leygardagur 15. februar 1992síða 19

% FH i Nr. 32 — 15. februar 1992 Síða 19 -Vit mugu enduskoda '"“ Búskaparliga stóða Føroya ger, at neyðugt er at enduskoða okkara verandi og úttalaða vinnulívs- politikk við tí fyri eyga at tryggja okkum, at vit fáa eitt sterkt og kappingarfórt vinnulív, uttan at gongdin fram móti hesum máli setir veikar bólk- ar og einstaklingar í stóðu, tey ikki orka at vera. M.a. hetta skrivar Tummas Arabo, lands- stýrismaður í hesum fyrsta partinum av eini greinaróð um "vinnulívspolitikk", sum byrjar í Sosialinum í dag. Nå vit tala um vinnulivs- politikk, hugsa vit oftast um tann politikk, ið ein sitandi stjórn ella eitt sit- andi landsstýri boðar frá sum sín vinnulívspolitikk. Feroyskur vinnulívs- politikkur í hesari merk- ing er tí eins og vinnulívs- politikkur í øørum londum merktur av samanbland- ing og vinnulívssjónar- miðum, ið einsteku polit- isku flokkarnir, ið mynda ting og stjórn, hava, og av teimum vinnulívstrupul- leikum, ið eru uppi í tíðini og eru viðurkendir. Men vinnulívspolitikk- ur er meira enn hetta. Hann fevnir eisini um all- ar teir målsetningar og øll tey vinnulivstiltøk, ið stjórnir og landsstýri frammanundan hava sett í verk, og sum nýggi vinnulívspolitikkurin er ætlaður at broyta ella beta um. Buskaparliga støda Før- oya ger, at neyðugt er at endurskoda okkara ver- andi og úttalaða vinnu- livspolitikk vid ti fyri eyga, best møguliga at tryggja okkum, at vit fåa eitt sterkt og kapp- ingarført vinnuliv, uttan at gongdin fram móti hes- um máli setir veikar bólk- ar og einstaklingar í steðu, tey ikki orka at bera. Ein endurskoðan og ný- orðing av okkara vinnu- lívspolitikki krevur — at vit duga at meta rætt um framtíðina í búskaparligum hepi fyri teir heimspartar og tey lond, ið vit hava mest samband við; hvussu rákið verður har, og hverjar møgu- leikar hetta kann geva okkum, — at vit duga at meta rætt um hverja ráveru, hvenn kapitalútbúnað og arbeiðsmegi, ið vit hava at gagnnýta hes- ar meguleikar, og hvussu vit menna hesi tilfeingi vid gagn- nytslu fyri eyga, — at vit fyrireika okkum til komandi framtidar altjóða arbeidsbyti og leggja okkum å odda i reglum, karmum og hugburði, ið vit síggja, at framtíðin fer at krevja av okkum, — at vit avmarka vinnu- lívstiltekini til tað, ið er avgjert neyðugt fyri stimbring av okkara framtíðar vinnulívi og fyri at tryggja eina ikki ov langa og ikki ov 6- menniskjansliga tillag- ingartíð. Framtíðin í búskaparligum høpi 85% ella stersti partur av okkara útflutningi fer til EF- ella EFTA-lond. Marknaðurin í USA er svunnin niður í eini 5—7 av heildini, og japanski marknaðurin er ongantíð vaksin til at hava nevnu- verdan týdning. Hyggja vit eftir inn- flutninginum, kemur hann ikki í eins stóran mun frá EF- og EFTA-londunum, men innflutningurin frá hesum londum er vaks- andi, og vit mugu tí siga, at búskapur okkara stórt sæð uppá gott og ilt hong- ur uppií búskaparligu umsteðunum í EF og EFTA. Í eini viðurkenn- ing av hesum hava vit nú gjørt handilssáttmála við EF og samráðast um ein slíkan við EFTA-lond. Ringt er at spáa um gongdina innan hesar handilsfelagsskapir, men hóast nógvir ivaspurning- ar steðugt taka seg upp um fólkaflyting úr lond- unum eystanfyri, um sam- starv við og stuðul til londini eystan fyrrverandi jarntjaldið, um dálkingar- trupulleikar og reglur í- móti dálking, um vaks- andi sundurlyndi og mót- steðu móti miðsavning, og hóast tað gongst strilt- ið hjá teimum at kappast við Japan og USA á m.a. håteknologiska økinum, må metast, at EF og EFTA í eina rúma tíð frameftir fer at verða ein týðandi búskaparlig eind, ið fer at geva okkum meguleikar og avmarking- ar. Vit mugu rokna við, at stórur partur av okkara innteku fer at koma úr hesum londum, og tað veldst um okkara dugna- skap at nýta teir megu- leikar fyri at fáa eina sterri innteku at liggja á marknaðinum her, um vit skulu varðveita okkara livistandard. Harafturat má roknast við, at tað verður eisini úr hesum londum, at vit koma at keypa at kalla all- ar okkara verur, og sum okkara egna framleiðsla skal kappast við. Hvussu er so rákið, og hvussu er so gongdin inn- an tey vinnuøki, ið hava okkara áhuga? Hyggja vit eftir selu av dagligverum, ið okkara fiskur má hald- ast at koma undir, so gerst hon alt meira savnað hjá nekrum fáum, stórum handilsfyritøkum, ið kappast um kundan við stórum og fjølbroyttum útboði, við stórari markn- aðarfering og við sámu- ligum prísum, ið kunnu fá- ast í samskipaðum stór- um innkeypi. Á ellum ekjum verða fyrimunirnir, ið kunnu fá- ast í stórfyriteku, eitt nú kkara vinnulivspolitikk felags innkeyp, felas marknaðarfering, felags eftirlit og felags leiðslu, troyttir, og annaðhvert fingnir til vega við saman- legging av fyritokum, samstarvi imillum fyri- tøkur ella å annan hått, eitt nú »franchising«. Småfyritøkur detta ikki burtur, men sjålvt tær leita saman i samstarv av ymiskum slagi, ti trupult er hjå teimum at veksa og mennast i ovurstóru kapp- ingini vid risafyritøkur- nar, og nógvar småfyri- tekur verða til undir- leveranderar hjá stórum samstarvsskipanum. Slíkar samstarvsskip- anir bera í sær fyrimun- irnar av, at samstarvið tekur avgerð um, hvussu veran skal síggja út, hvussu og hvar hon skal seljast, hver kvaliteturin skal vera, og hvussu stór- ar negdir skulu framleið- ast, og hvussu veran skal útviklast. Veruleikin er, at meir- ingini av lidnu vøruni, og virði verður í sterri mun veruútboðnum til enda- skapt og definerað i liga keyparan. marknaðarferingini, (framhald) distributiónini og i handl- Føroysk epli Sera góð sandepli til sølu fyri 250,- kr. sekkin. Miðstovugarðurin á Sandi TIf. 61057 eru altíð til reiðar at spæla til veitslur og annað. Tif. 13961