mikudagur 11. mars 1992síða 2

Fyritaksstjåri Åbyrgdarbiadstjori: Jan Møller Krisjan Dahi Ljósmyndari: Kalmar Lindenskov Jústinus Eidesgaard Blaðfólk: Randi Jacobsen - Tórfinn Smith Ólavur W. Høgnesen - Hilmar Jan Hansen Útgevari: P/f Sosialurin | Bústaður: Uppseting: P/f Sosialurin Prent P/f Pressan 1981 | Telefon | Argjavegur 26 Postadressa: Postsmoge 76 Argir 110 Tórshavn 11820 Telefax 14720 Hvat ætlar EF! TAÐ eru herð orð, sum formaðurin í Føroya Havbunadarfelag í hesum døgum brúkar um atburðin hjá EF móti føroysku alivinnuni. Hann sig- ur í skrivi til landsstýrið, at EF í veru- leikanum vil beina fyri føroysku ali- vinnuni. So einfalt er tað. Orsgkin er tann, at EF íkki skilir millum norskan og føroyskan alilaks. Hava norðmenn forbrotið seg við at selja fyri undirprís, so merkir hetta, at føroyingar eisini gera tað. Nakað soleiðis sigst tað at hanga saman. Og nú hongur so hóttanin yvir okk- um, at EF fer at seta revsitiltøk i verk móti Noregi við 22% í eykatolli á allan alifisk. Og her hendir so júst tað sama: at vandi er fyri, at sami revsitollur verður lagdur á føroysk- an alifisk eisini. HETTA er einki minni enn ein van- lukka fyri alivinnuna, og verður álv- ara gjørt av hóttanunum frá EF, so kunnu allir føroyskir alarar pakka saman alt fyri eitt. Vit missa hundr- aðtals arbeiðspláss og meira enn eina hálva milliard í útflutningi. Hav- búnaðarfelagið heitir tí inniliga á landsstýrið um at gera nakað við málið. FYRRAPARTIN í gjár vidgjørdi landsstýrið so málið og avgjørt varð at mótmæla hjá EF og annars at fáa samráðingar um hesar álvarsspurn- ingar. Tað kennist eitt sindur logið, at vit júst skulu hava gjørt eina góða avtalu við EF í sátt og semju, og teir so nú so stutt eftir skulu vera úti eftir at beina fyri okkara ali- vinnu. Hetta kann íkki sigast at vera í tráð við tann samarbeiðs- anda, sum annars er feldur niður í verandi fríhandilsavtalu. SO her má okkurt gerast. Spurning- urin er um tað er nokk at faxa mót- mæli til Bruxelles. Var tað ikki upp á tíðina, at løgmaður sjálvur fór til Bruxelles at viðgera henda spurn- ingin og møguliga eisini kannaði møguleikan at seta fólk til at ar- beiða fyri føroyskum áhugamálum i EF. Vit hava ein serkgnan í føroysk- um viðurskiftum arbeiðandi i danska uttanríkismálaráðnum. Eis- ini hann átti at verið við til at kann- að, um tað hevði verið rætt at havt okkara egna mann í Bruxelles. Er t.d. meguleiki fyri at vit onkurs- vegna kundu verið partur av donsku sendinevndini t.d. og harvið spart útreiðsíur til fyrisiting o.l. Hava vit kanska íkki eisini møgu- leikar at brúka danska ekspertisu í størri mun osfr. TAÐ hevur fleiri ferðir verið frammi ynski um at fáa sett fólk í Bruxelles. Enn er so einki hent í tí málinum. Tá føroysk blaðfólk vóru á tíðindaferð í Bruxelles fyri tveimum árum síðani, setti blaðmaðurin á Sosialinum leið- aranum á donsku umboðsstovuni har spurningin um føroyskan um- Tíðindaskriv frá Líkningarráð Feroya boðsmann í Bruxelles. Svarið, vit fingu var, at tað kann gerast sera kostnaðarmikið at hava fólk á stað- num, tí hetta krevur skrivstovuhøli, fyrisiting, bústað o.l. So hansara meting var rættiliga ivasom. Men spurningurin um at fáa onkran lobbyist at arbeiða fyri foroyskum áhugamálum er so nakað annað. Spurningurin er tá bert í hvussu stóran