fríggjadagur 7. august 1992síða 2

Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Møller Blaðfólk: Randi Jacobsen - Tórfinn Smith Fyritaksstjåri: Krisjen Dakt Ljósmyndari: Kaknar Lindenskov Hilmar Jan Hansen - Jústínus Eidesgaard Útgevari: PF Sosislurin Uppaeting: P'f Sosielurin Prent: P'4 Pressan 1981 Tøletor: Bústaður: Argjavegi 28 — Postadresse: Postamugu 76 Argjum ; væ 11820 Telafax: Sigur til umhvørvis- verndina HELST bara takkað verið ågryt- num og skilag6dum umhvørvis- verndarfólki er tað fyri føroying- ar gleðiliga hent, at bretska stjórnin endaliga hevur givið eftir fyri alsamt vaksandi and- stoðuni móti kjarnorkuverkin- um í Dounreay og gjørt av at steingja verkið verið einaferð i 94. UPP á longri sikt er hetta fyri foroyingar kanska eins stórur umhvervissigur, sum tað kanska var fyri bretsku um- hveorvisfólkini, at vit góvust við grindaveiðuni. VIT havató ongantíð verið settir yvirfyri valinum — antin Doun- reay og grindina ella hvorki — og hava heldur onga orsøk til sjålv- ir at seta fram líknandi tilboð framyvir mótvegis mest hótt- andi havdálkingarkeldum á europeiska meginlandinum ella Bretlandi. MEN greitt er, at andstoðan móti okkara grindaveiðu úti í heimi ikki av sær sjálvari nýtist at gerast minni, um dentur um- hvørvisverndarfOlksins eitt skifti meira hevur verið lagdur í annað arbeiði. Heldur tvørtur- ímóti, nú úrslit eru rokkin av stríði teirra móti tí, vit higartil hava kunnað víst á sum nógv storri umhvervistrupulleika, enn okkara sera avmarkaða grindaveiða. VIT hava við stongslinum av Dounreay mist eitt av argu- mentum okkara í kjakinum viðumhvervisfólkini, og við hes- um stongsli er kanska >vón< um, at umhvervisfólk og skila- góðir politikarar eisini fáa tikið frá okkum annað tunga argu- ment okkara, nevniliga ætlaða kjarnorkukøstin út fyri vestur- strond Skotlands. LIVST so spyrst, men kom fólk uttanum okkum so langt við herferðum teirra móti hesi idn- aðarligu- og aðrari dálking, at úrslit sum hesi gerast dagligur kostur, átti tað eisini at fingið okkum føroyingar at tikið okk- um um reiggj. IKKI so nógv við grindini, skipa vit fyri sum best og fáa seinastu vandamdålini — at hon nú í stór- an mun er vorðin handilsvera — burtur, men við í heilatikid at sópa fyri egnum durum, rudda haga, bø, fjøru og havnaløg, sum mangastani esja í olju og lýsi og við dagliga burturkasti okkara annars. IKKI so frægt sum hetta sein- asta megna vit til fulnar, og fyri hesum er eingin nýtilig umber- ing. Hetta er snøgt sagt landa- skomm og serliga, tá hugsað verður um, hvørji umhvørvislig stórmál, vit krevja loyst av ødr- um, sum havast at okkum. HVÍ upp í níggju av teimum ikki so øgillga mongu kommunun- um, ið limir eru í IRF, ikki halda seg hava ráð til at beina fyri ruski og ødrum óruddi á teirra egnu brennistoð, vita tær best sjálvar. Hví og hverjar tær eru, hevur kanska heldur íkki storsta áhuga, men áhugavert var at vita hví leiðsla fyri solidar- iskum kommunalum felags- skapi sum hesum, sum ikki bara hevur til uppgávu at beina fyri tí, ið kemur til stoðina, men sanniliga felags ábyrgd av, at rusk- og reinføristrupulleikar ikki taka seg upp i limakomm- ununum, ikki kennur sær hesa åbyrgd fyri reinførinum og held- ur letur kommunurnar, sum mest skylda, avdraga hetta yvir åvist tidarskeid, heldur enn als einki rusk at taka frå hesum kommunum. VIT vita, at okkara góða land veðheldur fyri partar av láni í IRF-brennistødini og vóna eis- ini, at felagsskapurin ger sítt ítarsta fyri, at hetta íkki skal ger- ast