mikudagur 10. juni 1992síða 7

Nr. 107 — 10. juni 1992 - Íramsýning á Fornminnissavni Nicolina Jensen skrivar um åhugaverdu á Debesartrød fyri bindiáhugað framsýningina Nú, id ymiskar kappingar fara fram innan binding og nýskapan, er vert at hava í huga, at vit sjálvi eiga elligamlan mynstur- sið. Við tí stóra sambandi, ið er millum bindiáhugað fólk í norðurlondum, er stórur vandi fyri at vit missa okkara egna burtur, og alt verður eins. Hetta vildi verið stórt spell, tí ikki er neyðugt at standa í stað. Væl ber til, út frá teimum mynstrum, vit eiga, at skapa nakað nýgg. Bókin »Føroysk Bindingarmynstur« er perlan i føroyskari sið- søgu. Mynsturgeirin, upprun- in til »Føroysk Bindingar- mynstur« er at siggja å framsyningini hjå Forn- minnissavninum, å Debes- artrød. Í bókini »Føroysk Bind- ingarmynstur« tridju út- gåvu, stendur at M. A. Ja- cobsen bókaverður og Jógvan bóndi av Skælingi hittust í Havn. Teir tos- aðu um ymist gamalt, sum var um at misfarast, eitt nú bindingarmynstr- ini. Burtur úr hesum spanst, at Jógvan skuldi royna at savna gomul mynstur í Norðurstreym- oy til Forngripagoymsl- una. Tað eydnaðist honum at finna 30 mynstur, tey flestu frá Rakul Egholm í Leynum, sum eisini bant geiran. Geirin er bundin úr hvítum, feroyskum, nappaðum, tveytáttaðum, heimaspunnum tógvi, við korkalittum mynstri. Rakul hevði í ungum degum búð hjá handils- manri, ið tók ímóti troyggjum, og hon visti at siga frá 22 mynstrum við navni. Hesi 22 mynstur fekk Jógvan frá Rakul, 4 fekk hann frá Jacobinu Debes, á Todnesi, í Kolla- firði, 2 frá Elsu Mariu Christiansen á Stykkinum og 2 frá Laurentsu Olsen í Kvívík. Hetta var einki minni enn eitt bragd, sum vit ell kunnu gleðast um í dag. Á vári 1921 vóru mynstrini, við navni á hverjum sær, latin Forn- gripagoymsluni til ognar. Mynsturgeirin var víst- ur á seluframsýningini, ið var á Apotekinum, úti í Havn 1927. Seinni var hann aftur á framsýning, hesa ferð á Teknologisk Institut í Keypmanna- havn 1929. Ein av teimum mongu, ið vitjaðu framsýningina var Alexandrina drotning. Hon var hugtikin av teim- um feroysku bindingar- mynstrunum, og vildi feg- in keypa mynsturgeiran. Tá ið hetta ikki læt seg gera, heitti hon á Hans Marius Debes, skræddara, um at fáa mynstrini givin út í bók. Heimafturkomin fór Hans Marius Debes (van- liga nevndur skræddar Debes) undir innsavning- ararbeiði. Hann sigur sjálvur, at hetta var í ell- ivta tíma, tí flestu mynst- ur tá bert vóru kend av teimum elstu kvinnunum. Um hetta mundið, gingu føroyingar í einlitt- um troyggjum. Tær mynsturbundnu skips- troyggjurnar vóru hand- ilsvera. Mynstrini vóru einkult, oftast skák og teinur. Frá langommu síni, Marjuni Djonesdatter, visti Hans Marius Debes, at:hon sum ung hevði verið bindingarkona hjá Poul á Látrinum, á Eiði. Har hevdu tey tann eina veturin bundið, umframt fleiri aðrar, 60 troyggjur Mynsturbinding við ymiskum mynstri, hvert við sínum navni. Tá ið so bókin »Føroysk Bindingarmynstur< kom út á fyrsta sinni 1932, hevði Hans Marius savn- að 95 mynstur aftur at teimum, ið bundin vóru í mynsturgeiran, og vóru tey nú 125 í tali, ell við navni, undantikið bordar- nir og mynstrini til konu og mannfólkatroyggjuna, ella sum vit nú siga, stima- og knappatroyggj- una. Mynstrini hevði hann fingið úr Fugloy, Borðoy, Eysturoy, Streymoy, Nólsoy, Hesti, Sandoy, Vágum, Mykinesi og Suðuroy. Konufólka, mannfólka og undirtroyggjumynstr- ini eru endurgivin í upp- runalitum, meðan báts- manstroyggjumynstrini bert eru endurgivin