týsdagur 2. mai 2000síða 13

25 tíðindablaðið sosialurin Nr. 83 - 2. mai 2000 24 tíðindablaðið sosialurin Nr. 83 - 2. mai 2000 JÁKUP MØRK Frá komandi kappingar- árið at rokna vilja ong- lendingarnir hava spæl- ararnar at skikka sær bet- ur, tá teir eru á vøllinum. Hesuferð verður lagt eftir seinkingunum, sum ofta íkoma, tá fríspørk skulu takast, har onkur spælari stillar seg ov nær bóltinum, so dómarin má biðja leikaran flyta seg, áðrenn frísparkið kann takast. Flyta bóltin fram Sum er eigur hetta at revsast við gulum korti, men alt ov ofta sæst dóm- arin bert veittra spælaran longu burtur, uttan at nøkur revsing verður givin. Frá komandi kapping- arári at rokna verður hetta tó broytt. Nýggja lógin, sum í fyrsta umfari verð- ur roynd í Onglandi, gev- ur nevnliga dómaranum loyvi til at flyta bóltin 9,15 metrar fram á vøllin, umframt at leikarin, sum seinkar frísparkinum framvegis eigur gult kort. Viðførir hetta, at bólt- urin verður førkaður inn í brotsteigin, er framvegis talan um fríspark, og ikki brotsspark. Ongin orsøk til ótta Talsmaðurin fyri ensku Premier League, Mike Lee, greiður frá, at talan er um eitt tiltak, sum al- tjóða fótbóltssamgongan, FIFA, leingi hevur havt í Nýggjar fótbóltslógir Komandi ár verður roynd gjørd í ensku Premier League, sum ætlandi skal steðga seinkingum við frísparksstøður kvittanini. Skipanin hev- ur verið roynd á lægri støði eina tíð, og millum annað varð hon nýtt í steypakappingini hjá smærru feløgunum í Onglandi, Auto Wind- screen Shield. Fyri at meta, hvørt skipanin er nóg góð til fótbólt á hægsta støði, vil FIFA tó royna hana í onk- rari av fremstu deildu- num, og hava Onglend- ingar bjóða seg til. Summi eru kanska bangin fyri, at hetta fer at elva til ruðuleika á vøll- inum, tá talan eisini er um metingar hjá dómaranum, men hesum er Mike Lee als ikki bangin fyri. Í allari Auto Windscreen Shield kappingini varð bert neyðugt at nýta reglunar 6 ella 7 ferðir, tí leikararnir funnu skjótt út av, at tað ikki loysti seg at seinka fríspørkunum. Ongland gongur á odda Hetta er ikki fyrsta ferð, at Ongland gongur á odd- a, tá nýggj tiltøk skulu setast í verk innan fót- bóltin. Fyri einum 20 ár- um síðani vóru onglend- ingar teir fyrstu, sum royndu seg við 3-stiga skipanini, har ætlanin var at minka um úrtøkuna fyri javnleikir, og hendan royndin eydnaðist somik- ið væl, at so at siga øll onnur lond eini tíggju ár seinni gjørdu av at fylgja ensku stigaskipanini. Onglendingar geva nú ávaring til leikarar, sum vilja seinka spælinum Tilvildarliga vald mynd Dystur Úrslit Tekn 1 Aston-Villa-Sunderland 1-1 X 2 Chelsea-Liverpool 2-0 1 3 Everton-Arsenal 0-1 2 4 Newcastle-Coventry 2-0 1 5 Southampton-Leicester 1-2 2 6 Tottenham-Derby 1-1 X 7 West Ham-Middlesbrough 0-1 2 8 Charlton-Ipswich 1-3 2 9 Crewe-Bolton 1-3 2 10 Huddersfield-Stockport 0-2 2 11 Nottingham-Forest-Port Vale 2-0 1 12 Swindon Barnsley 1-2 2 13 Walsall Pourtsmouth 1-0 1 Úrslitini um vikuskiftið Vinningar: 13 røtt 1.000.000 kr. 12 røtt 7.455 kr. 11 røtt 408 kr. 10 røtt 72 kr. Soleiðis veddaði Rúni Dystur Tekn U 1 Aston-Villa-Sunderland 1X 1 2 Chelsea-Liverpool 1X2 1 3 Everton-Arsenal X2 2 4 Newcastle-Coventry 1 5 Southampton-Leicester 1X2 X 6 Tottenham-Derby 1X 1 7 West Ham-Middlesbrough 12 1 8 Charlton-Ipswich 1X2 1 9 Crewe-Bolton X2 X 10 Huddersfield-Stockport 1 11 Nottingham-Forest-Port Vale 1 12 Swindon Barnsley X2 2 13 Walsall Pourtsmouth 1X2 1 Úrslit Røtt í skipanini: 12 Røtt U-tekn: 4 Vinningar 3 røð við 10 røttum 216 