mun tað ber til at hava t.d. fólk á donsku umboðsstovuni, sum er limur í EF, at arbeiða fyri Føroy- um! OKKURT kundi so verið gjørt, so vit fyribyrgdu slik mistøk sum hetta við royndunum at beina fyri før- oyskari alivinnu. her áttu vit fyri langari tíð síðani at gjørt eitt åvist lobbyarbeiði, t.v.s. at føroyskir myndugleikar kundu verið kunnaðir um, hvat var í umbúnað, soleiðis at vit tá alt fyri eitt kundu vent okkum til rætta viðkomandi í EF. TAÐ er eingin loyna, at vit liggja rættiliga fjarskotnir, tá talan er um at hava beinleiðis samband við okk- ara størsta marknað, EF. Nakað kann ordnast pr. telefon og fax, men tað ræður um at hava so tætt samband við kundarnar og markn- aðarlondini sum gjørligt. Vit eru so í tí støðu, at Danmark er limur í EF og vit ikki. Hetta skerjir okkum tí viss- ar møguleikar at troyta danska eks- pertisu og fyrisiting. Men spurning- urin er um ikki vit eiga at kanna urrindað í seinasta lagi 1. okt. árið eftir. tað Men hetta betur og finna fram til eina ella aðra loysn, soleiðis at okkara áhugamál i EF eisini verða røkt og umsitin á staðnum. Kann hetta ger- ast í samarbeiði við danir og gjøgn- um okkara serkgnu hjálp í danska uttanríkismálaráðnum, so eigur tað at verða kannað. TAÐ er rættiliga avmarkad, hvat vit hava ráð til at hava av fólki úti í heimi at arbeiða fyri okkara áhuga- málum. Men tað er einki dulsmál, at hetta at vit ikki sjálvi hava havt væl skúlað fólk til at rekja ávísar upp- gávur, hevur kostað okkum nógv. Takið bara tær mongu reklamatión- irnar. Hvussu mangar ferðir munnu vit ikki vera snýttir av fremmand- um keyparum, sum fyri at fáa prísin niður, hava skyldað uppá reklama- tiónir og hvussu ofta munnu vit ikki bara blankt hava góðtikið tær, tí vit ikki høvdu fólk úti at tjekka hesar reklamatiónir hvgrja ferð! Hetta er so bara eitt. MEN nú vit vónandi fáa útbúgvið fólk á fiskivinnugkinum og á gðrum økjum við, so skuldi verið møgu- leiki fyri í framtíðini at komið longur út til okkara kundar og keyparar og harvið fingið eitt meira persónligt og álitiskent samstarv, ið báðir part- ar kundu fingið gagn av. Her verður m.a. hugsað um at finna teir réttu kundarnar og lata teimum tær réttu vørurnar. taleftirlønarskipan = ella eini danskari eftirlønar- nýggja í skipan við stigvísari (leyp- Kapitalútgjalding av donskum eftirlønarskipanum Viðurskiftini viðvíkjandi kapitalútgjalding av eftir- lenarskipanum eru ikki vidgjørd í tvískattasátt- málanum millum Feroyar og Danmark. Hetta kundi fera við sær fyri 1. januar 1990, at persónur við full- ari skattskyldu til Feroya, sum fekk útgoldið eina danska kapitaleftirlon ella segði upp í úrtíð eina danska eftirlenarskipan við stigvísari (leypandi) útgjalding ella eina luta (ratu-)eftirlenarskipan, kundi koma at gjalda av- gjald bæði í Danmark sambært donsku lógini um eftirlenarskipan (>pen- sionsbeskatningsloven«) og i Føroyum sambært føroysku lógini um rentu- trygging. Ein persónur við fullari skattskyldu til Feroyar, sum í úrtíð segði úr gildi eina danska eftirlønar- skipan, skuldi og skal framvegis samb. donsku lógini um eftirlønarskip- anir gjalda danska ríkis- kassanum 70% í avgjaldi. Tó verða 10% endurgoldin í seinasta lagi 1. okt. árið eftir. Sambært føroysku lógini var avgjaldið 35%. So greitt er, at sera lítið var