leygardagur 6. juni 1992síða 15

Minnissteinur Nr. 106 — 6. juni 1992 | avdúkaður | Sandvik Sløk hálvthundrað fólk hittust = seinnapartin sunnudagin í Sandvík, har minnissteinur Martin Joensens, rithøvunda og lærara , varð avdúkaður. Tað var Regin Joensen, sonur kenda rithøvundan, sum avdúkaði minnis- steinin, sum tryggir vin- menn og starvsfelagaðar hava staðið fyri og fingið bygdini til minnis um Martin Joensen. Martin Joensen var ættað- ur úr Sandvik, bud: í bygdini, har hann virkaði sum lærari ul hann flutti á Tvøroyri, har hann fekk lærarastarv og virkaði við síðuna av sín- um rithøvunda virksemi. Martin Joensen doyði i 1966. Jacob Olsen, fyrrverandi lærari i Sandvik, Johannes Enni, lærari å Tvøroyri, og Steinbjørn B. Jacob- sen, rithøvundur, høvdu sett sær fyri at gera eitt- hvørt til minnis um mæta sandvíkingin, sum flest øll i Føroyum kenna. Steinurin er úr haganum í Sandvík og Óli Nielsen, steinhøggari (sonur annan mætan sandvíking Jóhan Nielsen, prest sála,) hevur rist ordini: "Varmar hendur lagaðu eldar", ið eru úr yrkingini "Til Høvundan” eftir Steinbjørn B. Jacob- sen, ul Martin Joensen. Håtidarhaldid byrjadi við at fólk sungu "Tit sum í fjórðu fóru", og síðani helt Jacob Olsen rødu um systkinabarnid og greiddi frå békum hansara. Sidani las Rannveig Hovgaard, lærari og skyldkona rithøvundans yrkingina eftir Steinbjørn B. Jacobsen. Eftir hetta varð minnissteinurin avdúkað- ur 1944, tå Vit prenta her røduna, sum Jacob Olsen helt. Martin Joensen, sum okur i dag eru komin saman at minnast, varå borin i heim i Sandvik 19. april 1962, og her vaks hann upp. Óvitaárini hjá honum fóru, sum tey gjørdu hjá bygdadreingjum tá — eitt skifti millum arbeiði og spæl, tá ið teir ikki vóru í skúla. 'Tad ráddi um, at óvitarnir vóru tíðliga uppi í arbeiðnum vi teimum til- komnu, so teir skjótt kundu gera gagnsverk — um tað so var á landi ella sjógvi. At Martin við opn- um eygum og oyrum tók lut í arbeiði sum í leiki, síggja vit av teimum v- bera góðu óvitasegunum, hann hevur skrivað. Um vetrarkveldini var ikki tá sum nú, ið óvitarnir sita og hyggja eftir sjónvarpi ella video, kveldið á tamb. Nei, meðan tey vaksnu spunnu, bundu ella fing- ust við okkurt annað ar- beiði, vórðu segur og sagnir sagdar, og trivið í okkurt kvæði ella vísu við- hvert, meðan óvitarnir lurtaðu eftir. Tá ið fiskimenn, sum hevdu verið á suðurland- inum um várið og á eysturlandinum um summarið, komu inn á gólvið, fortaldu teir frá hendingum, ið teimum hevdu verið fyri bæði við skipunum og uppi á landi í Íslandi. At Martin hevur lurtað væl eftir hesum monnum, sæst skilliga í bókum hansara. Tað mesta av skúlatíð síni hevði Martin Theodor Dahl úr Funningi til lær- ara. Hesin maður hevði góðan ans fyri føroyskum, sum tá ikki var lærugrein í føroysku skúlunum — men Martin greiðir frá, at tey lósu í H. C. Evensens lesibók, tó bara eina ferð um vikuna. Men tey fingu kortini annað feroyskt lesitilfar, tí tá ið Matteus evangeli- um og Robinson Cruson komu út, vóru tær býttar út til skúlabernini, og var hetta, sum Martin tekur til, ein stórhending. Annars vóru fáar bøkur á føroyskum tá, men tó var tåa so, at tey høvdu »Ungu Føroyar«, tad frå- líka blaðið, ið háskúla- menninir góvu út. Av hes- um blaði man ansur Martins fyri feroyskum vera rættiliga kveiktur segurnar festu 4 hugan. Bekur á donskum máli kundi Martin lána í einum grannahúsi, og hetta vóru ikki lættisoppar, nevnast kunnu skaldsegurnar hjá gitna danska rithevund- anum Ingeman, frans- manninum Jules Verne og onglendinginum kmap- tain Marryat, umframt aðrar. 