svert og hvít, hetta av teirri at- vold, at allar bátsmans- troyggjur vóru bundnar hvítar, við korkalittum mynstri. Liturin bar navn- ið korkalitt, sjálvt um tey tá vóru farin at lita við anilini. Í fyrstu útgávu takkar Síða 7 Hans Marius málarinnuni Birgittu Johannesen, Tórshavn, Thomas Havn- ing, arkitekti (dani) kend- ur í Feroyum, hann hevur millum annað teknað >Bispagarðin<, Svend Møller arkitekti, eisini dani, táverandi fyristeðu- maður á tí danska Heima- virkisfelagnum, og til síðst, men ikki minst hennara hátign drotning- ini. Fyrsta útgáva hevur eftir ellum at dema tveir feilir, um so er, at konan uttan á permuni skal vísa føroyska binding. Fyri tað fyrsta hevur hon tráðin á vinstru hond, og fyri tað næsta bindur hon ermuna uppeftir. Hesar villur eru megu- liga komnar av, at Thom- as Havning, ið var dani, hevur teknað myndina. »Bindibékin« ið hon kom at kallast millum fólk, er givin út tríggjar ferðir. Aðru ferð í 1949, og tá í broyttum líki. Í hesi bók er týðiligt at síggja, at Hans Marius er ávir- aður av mynsturbinding uttanífrá, bæði í litum og mynstursamanseting. Í bókini eru 143 mynstur og 17 myndir av fólkum í mynsturbundnum plegg- um. Tíverri er eisini okkurt misvísandi á permuni hesa ferð. Konan, ið situr og bindur eina hosu, hev- ur annaðhvert einki átt á stokkum, ella hevur hosan verið ov stutt, og bundið verður nýtt brot. Vanligt var, og er, at byrja við brotinum og binda hosuna niðureftir. Í hesi útgávuni takkar Hans Marius Debes Fer- oya Legtingi, Ny Carls- berggrunninum, yvirrætt- arsakførara L. Zeuthens minningargrunni, keyp- mansfrúnni Karin S. Kjøl- bro og konslafrúnni Onnu K. Lambaa fyri, at tey so munandi hava styðjað bókaprentingina. Somleiðis takkar hann málarinnuni Birgithu Rennov, f. Johannesen, fyri serkena hjálp viðvíkj- andi mynsturtekningini. Síðst, men ikki minst, Myndir Thomas Johannesen takkar Hans Marius henn- ara hátign Alexandrinu drotning fyri stóra áhuga hennara fyri teimum fer- oysku mynstrunum. »Føroyskt Heimavirki«, ið nú eigur øll rættindi til mynstrini, gav >Feroysk Bindingarmynstur« ut aftur triðju ferð 1969. Hesa ferð eru 136 mynst- ur, men eingin mynd av fólki. Væl ber til at tíðarfesta myndir til áðrenn ella aft- an á 1932, um fólk eru í mynsturbundnum troyggjum ella ikki. Tó vit ikki kunnu siga, at mynstrini øll eru av fer- oyskum uppruna, so eru tey tó bæði persónlig og heimlig, nevnd eftir út- sjónd, bygd, húsi, staði ella kvinnu. Tey eru vorð- in fólkaogn og eru vorðin bundin av yngri sum eldri í minst 200 ár. Mynsturbundin silki- troyggja var hægsti móti millum tey múgvandi í 15- 1600-árunum. Slíkar troyggjur eru at síggja á ymsum fornminnissøvn- um í Europa. Sjálv havi eg sæð eina í Getuborg. Hon var einlitt, reyð við rang- bundnum mynstri, tí sama, sum er fyrsta mynstur í tí feroysku bindibókini. Fyri fáum árum síðani vóru líkklæðini í tveimum barnakistum í Roskilde dómkirkju kannað og skrásett. Hetta vóru bern- ini hjá Christiani fjórða og Kirstini Munk. Bæði vóru teyí | vaksnamannasilki- troyggjum, endurnýttar sum líkklæði. Frederik Christian er deyður 2 ára gamal í 1927 og Marie Cathrine bert tríggjar mánaðar gomul í 1928. Ahugavert fyri okkum er, í hesum feri, at tvey av mynstrunum í hesum troyggjum eru at finna í »Bindibékini«. Talvborðið á síðu 27 og nr. 2 bordi á síðu 55, í triðju útgávu. Nær byrjað verður at mynda mynstrut í Feroy- um er ilt at siga nakað um við vissu. J. Chr. Svabo skrivar, at bæði blátt og Framhald á síðu 16. -...