fríggjadagur 23. oktober 1992síða 19

Nr. 202 —23. oktober 1992 Tryggjað upp til 250.000 kr Ein grunnur tryggjar, at fólk ikki missa allar pengarnar, um ein peningastovnur kemur i trupulleikar. # Reglurnar eru hesar: Hvat er . Trygdargrunnurin? Trygdargrunnurin er stovn- aður til at tryggja viðskifta- fólki í innlendskum, (før- oyskum, donskum og grøn- lendskum) peningastovn- um móti missi — við ávísum avmarkingum — um so er, at peningastovnur tygara skuldi komið í trupulleikar. Trygdargrunnurin er ein privatur sjálvsognarstovn- ur, settur á stovn sambært lóg nr. 850 dagf. 23/12- 1987 og kunngerð nr. 118 av 7/3-1988. Grunnurin veitir innlánarum í peninga- stovnum ávíst endurgjald fyri miss í sambandi við at peningastovnurin steðgar sínum gjaldingum ella fer konkurs. Stovnsfæ grunnsins verð- ur tryggjað við árligum inn- gjøldum og ábyrgdum frá peningastovnunum, og skal vera í minsta lagi 3 milli- ardir krónur. Síðani kann grunnurin læna pening, skuldi stovnsfæið ikki verið nóg stórt. Dagligu leiðsluna av Trygdargrunninum hev- ur Danmarks Nationalbank um hendi. Hvussu nógv endurrindar - Trygdargrunnurin? Trygdgrunnurin rindar inn- lån — aftan á mótrokning av møguligum lánum og øør- um skyldum mótvegis pen- ingastovninum hjá við- komandi — upp úl kr. 250.000,- fyri hvort við- skiftafólkið. Fyri nøkur serlig innlán — t.d. pensionsuppsparingar — endurrindar grunnurin fult út. Hettaer at skilja soleidis, at skuld verður ikki mót- roknað og upphæddin er heldur ikki avmarkað. Hvussu verður endurgjaldið útroknað? Trygargrunnurin veitir trygd fyri reiðum innlánum í peningastovnum. Rentu- ágóðin er tryggjaður fram til dagin, tá peningastovn- urin steðgaði sínum gjald- ingum ella fór konkurs. Endurgjaldið er sum nevnt avmarkað til 250.000,- krónur fyri hvort viðskiftafólkið, eftir frá- drátti av tí, viðskiftafólkið møguliga skyldar peninga- stovninum. tíðindablaðið Eru fleiri fólk skrásett sum eigarar av eini konto, verður endurgjaldid býtt millum hesi. Hvert við- skiftafólk fær endurgjald fyri síni nettoinnlán við upp til 250.000,- krónur. Parta-, luta- ella íognar- felag ella onnur feløg v.m. verða roknað sum eitt við- skiftafólk, og tá gjørt verður upp, verða eisini møgulig lán og aðrar skyldur frá- drignar. Trygdargrunnurin endur- rindar ikki ábyrgdarskyld- ur, kekkar og onnur skjól, ið peningastovnurin hevur út- skrivað. Trygdargrunnurin endur- rindar ikki virðisgoymslur, men hesar verða allaroftast ORRA 0 ikki raktar, tá peninga- stovnur fer í gjaldssteðg ella konkurs. Aðrir peninga- stovnar hjálpa fegnir til at flyta virðisgoymsluna. Full trygd fyri ávísum innlánum? Sum longu nevnt veitir Trygdargrunnurin fulla trygd fyri nøkrum serligum innlánum — eisini um upp- hæddin er stórri enn 250.000,- krónur. Lán og aðrar skyldur mótvegis peningastovninum verða ikki mótroknaðar. Innlán, ið eru uyggjað upp um 250.000,- krónur, eru inngjøld á indekskonu, — ikki nýttar i Føroyum — kapitalpensiónskonti, ratu- pensiónskonu, sjålvpen- siónskonti, barnauppspar- ingarkonti — bert danskar — sethúsauppsparing — bert danskar = útbúgvingarupp- sparing — bert danskar — innistandandi á klient-konti hjá sakførarum, innistand- andi hjá fyrisitingarmynd- ugleikum, góðkendir samb. lóg um varðveitslu og fyri- siting av fæi ómyndinga v.m. samb. arvalógina paragr. 61 og 65, somuleið- is peningur, innsettur sam- bært lóg um varðveislu — deponeringsloven — Rentu- ágóði verður endurgoldin á sama hátt, sum við vanlig- um innlánum. MAR. “A PA Pengamissur, hvat so? Nakað eftir ein gjaldss øg ella konkurs í peni: sa- stovni, fær hvort eins akt viðskiftafólk senda -ina uppgerð yvir samlaða r::ill- umverandi við peninga- stovnin. Saman við yvirlit- inum er leiðbeining um, hvussu tygum skulu bera tygum at. Millum annað verða tygum biðin um at venda tygum til annan pen- ingastovn, sum so kunnger krav tygara um innlánið fyri Trygdargrunninum. Bein- anvegin, tá grunnurin hevur staðfest at kravið er rætt, verður upphæddin flutt tyg- um. YVIRLÝSING SLF mótmælir politisku ráða- gerðini móti føroysku tjóðini, sum nú er sett undir umsiting av altjóða stórkapitalinum. Tað er ongin loysn, at henda ráðagerð varð framd í skýma- skotum kapitalsins og im- perialistanna, áðrenn danska bankaeftirlitið