kr. Gekst væl hjá Rúna Rúni Nolsøe fekk frægasta úrslitið higartil, tá hann setti rætti teknið út fyri 12 av teimum 13 dystunum JÁKUP MØRK Sum skrivað í leyg- ardagsblaðið okkara, so var veddingarmaður okkara hetta vikuskiftið liðskiparin á HB liðnum, Rúni Nolsøe. Stóri spurningurin ta ferðina var, um Rúni var eins dugnaligur at gita, sum hann er á sjálvum vøllinum. Skal metast eftir úrslitinum hesu ferð, so er eingin ivi, tí Rúni megnaði at raka 12 av 13 úrslitum, og hetta má metast sum sera gott. Ein sikkur kiksaði Tað var bert í dysti nr. 11, Huddersfield-Stockport, at Rúni Nolsøe varð besti tipparin higartil, tá hann um vikuskiftið gittið 12 dystir rættar metingin hjá Rúna var skeiv. Her hevði hann roknað við einum heimasigri, men tá avtornaði hevði Stockprt vunnið 2-0, og so var 13- talið av ongum. Tríggjar ferð 10 Sum kunnugt, so eru 12 rættir dystir á seðlinum ikki tað sama, sum at vinning- urin er fyri 12 røtt. Rúni hevði bert 4 røtt U- tekn, og samlaða úrslit av vedding hansara varð, at hann hevði 3 røð við 10 røttum, sum tilsamans kast- aðu 216 kr. av sær. Matematiskar garderingar Tipping: Við sonevndum matematiskum garderingum kann veddingarskipanin gerast enn tættari, men tú verður eisinni noyddur at gjalda fyri eyka trygdina JÁKUP MØRK Verður hugt at veddingar- seðlinum, sum verður nýtt- ur, tá veddað verður við skipanunum hjá donsku Tipstænastuni sæst ein teig- ur, sum hevur frámerkið, Mat. Hesin teigur verður nýtt- ur, tá sonevndar matemat- iskar garderingar verða nýttar. Ein matematisk garder- ing merkir í stuttum, at tú spælir allan veddingarseð- ilin umaftur, tó við einum broyttum tekni. Hevur tú t.d. sett eitt sikk- urt 1-tal við dyst nr. 1, ber til at seta t..d. eitt 2-tal, sum matematiska gardering. Veddingarseðilin verður tá veddaður 2 ferðir. Eina ferð við 1-talinum og eina ferð við 2-talinum. Kostar Á henda hátt tryggjar tú tær fleiri garderingar, uttan at hetta gongur yvir trygdina í skipanini, men eyka trygd- in viðførir eisini eyka kostnað. T.d. kostar skipanin, U 4- 6-100, 100 kr. at vedda. Verður ein matematisk gar- dering løgd afturat, verður kostnaðurin 200 kr. Tvær kostað 400 o.s.fr. Tiskil verða hesar garder- ingar aloftast nýttar í smærru skipanunum. Hesar hava aloftast fáar garder- ingar, men harafturímóti gott garanti. Sostatt fáast nakrar gar- deringar fyri ein rímuligan penga í hesum, samstundis sum trygdin fyri vinningum er sera góð. Væl at merkja um krossarnir eru settir á røttu støðini. Skal ein gardering vera matematisk, skal krossur setast í raðið við frámerkinum, Mat. Viðmerking: Umsóknarfreistin til lands- verkfrøðing er farin. Tað málið, sum tók seg upp í sambandi við eina ætlaða samanlegging av Strandfar- askipum landsins og Lands- verkfrøðinginum tann 28. desember 1998, verður nú tikið upp til dóms. Við hesi grein, sum eitt slag av “proseduru”, gevi eg fyri mín part málið upp í hendurnar á tí politiska myndugleikanum til av- gerðar. Eftirmetingin og tað, sum tá krevst, kann so koma seinni. Saman við hinum deild- arleiðarunum á stovninum havi eg lovað tí politiska myndugleikanum at styðja Hans Biskopstø, stjóra, at halda stovninum saman og at halda hann virknan, til avgerð fellur. Hóast stovn- urin, sum vera man, er illa farin hetta hálvtannað árið, so hongur hann saman enn og flestu uppgávur eru røkt- ar: “Mission accomplish- ed!” Sum greitt nærri frá nið- anfyri, so snýr málið seg eftir míni fatan um ein leiðslutekniskan førning innan almennu umsitingina. Antin