týsdagur 19. mai 1992síða 9

Nr. 93 — 19. maí 1992 Nakrar hug- | Tit á dómadegi Eins órættvíst og at seta fýra hampa- menn á ákærubeinkin í eini illa skrivað- ari og miseydnaðari grikskari tragediu, Hans Jacob Debes, professari har tey, ið kalla seg »mediafolk« (Hann náði okkum!) gera sær jóladagar, er at kasta ábyrgdina yvir á ein einstakan føroyskan politikara — verandi løg- mann, skrivar Hans Jacob Debes, pro- fessari, m.a. i »Sjønarmid« í dag. Teir føroyingar, id van- liga ikki ómaka sær at hyggja eftir føroyskari leiklist, kunnu ragga sær oman á Hotel Hafnia í hesum degum at skoða ein sjónleik, sum feroyingar ikki sjálvir megna at fera fram. Til tess er hann alt ov feroyskur. Mær er sagt, at heilir skúla- flokkar fáa frí at fara oman á Hafnia — til tess at fáa betri innlit í føroyska samfelags- zoologi. Føroyingar hava ikki altid andligt tilfeingi at „seta upp« (fyrr settu føroyingar upp á annan hátt) teir stóru og krevj- andi sjónleikirnar og sekja sær tí ofta ser- kena hjálp uttaneftir. Sum í hesum feri. Tað er ikki hverja ferð, at hendurnar verða reinari av at verða tvidnar. Tað veldst um tvagið. Men tvagið hesa- ferð man hava eina óvanliga ókemiska sam- anseting, tí »ingredi- ensirnir< eru so nógvir, at ringt.man fara at vera at »separera« teir. Spurningurin er, um ikki rættarsamfelagið við hesum sakarmáli er sett í vanda. Teir fýra menninir, sum stevndir eru fyri brot, hava einki gjørt, sum var ímóti feroysk- ari rættarsiðvenju, tá ið dispositiónir teirra vóru gjørdar. Siðvenja skapar rætt. Ein raskur og kendur sjómaður vildi hava eitt nýggjari og betri skip. Hann mátti taka sær sakkena hjálp. Tað kann ikki krevjast av einum skipara, at hann veit alt um skipabygging og skipabyggingarløgfrødi. Sakkønu hjålparar hans- ara disponeraðu eftir galdandi siðvenju. Eingin teirra mundi droyma um, at tað, teir gjørdu, var ólógligt. Skip i hesum klassa fær hvørki madur ella partafelag goldid i hond- ina — heldur ikki 10% i eginpeningi. Hitt før- oyska samfelagið er ov kapitalfátækt til tess. Og síðan skipini gjørd- ust so dýr, eftir rentabilitetsumhugsan- um og eisini eftir al- mennum krevum, mátti síggjast burtur frá krev- um um eginpening, sum vóru fullkomiliga óreal- istisk. Í grundini var tað eisini realistiskt at síggja burtur frá teim- um. Tí annars komu eingi skip. Og feroying- ar vildu hava skip. Tað gjørdi kanska ein mun, at svartkjafturin tá sveimaði í luftini. Eing- in kundi tá vita, at hann ongantíð kom niður aftur á jørdina — ella niður í eitt heilt annað element. Royndir kunnu eydnast ella miseydnast. Tað er ein veruleiki, sum øll noyðast at liva við — ikki minst politikarar og vinnulívs- menn. Nakað annað er, um rúm var fyri fleiri skip- um. Men tað skuldu verið politikarar og ikki skiparar, sum ráddu fyri tí. Tann rætt høvdu politikarar langt síðan tikið sær. Eginpeningsábyrgdin var eitt fyribrigdi, sum oll í Føroyum vistu um. Allir stovnar í Føroyum | kendu skipanina. Landsstýrið og fíggj- arnevnd vistu alla tíð- ina, hvussu henda óformliga skipanin var og virkaði. Peningastovnarnir vistu kanska best, hvussu sama skipan varð umsitin — og hvussu »fiktiv« hon var. Teir vistu væl, at »eginpeningur« bert stóð eina letu, tá Lands- stýrið ringdi og spurdi. Teir kundu illa svara annað, at har stóðu klokkan tað og tað so og so nógvar milliónir, svarandi til tann kravda eginpeningin. Bankar hava mær vitandi onga politiuppgávu, so teir hava helst einki skeivt gjørt — bert svarað ein- um fyrispurningi, Landsstýri og fíggjar- nevnd til eftirtektar. Hvat skuldu menn, sum vildu hava skip, gera annað enn at nýta hesa alment sanktioner- aðu skipan? Eins órættvíst og at seta fýra hampamenn