fríggjadagur 26. juni 1992síða 2

Í Pin evne Lívsneyðugur dialogur VÓRU tað góð tíðindi vit frættu úr Ísraei nú um dagarnar, tå víðgon- gda høgrasamgongan fekk sekkin, so eru tað alt annað enn hugalig tíð- indi vit frætta longur syðri á knøtti- num, nevniliga í Suðurafrika. Har tykist stødan meira spent enn nak- rantíð. ORSØKIN til økta spenningin í Suð- urafrika er morðini á meira enn 100 svørt fyri stuttum. Tær báðar svertu rørslurnar ANC og Incatha standa ikki alt ov væl sum sått, og hetta hevur verið orsøkin til nógvar valds- gerðir. Meðan ANC, sum telur stør- sta bólkin av svørtum í Suðurafrika, krevur radikalar broytingar her og nú, so hevur incatharørslan verið meira varðin og tolin. Leiðarar hennara streingja ikki eins nógv á hvía stýrið at geva teimum svertu javnrættindi sum ANC-oddamenni- nir. Men talan er so ikki bara um eitt innanhýsis stríð millum svertu bólkarnar um, hvussu skjótt avtøk- Ábyrgdarhlaðstjóri. Jan Møller Blaðfólk: Randi Jacobuen - Tórfinn Smith Útgevari; Fyritakystjóri: Krisjan Dahl Ljósmyndari: Kalmar Lindenskov Hilmar jan Hansen - Uppseting: Pit Sosialurin Prent: Pit Prossen 1981 Telefon: an av apartheid skal ganga. Alsamt fleiri upplýsingar koma nú fram, sum vísa, at hvíta trygdarreglan er tann, sum lødir, meðan Incathalimir fremja sjálv morðini. Prógvini koma nú fram í dagsins ljós, sum vísa, at víðgongd hvít, sum ikki vilja geva nakað av valdinum frá sær, brúka trygdarløgregluna til at seta kílar millum tey svertu. NÚ fleyt bikarið so yvir. ANC, sum aftur og aftur hevur biðið um verju frá hvítu valdsharrunum, og sum hevur heitt á løgregluna um at taka tey ræuligu vápnini frá Incathalim- unum, tosar fyri deyvum oyrum. Einki verður gjørt fyri at verja ANC- limir, heldur tverturímóti. Og nú siga ANC-leidararnir, at tað er nóg mikið. Stødan er vorðin so ålvarslig, at tær annars so lovandi samráðing- arnar millum de Klerk og Mandela nú eru stødgadar. Hetta kann fáa sera álvarsamar avleiðingar fyri bæði svørt og hvít í landinum. Øs- ingin millum svarta ungdómin bara v eksur og er komin í hæddina nú eftir seinastu morðini á ANC-fólk. Tann hóvligi Mandela, sum alla tíð- ina hevur talað sek teirra hóvligu og sum ynskir at fáa avtikið apartheid Prógv útskrivað utt- an føroyska heimild Umsitingarligt mistak hevur borið í sær, at ionsk kunngerð, ið ikki er galdandi í Føroy- um, verður nýtt sum grundarlag fyri at útskriva HF- og studentsprågv og lata svarta meirilutanum javn- bjóðis rættindi, hevur nú ilt við at fóta sær millum síni egnu. Hesi krevja, at rættvísi verður virt og at drápsmenninir frá seinastu valds- gerðini koma fyri rættin. Hvíta minnilutastjórnin sigur seg ikki vita, hverjir drápsmenninir eru og hóttir við at lýsa alt landið í undantaks- stóðu, gera ANC-limir álvara av hóttanum um at svara aftur. VÓNANDI ber til at fáa de Klerk og Mandela aftur til samráðingarborð- ið. Tað verður einki minni enn ein vanlukka fyri bæði hvít og svørt í Suðurafrika slitna samráðingarnar, tí tá lúrir vandin fyri einum ræðulig- um blóðbaði. Spurningurin er hvussu leingi tey svertu klára at »g6dtaka« at fleiri og fleiri svørt verða dripin i tilrættaløgdum valds- gerðum. Nú má de Klerk vísa, at hann er førur fyri at geva ANC-fólki ta neyðugu verjuna. Og so mugu tey mest víðgongdu av teimum svertu eisini royna at sissa seg og vísa tolni. HÓAST eingin kann vera ósamdur um, at apartheid er av tí ónda og eigur at fyribeinast, so má tann Argun fyri at fremja neyðuga tíðin til, broytingar í Suðurafrika. Og hetta kann bert eydnast, um hóvligir og klókir menn sum Mandela fram- haldandi fara at standa á odda hjá teimum svertu. TAÐ ringasta, sum kann henda, er, um tað eydnast hvítum trygdarløg- reglumonnum saman við Inchata- limum at beina fyri Mandela. Hesin vandin lúrir. Og helst eru ætlanir gjørdar um eina slíka ráðagerð. Júst tí, hevur tað eisini skund at fáa veruliga gongd á samráðingarnar og røkka ítgkiligum úrslitum. Verð- ur beint fyri Mandela er eingin vegur aftur. Tá fara vit at uppliva størsta blóðbað í