum. Feroyingar flestir mundu heldur Men í staðin hava før- oyskir myndugleikar valt at sita hendur í favn og bíða eftir boðum uttaneftir — uttan iva væl vitandi um, hvussu fleiri spurningar av hes- um slag hava verið við- og avgjerdir í Danmark. »Tad hevur verið Før- oya sidur« so leingi, at vit føroyingar hava kanska gloymt tad ræðuliga og órættvísa i hesi mannagongd. Før- oyingar eru annars grammastir sjålvir at rosa sær av sinum egna nú gestablídni! Er tað nú nóg mikið at spyrja fremmandar valdsharr- ir, hver ið búgva kann okkara millum. Tað sum sita í egnum búgvi, at ráða fyri sjálv. Ti verða hesar báðar við- og avgerðir plaga tey, ímyndir av, at í hesum landi ræður ikki fólkið sjálvt. Danir, sum flyta higar, skulu ikki til »vidgerdar« í nakrari danskari rådstovu i mánaðir, hóast teir eru líka fremmandir sum ein russari ella ein rumen- ari. Feroyskir fjølmiðlar, skrivaðir, sagdir og sýndir, endurgeva av- gerð løgmålarådharrans, so sum fútin (sjálvsagt eftir rættari galdandi mannagongd) hevur lagt hana fram, á sama hátt sum tíðindi um veður og vind, fisk og verkbann. Eingin sjålvstødug við- gerð, eingin »pinligur« spurningur. Alt verður bert á lættasta hátt lisið upp fyri lesarum, lurtar- um og hyggjarum. Her hevur einki verið gjørt við ta »boring«, sum tíðindamenn plaga at siga seg vera so stoltar av. Sjålvsagt vita øll, ið hava bert hylling á for- oyskum >stjórnar<- viðurskiftum, at tað eru løgmålaråd og fólkating, sum taka avgerå um umsóknir um ríkisborg- ararætt (Smb. >Lov om indfødsret meddelelse«, sum fyrr varð send Løg- tinginum, Rættarnevnd- ini, til kunningar, men nú, sambært upplýsing- um í onkrum blað, bert Landsstýrinum). Men umsókn um uppi- haldsloyvi hjá fólki í neyð, og sum ongum hevur gjørt nakað, skuldi ongantíð verið noktað. Hetta líkist ikki føroyingum -- ið hvussu er ikki teirri mynd, teir hava og geva eðrum av sær sjálvum. Eingin rýmir frá húsi og heimi og heimlandi sínum uttan orsakir. Hvat er stødan hjá foroyingum sjálvum? Hjá Foroya Legtingi (Rættarnevndini, teirri lógligu og óvíðkaðu) og Feroya Landsstýri? Hjá landsstýrismanninum í rættarmálum? Eru hesir føroysku stovnar, ið kalla seg myndugleikar í Feroy- um, veruliga so ússa- ligir, at teir ikki tora sjálvir at taka stødu til mál sum hetta men tveita avgerðir um mannalagnur yvir á ein fremmandan mann og lítið virdu skrivstovu- krakkar hansara. Hevur Amnesty Inter- national i Føroyum onga meining um hesa sak? Mannarættindi skuldu helst ikki bara verid rættindi, sum fólk i ødrum londum skuldu havt. Er málið nú bara slept, og legreglan, so sum henni verður álagt, sendir mannin mest sum Nr. 9 — 15. januar 1992 fanga av aftur landin- um? Eru Føroyar tå enn eitt »rættarsamfelag«? Og eitt kristid samfelag, sum føroyingar vanliga breggja sær av at vera. Í skúlunum hava allir føroyingar lært søguna um ein miskunsaman samáriubúgva. Men hon er kanska bara til skúla brúks og kanska til áminningar onkran sunnudag. Russarar og rumenar- ar ráða hóast alt sjálvir fyri, hver ið sleppur at búgva í londum teirra. Henda rætt hava føroy- ingar ikki, hóast alt heimastyris-»frælsi«. Tað er prógvað við nevnda dømi. Vónandi — men tann vónin er ikki stór — er hitt endaliga orðið í hesum sera, sera álvar- sama máli fyri føroy- | ingar ikki sagt enn 1 Feroyingar mug sjálvir taka málið í egn ar hendur og broyta hesa avgerð — um | nakað vet av tjóðskapar- | ligari sjálvsvirðing er eftir. So má danskur logmálaráðharri vera tað, hann er. Tann órætt, hann meguliga ger í Danmark, eigur hann ikki at sleppa at víðka til eisini at umfata Feroyar. Eisini føroyingar, ið ikki eru myndugleikar, skuldu sagt hugsan sína um hetta mál. Tora vit at hyggja upp í eyguni á frælsuni fólki aftur, um henda Hans Jacob Debes, professari: -Hevur Amnesty Internat- ional í Føroyum onga meining um aktuellu sakina um politiska flótta- mannin Emil Andrei! danska avgerð verður „effektuerað< — gjøgn- im alla løgregluskipan- ina i Føroyum, Danmark og i Rumenia. Tann leid- in må vera tung at vita sær. Id hvussu er verður truplari hjá føroyingum at fordøma onnur, um tað hendir, sum nú er ætlað. Og føroyingar hava gjørt seg sekar í stórum broti móti øllum hug- sjónum um mannarætt- indi. At umbera seg við, at tað vóru danskir myndugleikar yvir Fer- oyum, sum tóku avgerð- ina hjálpir lítið: Maðurin hevur jú verið gestur í okkara landi, ikki teirra! Um vit góðtaka donsku avgerðina, eru vit líka sekir sum teir. Hans Jacob Debes