eftir av eini danskari eftirlønarskipan, sum varð søgd upp i urtid. Ti hevur ynski verið frammi frá feroyskari síðu um at fáa broyting í, so- leiðis at sleppast kundi undan dupultavgjaldi og at Feroyar fingu lut í danska avgjaldinum í mun til tað áramál, sum tann avgjaldsskyldugi hevur havt fulla skatt- skyldu til Feroyar, ti hesi árini hevur tann avgjalds- skyldugi smb. feroysku lógini um rentutrygging havt rætt til at draga frá í skattskyldugu innteku sín inngjeld til danska eftirlønarskipan. Tað hev- ur tí verið hildið órímu- ligt, at Feroyar ikki fingu lut í tí avgjaldi, sum danska lógin um eftirløn- arskipan ásetti, tá ein slík donsk eftirlenarskipan varð segd upp í úrtíð. Í 1986 í samband at danski skattamálaráð- harrini Ísi Foighel var á vitjan í Feroyum, varð málið tikið upp til viðgerð- ar. Hann gav tá lyfti um, at hann vildi ganga við til at leggja fram eitt upp- skot um at broyta donsku lógina um eftirlønarskip- anir soleidis, at eitt byti kundi fara fram millum Føroyar og Danmark av avgjaldinum soleidis, at tann parturin av avgjald- inu, sum tillutast Føroy- um, skuldi vera i mun til tað ella tey tíðarskeið við- komandi eigari av eini danskari eftirlenarskipan hevði búð i Føroyum. Treytin fyri at Feroyar kunnu fáa lut í avgjaldin- um er full skattskylda til Føroyar, tá avgjaid skal latast. Broyting í donsku lógini um eftirlgnarskipan Í januar 1990 varð broyt- ingaruppskot til lóg um eftirlønarskipan (»pen- sionsbeskatningslov«) lagt fram i fólkatinginum, og i mai 1990 var uppskot- ið endaliga viðtikið (við gildi frá 1. jan. 1990). Eftir hesum verður enn sum fyrr avgjaldið uppá 70% tikið; 10% verða end- donsku lógini er, at av- gjaldið verður flutt lands- kassanum í tann mun, sum viðkomandi eigari av eftirlønarskipanini hevur búð í Foroyum. Hevur eig- arin av eftirlønarskipanini soleidis bud øll årini, sum hann hevur havt eftirløn- arskipanina, i Føroyum, verður alt avgjaldið flutt landskassanum. = Hevur eigarin búð helvtina av tíðini í Føroyum og hina helvtina av tíðini, sum skipanin hevur verið, í Danmark, verður helvtin av avgjaldinum flutt landskassanum. Broyting í føroysku rentutrygginar- lógini Fyri at fáa samsvar á hes- um økinum millum donsku lógina um eftirløn- arskipan og føroysku lóg- ina um rentutrygging, er tann føroyska lógin um rentutrygging eisini broytt. Avgjaldið uppá 35% eft- ir føroysku lógini er nú ikki galdandi fyri útgjald- ing av eini danskari kapi- andi) útgjalding ella eini luta(ratu-)eftirlenarskip- an. Við hesari broyting er dupultskatting av eftir- lenarskipan, sum ein per- sónur fult skattskyldugur til Feroyar hevur í Dan- mark, avtikin. Ein onnur broyting í rentutryggingarlógini er tann, at endaliga avgjald- ið av donskum eftirlønar- skipanum, sum verða sagdar upp í úrtíð, er 40%. T.v.s. at munurin millum danska avgjaldið, sum verður flutt til Feroya, og hesi 40%ini verður endur- goldin tí avgjaldsskyld- uga. Hesi 40%ini eru í mun til tað ella tey tíðar- skeið, sum tann avgjalds- skyldugi hevur havt fulla skattskyldu til Føroyar. Légarbroytingar i donsku og føroysku lógini á hesum øki eru greiðar, men tíverri hevur gingið striltið við tí umsitingar- liga. Tó, nú kann sigast somikið, at tað sær út til, at tey mál, sum líkningar- ráðið vegna nakrar eftir- Framhald á síðu 9