fríggjadagur 23. oktober 1992síða 2

tíðindablaðið END Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Múller Fyritaksstjóri: Krisjan Dahi ljósmyndari. Kalmar Lindenskov Blaðfóik. Randi Jacobsen - Dagny Joensen - Tórfinn Smith - Hilmar Jan Hansen - Utgevar:: P/1 Sostalurin Uppseting: Pt Sosialurin Prent: P/f Pressan 1981 Justines Eidesgaard Bústaður: Argjavegl 26 Argjum Telefon: 11820 Telefax: 14720 Postadr.: Postsmoga 76 110 Tórshavn Bretsk oljuáhugamál HÓAST stødan her á landi er so mikið ålvarslig, at øll tíð og alt pláss átti at verið sett av til at umrøda og viðgera hana, so eru tað eisini onnur viðurskifti, sum hava stóran týdning fyri okkum og sum tískil eisini eiga at verða umrødd. EITT teirra er spurningurin, hvor eigur undirgrundina millum Føroyar og Bret- land. Herfyri fingu føroyingar ognar- rættin til råevni í føroysku undirgrund- ini. Eitt mål, sum Føroya løgting i mong mong år hevur ynskt at fåa loyst varð loyst. Men eftir stendur so avgerandi spurningurin, um tað eru vit ella bretar, sum eiga hesa somu undirgrund. HERFYRI kom alment fram, at bretar hava sett so mikið víðgongd krøv til undirgrundina vid Føroyar, at danski uttanríkisráðharrin setti fram spurn- ingin, um bretar í heila tikid eru rætt- siktadir. Bretar vilja nevniliga ikki longur góðtaka miðlinjuna sum mark millum londini, hóast teir í meira enn 15 ár hava góðtikið miðlinjuna sum fiskimark. Nú vilja teir bráddliga sleppa at ota seg 50 fjórðingar nærri Føroyum og harvið fáa ognarrættin til ein stóran part av tí undirgrund, sum danir júst hava givið okkum ognarrættin til. Og hetta eru so eisini júst tey øki, har møguleikarir tykjast bestir at finna olju. NÚ komu bretar til Føroya og hava teir endurtikid krøv síni, sum teir sjålvir kalla uppskot, sum eru fult í samsvar við altjóða lóg og rætt. At teir ota seg inn á okkara øki, langt inn um mið- 'injuna og fiskimarkið, sum teir annars ava góðtikið øll árini, er ein sera sera 'ov provokatión, sum føroyingar á gan hátt eiga so mikið sum at tosa ) teir um og enn minni góðtaka. Vit innu tí taka fult undir við løgmanni, tá iann sigur, at halda bretar fast um krøv (uppskot) síni, so er einki at semjast um í heila tikið. HIGARTIL hevur hetta mál verið mett at verið ein løgfrødiligur spurningur, sum loysast må so ella so. Ongantid er komid fram alment, at tad i veruleik- anum snyr seg um rættin til framtidar olju- og gassrikidømi i undirgrundini. Ikki fyrr enn nú i vikuni, tå leidarin í bretsku samrådingarnevndini sigur við Sosialin, at talan er um at geva oljufel- øgunum umstødur at arbeiða á í tí um- strídda gkinum, tí olja helst finst í øllum hesum økinum, tvs. ikki bert bretsku megin men eisini føroysku megin miðlinjuna. Og tá bretar so krevja einar 50 fjóðingar allan vegin framvið miðlinjuna føroysku megin, so er greitt, at áhugi teirra stavar eina og aleina frá ynskjunum hjá bretska oljuídnaðinum. — So leingi teir eru uttanfyri okkara oki er væl ongin vandi? TAÐ eru skjótt 10 ár síðani at byrjað varð at fundast um markið, men ikki fyrr enn nú hava bretar sett fram kravið (uppskotið) um at fáa ein stóran part av tí øki, sum liggur føroysku megin markið. Og tað