søguni. VIT kunnu bert vóna, at tað fram- haldandi vera teir báðir de Klerk og Mandela, sum fara at standa fyri samráðingunum. Hóast langt er á mál, so er tað teimum fyri at takka, at gongd kom á dialogin millum hvít og svørt. Og tað er tann dialog- urin, sum í hesum døgum er við at steðga upp. Hesa vikuna verða prógv- ini handað teimum, sum hava lokið students- og HF- prógv. Men áðrenn komið var so langt, hevur mikið fundarvirksemi og nógv skriving verið frá Lands- skúlafyrisitingini um hverjar treytirnar eru fyri at standa prógv. Niðursteðan var, at tað eru tvinni sleg av prógv- um, sum verða handaði: hitt vanliga kenda, har rektarin skrivar undir upp á, at næmingurin hevur staðið royndina eftir 13 tals reglinum og 5,5 regli- num (miðaltalið skal vera 5,5 og tveir teir lægstu ka- rakterirnir lagdir afturat miðaltalinum av restini skulu vera minst 13), og eitt i Feroyum minni kent, har landsskúlastjórin og ikki rektarin skrivar undir upp á, at prógvið er staðið eftir tí, rópt verður 6 tals reglan. Fyrra treytin hevur verið galdandi í Feroyum síðani 1964 við smærri broytingum í 1976, meðan seinna treytin ikki er gald andi í Feroyum. Hon av- loysti gomlu treytina i Danmark í 1989 í samban- di við broytingar í stu- dentaskúlaútbúgvingini, men hon er ongantíð lýst av landsstýrinum, sum í kunngerð skal boða frá slíkum broytingum. Nýggja treytin ber í sær, at millum 5 og 10 næmingar í skúlunum í Hoydeium, Eysturoy, Klaksvík og Suðuroy hesa vikuna fáa prógv, sum teir eftir gomlu skipanini ikki hevdu staðið. Skeiv mannagongd Tað er meiri enn eitt ár síðani, at landsskúlafyri- sitingin einsamøll innførdi donsku treytirnar uttan um alla vanliga málsvið- gerð. Longu í apríl mán- aða 1991 fingu skúlarnir bræv frå fyrisitingini, har heitt varð á teir um at kunna næmingar og lærar- ar um nýggju regluna. Tað varð gjørt. Men landsskúlafyrisit- ingin hevur onga heimild at gera slíkar broytingar einsamøll. Tað funnu teir út av, og so varð málið lagt fyri landsskúlaráðið, sum 14. januar 1992 góð- kendi 6 tals regluna Næsta stigið eigur at vera, at málið verður sent landsstýrinum, sum síð- ani skal lýsa kunngerðina, men tað er ongantíð gjert. Sambært galdandi skip- an er tað landsskúlafyri- sitingin, sum skipar fyri próvtekuni, m.a. við at fáa skrivligar uppgåvur til vega, at leggja munnligu próvtekuna til rættis og við at geva skúlunum neyðugu skjelini at skriva prógvið á. Á próvnum stendur við- merkt, undir hverjum treytum næmingurin hev- ur lokið prógv. Tá rektar- arnir við teir báðar stu- dentaskúlarnar bóðu fyri- sitingina um prévskjøl, har nýggju próvkrevini stóðu á, vístu ábyrgdar- fólk á fyrisitingini á, at alt ikki ruggaði rætt, og at eingin heimild var fyri broytingunum. Kontraboð Meðan næmingarnir fyri 14 degum síðani vóru í holt við munnligu próv- tøkuna, sum teir høvdu fingi upplýst skuldi stand- ast eftir nýggju regluni, skrivaði fyrisitingin til skúlarnar og boðaði frá, at nú vóru gomlu reglurnar galdandi aftur. Fyrisiting- i foroysk heimild fyri in hevði klokkað í ti: eing- in heimild hevði verið fyri brevunum, sum í hesum sambandi vóru send, bæði áðrenn og aftan á at broytingin varð legd fyri landsskúlaráðið og sam- tykt har! Dagin eftir at hetta skrivið varð sent, fingu skúlarnir annað skriv, har boðað varð frá, at nú vóru báðar reglarnar galdandi — bæði tann gamla og hin nýggja, soleiðis at skilja, at næmingar, sum standa royndina eftir donsku regluni, alíkavæl skulu hava prógv. Vanligt er, at rektarin skrivar undir prógvini, Ivey sløg av prógvum eru handað í hesi Mynd kalmar men nýggja prógvið ska: undirskrivast av lands skúlastjóranum, har han: hjá HF-arunum váttar, a næmingurin hevur staði stakar = HF-lærugreina: ella hann váttar, at roynd in er staðin eftir 6 tals regluni, sum er galdandi Danmark. Hjá studentunum vátt- ar landsskúlastjórin, at royndin er staðin eftir 6 tals regluni, sum sambært kunngerð frá 1989 er gald- andi í Danmark, og við- merkir, at kunngerðin frá 1963 er galdandi í Feroy- um. Framhald á síðu 17 OR VANN