sleppa vit hesum førningi av hondum í óðum verkum ella viðgera vit hendan førningin við skili petti fyri petti í spurningi- num um, hvønn part vit vilja menna og hvør partur skal verða ein “saga blot”. Millum administrator og statsmann Leiðsla er at • seta stevnu (málsetning- ar) • loysa uppgávur • seta orð á, hetta sam- stundis. At standa fyri, at leiða, kann vera so mangt. Vit nevna tað eina leiðslu- uppgávu at “administrera” ein stovn. Hetta merkir stutt sagt, at stovnurin skal rekast uttan stórvegis tillagingar ella menning í sambandi við tær uppgávur, sum stovnur- in er settur at røkja. Leiðsl- an skal hugsa seg um og brúka vanligt fakmál, tað veri seg jura, økonomi, sos- ialráðgeving, verkfrøði e.t. Hetta slagið av leiðslu er tann minst krevjandi leiðsl- uuppgávan. Er tað hinvegin neyðugt at menna stovnin í sam- bandi við tær uppgávur, sum hann er settur at røkja og skal hetta gerast við skili sæð í einum víðari høpi, so er neyðugt, at leiðslan hevur vilja og evni til at átaka sær part av statsmansleikluti. Leiðslan hugsar seg sjálv- sagt um, men harafturat er neyðugt at arbeiða væl sam- an við øðrum pørtum av samfelagnum og at royna okkurt, sum ikki er roynt fyrr. Tey orðini, sum sett vera á uppgávuna, skulu sjálv- sagt eisini innihalda tað við- komandi fakið, men haraft- urat krevst, at leiðslan hevur skil fyri atferðini hjá øðrum pørtum (atferðarlæran) og hevur skil fyri stovnsins virksemi í samanspæli við restini av samfelagnum (hugsar í “systemum”). Leiðslutekniskt er hesin parturin av leiðsluuppgáv- uni væl tann truplasti. Fæst leiðslan upp á hetta støði, kunnu vit siga, at stovnurin er ein “statsmanseind”, sum er grundarlag undir góðum politiskum verki. Ein statsmanseind í menning er ikki ein mans verk. Umstøður, tilvild, per- sónsamanseting, persónligir eginleikar, umsetningur, uppgávusamansetingar, or- ganisering o.m.a. samvirka soleiðis, at ein statsmans- eind búnast. Ein slík stats- manseind má tí roknast sum dýrt gull í tægu — eitt virði í samfelagnum, sum er vert at verja. Ein førningur, sum skal takast á nakkan fyri at berast longur framá vegin. Hóast eingin statsmans- eind í menning verður av einum persóni, so er ikki trupult hjá tí eina persóni- num, sum ikki hevur vilja og evni til gott verk, at søpla tað dýra gullið eftir heilt stuttari tíð. Væl styttri tíð enn vit ofta halda vera møg- uligt. Tíðarskeiðini 1948-72 og 1988-94 Grundað á liðiligheitina og styrkina í Landsverkfrøð- inginum øll 50 árini bæði í vøkstri og í minking, ber illa til at koma uttanum, at stovnurin er ein statsmans- eind. At onkur sigur stovnin vera ein stat í statinum og annar heldur tað illa bera til at hava ein so sterkan stovn undir einum stýri eru onnur orð fyri somu meining. 1. apríl 1948 var Mikkjal Helmsdal settur landsverk- frøðingur saman við heim- astýrislógini. Høvuðsupp- gávan var at vera “vegamál- astjóri”. Har vóru trý stór “men”. 1.Landið hevði ikki nakað stevnumið um samferðslu við bili — tá brúktu vit bát 2.Vegabyggingin var eitt “sosialt” tiltak, har størri dentur var lagdur á inntøkumøguleikar hjá fólki enn vegirnar 3.Landið átti einki vega- kervi. Umleið 50 kommun- ur áttu millumbygdavegir- nar Tað fyrsta “men’ið” var av- greitt í fíggjarárinum 1954/ 55, tá ið tann politiski myndugleikin setti kós um samferðslu við bili og setti fíggjarorku av til enda- málið. Umstøður gjørdust til Landsverkfrøðingin at keypa maskinur og útgerð, men annars varð fíggjað í- gjøgnum studningar til kommunalar vegir. Stórur