er skjótt at leggja tvey og tvey saman her. Tí tað er nevniliga heldur ikki fyrr enn nú, at bretar eru farnir at vísa umrødda gki áhuga, nú kanningar hava víst, at olja og gass er í undirgrundini og møguliga finst í stórum nøgdum tess nærri tú nærkast miðlinjuni og harvið føroyskum øki. FØROYINGAR eiga ikki at lata seg lumpa ella bóndafanga av bretum. Vit mugu ikki góðtaka teirra órímuligu krøv. Vit eiga eisini at gera okkum greitt, hvgnn tað er vit sita og samráðast við. Er tað bretska stjórnin ella eru tað umboð fyri bretska oljuídnaðin ella bæði tvey! Tað er næstan ógjørligt at fáa nakað at vita um úrslitið av bor- ingunum við markið, men vit vita, at BP er við í hesum leitingum og at henda fyritøka, sum bretska stjórnin eigur 51% av, hevur økt um virksemi sítt í júst tí umstrídda gkinu.m Við ødrum orðum kunnu vit gita, at tað eru "skugga"-umboð fyri BP, sum føroyska og danska samráðingarnevndin her sita on ks eg 2. og samrådast vid um framtidar ognarrættin úl okkara egnu undirgrund! Og tann sannroynd at fólk úr bretska uttanríkisráðnum, sum teir, ið nú samráðast fyri Bretland, oftani fáa neyndarsessir í júst BP, tá teir fara frá vegna aldur, eigur eisini at fáa onkra klokku at ringja hjá okkara samráðingarmonnum. TA bretar siga, at talan er ikki um krøv men bara um uppskot, so er hetta helst eisini ein hálvur sannleiki. Tí tá ein kemur við so víðgongdum og nýggjum uppskotum, sum tú sigur eru í tráð við aljóða lóg - er tá ikki talan um krøv. Teir hava jú góðtikið miðlinjuna sum fiskimark, og tá teir nú ikki vilja góð- taka hann sum veruliga markið, men vilja taka ein stóran bita av okkara undirgrund, er tá ikki talan um - ja ultimativ krøv! Og hvat talar fyri at bretar fara at boyggja seg, tá teir eru sannførdir um, at "uppskot"teirra lúka altjóða lóg! Nei, helst eru bretar - teir eru jú royndir samráðingarmenn - úti eftir at tvinga føroyingar og danir at fara til altjóða dómstól við málinum fyri harvið at kunna brúka dómar aðrastaðni frá til sín egna fyrimun. Og hvat kann lítla músin Føroyar formåa tlendskir | :llar nærkast { mi ini millum Føroyar og i sær móti bretsku leyvuni, tå ástendur! HVAT enn altjóða dómstólar koma til, so er tað ein sannroynd at bretar í 15 ár hava góðtikið miðlinjuna sum verandi fiskimark og harvið eisini mark millum londini. Nú at krevja eitt undirgrundar- mark, sum liggur einar 50 fjórðingar innanfyri fiskimarkið og búskaparliga gkið, er fullkomiliga burturvið og bak- vent. Men tað verður møguliga bert ein stokkutur hiti vit fáa burtur úr yvirt- økuni av undirgrundini, um bretar trýsta spurningin um markið fyri ein altjóða dómstól, sum so aftur boyggir seg fyri oljuáhugamálunum hjá einum av stór- veldunum. BRETAR skulu vera vælkomnir til Føroya, men teir eiga so sanniliga eisini at kenna sína vitjunartíð. At koma higar við slíkum hjålandaliknandi krøvum tænir ikki tí góða samarbeiðinum, sum bretar siga seg vilja varðveita. Tað var tann tid, tá bretar kendu seg væl í Før- oyum og takkaðu fyri stuðul teir fingu frå føroyingum. Nú sær ikki mætari út enn, at pípan hevur fingið annað ljóð - ella er tann seki "einans" oljuidnadurin og bretska stjórnin! A SND