á ákærubeinkin í eini illa skrivaðari og miseydn- aðari grikskari tragediu, har tey, ið kalla seg „>mediafólk< (Hann náði okkum! gera sær jóla- dagar, er at kasta á- byrgdind yvir á ein ein- stakan føroyskan polit- ikara — verandi løg- mann. Tann maðurin hevur offrað bestu og dugna- ligu manndómsár síni í fosturlandsins tænastu og hevur ikki sjálvur skapað nakra sjúka skipan og hevur sjálvur | ikki sekt sær fyrimunir ! av kenni. Eg kundi hugsað mær, at hann, sum innast inni er eitt kenslumenniskja, kundi havt fyri munni: Er hatta takkarlenin, eg fekk fyri at offra so nógv? Tá skuldu feroy- ingar havt skammað seg. »Kreppan«, sum øll eru so fegin um at hó- reiggja sær av, er komin av sær sjálvari — av ytri broytingarumsteð- um, sum eingin framm- anundan hevði megu- leika at skoða, og ikki minni burtur úr teirri politisku skipan, Feroy- ar hava: nevniliga ikki at hava ta endaligu á- byrgdina av sær sjálv- um. Er nakar »sekur«, eru vit øll sek. Politikar- ar kunnu heldur ikki sita hendur í favn og bíða eftir ringum tíðum. Eingin kann krevja av teimum, at teir skulu vera profetar. Við tjóðskaparligari sjálvsábyrgd vóru fer- oyingar ongantíð komnir út í hasar trupulleikar- nar. Allir feroyingar hava ábyrgd av henni og mugu tí í felag taka avleiðing og uppteku. Vit hava klárað so manga kreppu fyrr — eisini áðrenn hetta fyri- brigdið fekk navn. Tað hjálpir so lítið at gera seg óreinan og at krevja blóð. Skal eisini varaløg- maður offrast á altari hatursins og býttleik- ans, so rýkur tað sein- asta av áliti útlendinga á feroyingar. Tað er nóg væl, at teir tíma at sita í hesum ótakksomu stervum í hesum ótakksomu tíð- um. Hjá báðum hevði verið nógv lættari at hildið seg til yrki síni sum verkfreðingur og grannskoðari og latið teir, ið duga alt betur, víst hvat teir dugdu. Men tú hoyrir í firruni hitt gamla rópið úr fjøldini: Krossfest, krossfest! Tey sjålvrættvisu hava altid verid vanda- mikil. Fólk flest liva eftir reglum — skrivaðum og óskrivaðum. Annað hevði bara ikki borið til. Men ósjálvsteða og ábyrgdarloysi eru natúr- lig vinfólk. Demið tit bara hasar menninar. Ella kanska: Demið ikki, at tit ikki sjálvir skulu verða demdir. Og hvenn skaða fær ikki Feroya land av, at allir føroyingar verða demdir? Nú eingin lærir latín longur, kundi kanska verið hóskandi at mint á orðini, sum hitt róm- verska Senatið tók til í tíðum, tá ið ríkið (»res publica«, sum í grundini bar merkir »tey almennu tingini<) var í vanda: >Videant consules ne quid detrimenti res publica capiat<. Í umset- ing merkir hetta: Síggið til, konsular, at ríkið (hjá okkum: landið) ikki tekur skaða! Ein kendur miðaldar- sálmur eitur »Dies irae, dies illa«: Dagur vreið- innar, dagur hasin«. Hver tann dagur er, munnu øll vita, tí tá skulu øll fyri dómaran. Janus Djurhuus umsetti hann úr latíni til fer- oyskt. Eitt av erindun- um er hetta: Dómarin at doma tekur, dulsmál ell úr myrkri rekur, eingin sleppur undan sekur. (Judex ergo cum sedebit, quidquid latet, appare- bit, nil inultum remanebit). Rættvísin liggur per definitión í sínum konse- kvensi. Tað merkir, at somu reglur eru gald- andi fyri øll. Ein rættargongd skuldi helst eisini verið ein juridiskt-intellektuel og estetisk fyritøka, sum bert hevði eitt endamál: at sita við rætti og at veita veru- liga rættvísi og ikki bara at vera undirhald og andlig terapi hjá juridiskum heilselu- monnum og spiritistisk- um mediamonnum. Tað kundi eisini hent, at tit, ið eru betri enn aðrir, sita sum dómarar hagar til dómadags. Tá fer kanska onkur annar at dema. Men feroyingar noyð- ast at liva — eisini eftir henda dómadag. Skamm fåi'okkum. Hans Jacob Debes professari Ty, Ty AAA 777 [fy III