partur av okkara landsveganeti er bygt eftir einum leisti, har landsverk- frøðingurin í praksis mátti koma ásamt við hvørt ein- asta bygdarráð um hvønn smálut í sambandi við byggingina, tí formliga vóru tey byggiharrar. Samstundis avvandust fólk við ta sosialu yvirvág- ina, soleiðis at tað nú fyrst og fremst var vegaprosjekt- ið, sum skuldi fáast burtur- úr. Í 1964 var tann fyrsta landsvegalógin sett í gildi, men ikki fyrr enn í 1972 fekk landið fullar heimildir og skyldur yvir landsvega- netinum. Hesi vilkor vóru ikki sørt av einum “manndóms- prøva”, har leiðsluvilji og leiðsluevni vóru sett á royndarbeinkin. Síggja vit hetta í leiðslu- tekniskum høpi, so var ikki talan um at reka ella at til- laga nakað. Stevnumiðið — málið — var at menna veg- akervið. Skuldi vinnast framá, so mátti stovnurin bæði hugsa seg væl um og tosa við við- komandi partar, bæði kommunalpolitikkarar og landspolitikkarar, áðrenn skjøtil var settur á eitt veg- aprosjekt. Og ofta var tekn- iskt neyðugt at royna okk- urt, sum ikki var roynt fyrr, antin tí ráðini vóru ring ella tí royndirnar ikki vóru til. Hóast Mikkjal bar orð fyri ikki at siga so nógv, mátti stovnurin seta orð á sínar gerðir. Har mátti bæði tosast fak og har mátti hugs- ast um, hvussu hesin ella hin fór at taka hetta og hitt. Søgan í V4 um sandingin, sum ikki vildi lata gróthús- hurðina upp og aftur, hvørja ferð ein bilur kom, man vera kend. Har mátti eisini hugsast “system”, soleiðis at stovn- urin gjørdist ein partur av eini føroyskari “umsiting”, umframt at stovnurin natúr- liga kom at mynda byggi- vinnuna. Hesin “manndómsprøv- in” fyri stovnin er helst ein tann mest týðandi grundin til, at stovnurin gjørdist ein “statsmanseind”. Slíkar royndir kunnu vera tungar at byggja upp aftur frá botni. Í 1988-94 var landið í eini kreppu. Ígjøgnum hesa kreppuna vísti stovnurin sína styrki undir nýggjari leiðslu at megna at halda landsvegakervið, leggja aft- urat og halda uppá gott fólk, hóast umsetningurin mink- aði við 70%. Hetta verður ikki gjørt uttan í eini “stats- manseind”. Vónandi koma vit ikki at uppliva eina slíka kreppu aftur. At standa fyri eini slíkari “statsmanseind” og “bera førningin longur framá veg- in” er ikki hvørs mans føri, hvørki sum aðalstjóri ella sum stjóri fyri stovninum. Stríðið um LV, 1998- 2000 Sum eg síggi støðuna, so kom tann politiski myndug- leikin á jólum 1998 í eina óforskylta støðu, sum hann á ongan hátt kundi varða seg ímóti — í eina privatpolit- iska fellu. Vit, sum varða av stovninum, sótu samstundis í eini fellu. Vit kendu gullið í tæguni, men høvdu ilt við at seta orð á heilt neyvt, hvat tað var, vit vildu verja. Formliga er eingin ivi um, at tann politiski myndug- leikin hevur rætt og skyldu til at gera tað, sum hann nú einaferð heldur tæna landi- num best. Umframt tey formligu krøvini, er einasta krav til tann politiska mynd- ugleikan, at hann arbeiðir við alment kendum argu- mentum. Við semjuni millum løg- mann og avvarðandi fakfel- øg og seinni setan av fyri- bils stjóra og ynski um eina frágreiðing frá stovninum var politiskt signalerað, at vit á stovninum eisini skuldu røkja okkara part av uppgávuni — at geva tí pol- itiska myndugleikanum eitt virðiligt mótspæl. Tankar eru tonktir, bøkur eru lisnar, lærd fólk eru spurd, orð eru sett á, greinar eru skrivaðar, fyrilestrar hildnir, bøkur skrivaðar, starvsfólkafundir og óform- ligir kjakfundir hildnir o. s. fr. Tann politiski myndug- leikin hevur fingið sítt mót- spæl. Í stríðnum