effektivt fult og heilt. Men tað kann á ongan hátt beta um raksturin av hesi felags brenni- stoð als einki rusk at taka frá ringast stoddu felagskommun- um, gjalda tær so hvert. VIT vóna sjálvsagt, at felags- skapinum verður lív lagað, og at tað enn ikki er komið so langt, at spekulatiónir eru um at gera fíggjarligu trupulleikarnar hjá limakommununum og harvið kanska hesi brennitstoð, sum tær allar vildu hava, til enn ein landskassatrupulleika. MEN ikki longur burtur frá hús- um enn so nýtist okkum at fara fyri at fáa ásannað, at heldur ikki vit føroyingar er heimsmeist- arar í mest dagligu umhvørvis- spurningum og hava almikið at læra av oðrum — eisini bretum, sum nú hava tikið stóru avgerð- inaum at leggja niður kjarnorku- verkið í Dounreay. k. "maður um arbeiðsmarknaðarmál í ólavsókuróðuni allir løntakarar javnsettir vid tey timaløntu. Arbeiðsmarknaðareftir- Mugu basa arbeiðsloysinum — men megna tað ikki til fulnar, fyrrenn menningin i fiskiidnadinum og søluar- beiðnum er so góð, at nakrar hundrað malj. fáast í eykaútflutningsvirði. Tølini fyri arbeiðsloysiðeru enn høg, og tiltøkini frå politiskari sidu at skapa for- treytir fyri øktum virksemi hava enn ikki munað nóg mikið. Aðrar royndir bøta tó um, men vit basa ikki arbeiðsloysinum heilt, fyrr- enn menningin í fiskiídn- aðinum og neyðuga sølu- arbeiðið eru so góð, at nakr- ar hundrað milliónir fáast í eykaútflutningsvirði. Fyribilsverkætlanir = eru hinvegin í gongd sum ar- beiðsskapandi tiltøk. Tey eru tilboð heldur enn bein- leiðis stuðulsveiting; men tó eingin varandi loysn. Av óskiljandi orsøkum fekk t.d. Norðlýsisætlanin ikki ta móttgku, roknað var við. Vónandi er ikki talan um, at ungdómurin ikki er nóg virkisfúsur. Virkin arbeiðsávísing er alneyðug, skal lógin um ar- beiðsloysistrygging royn- ast. Stýrið fyri hesi skipan hevur sett stjóra og starvs- fólk og gjørt reglur um við- urskifuni hjá fiski- og út- róðrarmonnum. Mánadag- in skipanin, ið er lógar- bundin skipan fyri allar løn- takarar og arbeiðsgevarar, við. Landsstýrið heldur tað vera rætt at lata partarnar á arbeiðsmarknaðinum hava fulla fíggiarliga og umsit- ingarliga ábyrgd av skipan- ini, og hava teir sýnt, athesa ábyrgd megna teir. At sátt málarnir áarbeiðsmarknað- inum vóru longdir í sama viðfangi, ger skipanina til ein varða í skilagóðum arbeidsmarknadarpolitikki. I fjør var broyting í lógini um Trygdargrunn fyri av- reiðingar og lønir gjørd, so- leiðis at løn í uppsagnartíð fall burtur. Soleiðis vóru lønin fór at virka 1. januar. Hóast nakad skerd, so tóein skipan vid samåbyrgd. I grunninum eru longu 15-20 mið. kr. og útgoldið verður sum ætlað í 1997. Í januar bað landsstýrið løgtingid leggja upp í træt- una millum Føroya Reið- arafelag og nøkur yvir- mannafeløg vid semings- uppskotinum sum grundar- lagi, tí vandi var fyri, at stór samfelagsvirði fóru fyri skeytið. Slík uppílegging átti ikki at verið neyðug, tí hon ' undirgrevur skipaðu viðurskiftini á arbeiðs- marknaðinum. Í apríl gjørdust vit limir í Felags Norðurlendska Ar- beiðsmarknaðinum. Men tá 10 Danmark og EFTA-lond gjøgnum EBS-avtaluna gera tillagandi EF-reglur hesum vidvikjandi, er vandi fyri, at Føroyar og Grønland verða tridjalond, tá ið flutt verður millum t.d. føroyska og danska arbeiðs- marknaðin. Hetta kann bera í sær, at neyðugt verður at Rætt at partarnir á ar- beiðsmarknaðinum sjálvir umsita arbeiðs- loysistryggingina og -ávísingina sýkja um arbeiðsloyvi í Danmark, sum vit annars áður hava ikki gjørt. Hesum verða vit at arbeiða ímóti.