hósdagur 30. apríl 1992síða 17

il tað sama ' Orættvisuna í oyði leggja Gævui hugsjónarfólk føddust ein dag ! sannur javnaðarandi vildi ráða Ynskja tit arbeidarafjøld Tykkara er valdid Pamparadagarnir taldir eru durafjórðingin fáa Kærkomin tú hugsjónarandin á rottum stað Fari í hernað! Verkamannastætturin baldi Í eystri reyðhanin fagurliga gelur Pegasus 4/92 Fundur fyri menn Leygardagin 2. mai, kl. 14.00 verður fundur fyri menn á Hotel Vágum Evni: Maðurin í familjuni og í sam- felagnum. Kostnaður kr. 100,-. Boðast skal frá á tlf. 10109. 15978 ella v/ fyrireikararnar — Svein Askildsen - - mot AA Ein brotsgerð, ið ikki eigur at verða gloymd Jákup Lindenskov, fólkatingsmaður, hugleiðir um sostalismu, nú hon er fallin eystanfyri. Fyri 50 árum síðani vórðu teir pólsku jodarnir, Erlich og Alter, myrdir eftir boðum frá Stalini, men tað er fram- vegis neyðugt at stríðast fyri teirra hugsjónum um frælsi og tolsemi. Nú kommunisman reiði- liga syndraðist, vóru redd- ir frammi, sum royndu at gera hetta til eisini at vera fallið hjá javnaðarrersl- uni. Borgarligar reddir royndu at visa å, at tætt millum kommunismuna og demo- samband var kratisku sosialismuna, og at tad, sum hendi eystan- fyri, samstundis gjørdi sosialdemokratisku hug- sjónijna til einkis. Men royndirnar at seta javnað- arrersluna is ljós var nd 1 iða t £ } Få að t øv t gsjónarlynd- l % Q k | Otel í r dia oru fyri sgerðun kommunistisku valds- harra Nú seguliga kollvelting- in hevur birt upp undir demokratisk viðurskifti í Eystureuropa, eiga vit ikki at gloyma tey mongu, ið hildu uppi javnaðarhug- sjóniin og máttu beta fyri tí. Sunnudagin 15. desemb- er í fjør var minningarhald i hølunum hjå Dansk Flygtningehjælp i Rant- „usgade 60 í Keyp- mannahavn. Tá vórðu liðin 50 ár síðani teir báðir Henryk Erlich og Wiktor Alter vórðu myrdir eftir boðum frá Stalin. Erlich og Alter vóru oddamenn jediska sosialistaflokkin- um BUND í Póllandi. , BUND var stersti jødiski flokkurin i Póllandi undan heimsbardaga. vána viðurskifti flokkurin stórt ødrum Hóast gjørdi politiskt og mentunarligt arbeiði millum Flokkurin stríddist fyri demokratisku uni, vid arbeidararnar sosialism borgarligum frælsi og javnrættindum sum grundarlag. Flokkur in hevði neyvt samband við altjóða arbeiðararersl una og serliga við danska Javnadarflokkin Erlich (vm) og Alter vórðu fangaðir mn j h Nr. 81 — 30. april 1992 ullum jødaforfylgilsini hjå nazistunum og stalinistiska harðskapinum móti demokratiskum sosialistum Alter vóru víða kendir í arbeiðara- rersluni, m.a. sum limir í leiðsluni fyri II Sosial- istiska Internationala. Alter var fakfelagsleid- ari Pollands. Tå tyskurin gjørdi inn- rás í Póllandi i 1939, flýddu Erlich og Alter úr Warszawa eystur eftir til pólsku økini, russar høvud hersett. Teir flyddu, ti tað var teimum púra greitt, hvat fór at henda teimum, um teir fullu í hendurnar á Gestapo; men teir kundu illa ímynda sær tað, ið fór at henda teimum í hond- um loyndarlegreglu Stal- ins, NKWD Teir vórðu beinanvegin handtiknir og førdir til Moskva, har teir eftir at Erlich og vera avhoyrdir og illa meinskaðir, vórðu deyða dømdir. Men ikki eydnað- st tað bødlunum at taka ið av teimum. Í 1941 lupu týskarar á Sovjet- samveldið og saman við ødrum ósekum póllending- um, vórðu Erlich og Alter latnir leysir. Nú royndu Erlich og Alter at savna samskipa og jødar um heimin at fasismuni. Hetta verk intu teir í samvinnu við pólsku út- lagnu stjórnina í London. Og júst samvinnan á vetri 1941/42 hevði tikið seg upp, vóru teir aftur hand- tiknir eftir beinleiðis boð- um frá Stalini og vórðu teir tiknir av døgum, skotnir í einum kjallara í NKWD-husinum i bynum allan berjast moti Kuybyshev nærhendis Volgaánni. Frågreidingin frå sovjettiska USA- sendimanninum — ein mótmælisbygja hevði hert seg í USA — var óhugna- lig: »Erlich og Alter vóru skotnir, tí teir høvdu heitt á sovjettiskar hermenn um at leggja vápnini og fara í part við týskinum...a Sjáldan hevði tú hovrt slíkt hykl. Loyniligi Molo- tov-Ribbentropsáttmálin við Hitler var beinleiðis orsøkin til at kríggið brast á. Kommunistarnir ákærdu nú báðar hesar stålsettu antifasistarnar. jødisku sosialistarnar, fyri at hava samstarvad vid nazistarnar. Henri Erlich og wiktor Alter vórðu tiknir til fanga í millumbilinum millum nazistisku jøda- jagstranina og stalinist- isku valdsgerðirnar móti demokratisku sosialistun- um. Lagna teirra, Erlich og Alters, er ein áminning um, hvussu seguliga fram- úr skakandi tað er, at demokratiið hevur brotið seg igjøgnum í øllum Europa. Men samstundis er hetta ein áminning um, at vandin fyri anti-demokrat- iskari nasjonalismu og ra- sismu kann stinga hógvar- nar fram í Eystur- sum í Vestureuropa. Stødugt er neyðugt at berjast fyri hugsjónunum um frælsi, friði og demo- kratii, slíkum hugsjónum, sum Henryk og Wiktor Alter umboðaðu. Jákup Lindenskov RE