hava vit, sum vera man, verið á kant- inum av, hvat góður siður er at gera sum alment sett. Mær vitandi eru tó eingi ó- sannindi komin fram frá LV síðuni. Gullið Tann politiski myndugleik- in hevði á jólum 1998 ikki stórvegis møguleikar at gjøgnumskoða, hvat var far- ið fram á embætisgólvu- num, heldur enn hvørjar av- leiðingar stóðust av. Í dag, tann 28. apríl 2000, hevur tann politiski mynd- ugleikin onga umbering fyri ikki at vita. Tað mesta veit hann, og hitt hevur hann havt ríkiligar møguleikar at spyrja um. Tað dýra gullið — leiðsl- ueindin - liggur tí í hondu- num hjá tí politiska mynd- ugleikanum við ábyrgd mótvegis veljaranum. Tann politiski myndugleikin hev- ur í dag onga grund til at søpla hendan arvin. Fyri meg — og helst tey nógvu á stovninum við — LV-málið Deyðin er tað at søpla úr goymslum tað dýra gullið, lata tað fjara í skríni, meðan tú góðsið goymdi. Hevur tú einki at flýggja uttan ta tómu tægu, ert tú ein deyður maður. Her er munur á monnum. Sig honum meira um arvin: Virðir tú vit og vinskap ræður tú orðum at ráða roynist tú gesti góður heldur tú brandin blankan hevur tú lívsins skálir manniliga at munni og tømir tær tignarliga, økir tú ættararvin. Heðin Brú, brot úr Fedranna talu Av tí at onkur villa var í yrkingini leygardagin prenta vit hana umaftur 1. mai 2000 Solidariska hugsjónin Sosialismunnar alheims vinir humanistiska fólkaræði í hásæti ei fjøtraðir í tjóðbúna kalda hægri skoða døtu rog synir hugsjónarandin mæti yvir fákunnuleikanumv valda. Óteljandi andsmenni vinarskarin telur sláa ring – brøðralags stevið rættvísishugsjónin frama fremur andaliga vakti hópurin velur í hjarta framskygnartevið frælsislogan ungdómur nemur. Tann eitrandi líkasæla brennið á sjálavsóknarbálið borgarligi tvitni gjósturin kaldi Hoyrið nú stríðshanan gala! Svá geislar solidariski skáli! Skamma stund – sosialisman fær valdið! Einavaldsins eitrandi marglætisdagar elitan og snákur við háborðs sita tváa skarnið – nikkudukkur, frúur fínu høgrarák og líkasæla úr køstinum kagar lata seg doyva av kellingahita mafia-gorlakkar draga somu línu. Ríkmenni fleiri og fleiri í tali mikla fjøldin, kúgað, traðkað, háðað marglætisgudin hátt tilbiðja ósolidariski hugburður sigrar á vali hánasaða harkaliðið mistreysti sáað svá spælidukkur og støðuleysu tiga. Yvirstættsins tjóvagóðs kúgaðu krevja men rótfest er trælalyndið jú minni gera – tess meira fáa skarn og reinleika saman vevja luksusdýrini á hægsta tindi drepandi líkasæla – hópin háða. Tann árvakna, mergjaða stríðsblóma sprænir sína andsfúsu megi yvirstætsins rotinskap sjónliga síggja Socialismunnar bjarging tó hóma! Kammeratar! Stríðsfús á rættvísisvegi sjálvsóknarandar – hástóru – flýggja. Orðaskvaldur, líkasæla á borgarligum hesti fær luksusdýrini at blóma Fakfeløg – fólksins rættur og styrki maktgreðingsins fíggindi versti Stríðsbrandin hevja – kúgaðu til sóma! Socialismunnar mætasta yrki. Aðalverkfall! Í reyða stríðsbúnan lata! deyðsdømdu høgrakreftir niðurbinda Arbeiðarafjøldin sameind til verka byrjað solidariska stríðið mæta! Javnrættarbálið mikla kyndað! Kammeratar! Vær verjum stríðsandan sterka! Sólmundur Joensen sigi eg takk fyri dystin. Fær hesin dystur eitt úrslit, sum er gott fyri okkum øll, so eiga ymsu leikararnir – bæði vit, sum komu í hann uttan sjálvi at vilja tað, og tey, sum sjálvvald komu sær í hann – at liva við, at summar taklingar vóru rætt- iliga kontantar. Meg sjálvan hevur hetta lært ómetaliga nógv. Signabø tann 28. apríl 2000 Signar P. Heinesen