4 Í 1919 fór Martin til skips, og tað var hann í trý ár. Veturin 22—23 fór Martin á Feroya Fólka- háskúla, og metir hann hendan veturin hava havt stóran týdning fyri seg, bæði av fyrilestrunum hjá Símuni av Skarði, og tí at hann her fekk betri kunn- leika til føroyskt. Næm- ingarnir har hevdu sítt egna blað, og í hesum blaði royndi Martin seg fyrstu ferð sum segu- skald. Símun av Skarði ráddi Martini til at fara á Lær- araskúlan — hann tók eftir hesum ráði, og fór á skúlan um heystið 1923. Rikard Long var lærari í feroyskum á læraraskúl- anum tá, og sigur Martin sjálvur, at hann hevði Rikardi nógv fyri at takka. Læraraskúlanæmingar- nir hevdu sítt egna blað, og har skrivaði so Martin okkurt í. Í 1926 varð Martin liðugur á lærara- skúlanum, og sama ár varð hann lærari á Økrum og í Víkarbyrgi. Har var hann.so til 1929, tá ið hann kom aftur til heimbygdina, og var hann so her til 1944, tá ið hann varð lærari á Tver- oyri. Seinast i tjúgunum góvu Sámal Johansen í Vági og Jacob Olsen á Tveroyri eitt barnablað út, og har plagdi so Mart- in at skriva í — og eina tíð var hann blaðstjóri. Men tað fyrsta, hann rættiliga kom fram sum rithevund- ur var í 1933 ella 34, tá ið hann skrivaði eina segu ella kanska rættari lýsing í jólanummarið hjá Social- inum. Eftir hetta fór hann at skriva til Varðan og ymsar jólabekur. Men í 1946 kom skald- segan Fiskimenn út, og var tað hon, sum gjerdi, at Martin knappliga kom at teljast millum bestu rit- hevundar okkara, og varð kendur um alt landið. Í 1952 kom onnur stóra skaldsøga hansara, Tað lýsir á landi, í ðer fram- hald av Fiskimonnum. Av hesum bókum, helst Fiskimonnum, sanna vit, at tey trý árini, Martin var til skips, hevdu stersta týdning fyri hann sum rithevund. Her fekk Síða 15 hann innlit í korini hjá fiskimonnum tá — hann lýsir umstøduranr og hann lýsir lyndi manna, hvussu teir ávirkast av hesum — so glegt, at okur alspent eru í ferðini við teimum. Lívinum í keypstað- num, helst áðrenn skipini fara, og tá ið tey koma aft- ur, gevur hann eisini eina gløgga mynd av, og her sum umborð í sluppini Ørnini, leitar hann aftur um skræðuna, so okur koma at kenna sanna lyndi hjá hesum fólkum — um tey so eru fiskagentur, arbeiðsmenn ella stórreið- arar. Í Tað lýsir á landi, eru flestu persónarir teir somu, men nógv av til- farinum er úr heimbygdini hjá hevuðspersóninum Símuni. Í hesari bókini, eins og teimum segusevnum, sum eru komin út eftir hann, lýsir hann, sum í Fiski- monnum, menniskjuni, sum tey eru við dygdum og lýtum, leitar gløg- skygdur aftur til innastu hugsan teirra, men demir ongantíð. Um bekur Martins tek- ur skaldið Chr. Matras so til: Í teimum er til skjals lív og virki feringa, ljóðið av sjógvi, ljóðið av mannamáli, fyrndartrúgv føringa á sjógvi og landi og mangt, mangt annað. Tey, sum hava lisið bøkur Martins, ásanna, at hetta er rætt, og hevur Martin av hesum tilfari varisliga laðað upp »eldar«, ið fløva føroyskar bókmentir eins og torveldarnir á grúgv- uni fyrr flevaðu tey, ið inni vóru. At enda ein tøkk til øll tey, sum hava vist størt beinasemi við at fáa stein- in reistan her, sum Martin í nógv ár hevði sína dag- ligu gongd. Eitt satt spæl at vera VAKURT BRÚNUR ALT ÁRIÐ 6 vid turali Solarium ella nógva ella minni sól... NATURALIA EXOTICA tryggjar við sínum stóra úrvali altíð besta úrslit. Um bíleggingar og nærri upplýsingar um NATURALIA sólverju- og onnur evni — ringið Tlf. 11012 & 48871 Ikki ráð at ferðast uttanlands? Hví ikki royna FJALSGARÐ? Kr. 360,- fyri samdegurið Kr. 550,- fyri vikuskiftid Kr. 1.800,- fyri vikuna Ikki er at drála — bíleggið NÚ! 690 Oyndarfjørdur Tlf. 44522 - Fax 44570 Lýsið i sostalinum