sendi boð eftir leiðslu Sjóvinnubankans og hótti bankan við húsagangi. Og avtalan hevur verið greið til undirskrivingar, væl áðrenn bankaeftirliuð fekk boð frá donsku stjórnini um eina ferð enn at hyggja eftir roknskapi bankannna. At tjóðin nú er sett undir al- tjóða umsiting, er tó ein bein- leiðis avleiðing av, at búskap- arpolitikkur teirra ráðandi seinastu mongu árini hevur verið beint ímóti áhugamálum fólksins og landsins. Eitt fáment brotsmannalið hevur sitið á mestsum gllum valdi í samfelag okkara. Bankaleiðslur, stórreiðarar, stjórar og grannskoðaraspeku- lantar, hesir hava verið land- sins fremstu politikarar, sum hava stýrt landinum beina kós út í ófgri. Slanguna, teir høvdu vid sær, løgdu teir á botn í landskassanum, at ræna skatt- gjaldarans pening til sín sjålvs og sínar vinir og kenningar. Sína áhaldandi peningagirnd roynir henda elita nú at kasta hvervisjón yvir vid at ákæra fólkið fyri ovumýtslu. Henda rotna valdselitan hevur eyð- rænt fólk og tilfeingi so, at alt lívsgrundarlag undir tilveru okkararillar, og sær hon seg nú noydda at kasta saman við al- tjóða kapitalinum fyri at halda fram við sínum snultandi virki. At politisku myndugleikar- nir og bankarnir hvør i sinum lagi vaska hendur sinar og skylda upp å hvønn annan, er einki annad enn »eitt spæl fyri gallarinum«. Tann kriminelli skyldar upp á samsekar sínar fyri sjálvur at ganga leysur. Skiftandi landsstýri kunnu ikki renna undan tí veruleika, at tey — ofta í lógloysi — hava skipað fyri einari miðvísari niðurfisking av stovnunum. Og at tey áhaldandi kyndu undir ein frammanundan »yv- irupphitaðan< búskap í áttati- árunum. Bankaleiðslurnar havaroynt at sloppið sær undan ábyrgdini við at sipa til, at ringa stødan í bankunum einans er ein speg- ilsmynd av støduni í samfe- lagnum. Men høvdu bankarnir ikki studlad upp undir speku- lantavirksemi og ikki bert hugsað um egnan løtuvinning við at spræna pening út í sam- felagið; høvdu teir rikið ein út- lånspolitikk í áttatiárunum við ábyrgd fyri samfelagnum, so hevði stødan í landinum (og í bankunum ) verið heilt ødrvisi í dag: Meiri fiskur og harvið eis- ini meiri skattainnigkur og færri skerjingar, lægri út- reidslustødi sum heild í samfe- lagnum, umframt betri møgu- leikar at rinda eina minni utt- anlandsskuld aftur. Onkur vil kanska halda, at Altjóða Gjaldoyragrunnurin, IMF, verður okkara bjarging burtur úr kreppuni; at IMF'ar- arnir fara at seta okkara innan- lands mafiu upp á pláss. Men royndirnar seinastu 10 árini av sokallaða >stabiliseringspoli- tikki« IMF, kunnu siga okkum, at IMF-politikkurin verður eitt framhald av ti sparingarpoli- tikki, sum skiftandi samgong- ur hava framt seinastu 3 árini, bara uppaftur harðari. IMF er ikki ein politiskt utt- anveltaður = stovnur, sum Gjaldoyragrunnurin ofta rópar seg uppá. Politiskakrav IMFer hvørki meir ella minni enn, at krøvini frá útlendsku långev- arunum skulu setast fremri enn fólksins tørvur. T.v.s. meiri eyðræning av fólkinum til frama fyri altjóða stórkapital- in. Tá eitt land er komið undir umsiting av IMF, er høvuds treytin fyri at fáa lán, at landið skal undirskriva skjal — >letter of intent< — um ætlaða poli- tikkin, har málsetningarnir verða nevndir í detaljum, um framt tilløk at fáa »javnvåg« aftur í búskapin. (Hesi skjól verða oftast hildin loynilig fyri fólkinum). Tiltøkini, ið vanliga verða kravd, eru hesi: 1. At niðurskriva gjaldoyra (ikki møguleiki i Føroyum). 2. At avmarka útlán og pen ingamongd. 3. At minka almennu út- reiðslumar, serliga heilsu- og almannaútreiðslumar, matvørustudul, útreiðslur til útbúgving og infrastruktur. Eisini verður oftast kravt, at talið av almennum starvs- fólki skal minkast. 4. Ofta verður kravt minni skattaprogresjón, og at partafelagsskatturin verður lækkaður. S. Privatisering av almenn- um stovnum. 6. At allur stuðul verður av- i 7. LønarsteSgur. 8. Frihandil og avtøka av øll- um kapitaleftirliti. Hetta eru greitt tiltøk, sum er i råd vid javnaðar-fólkafloks- politikkin, rikin verdur. Ein politikkur, sum hevur vid sær búskaparliga afturgongd og vaksandi arbeidsloysi, mink- ing av almenna partinum av búskapinum, og eitt umbýti av innigkum frá láginnigkum til háinnigkur, frá arbeiði til kapi- tal. Ein búskaparpolitikkur, har . marknaðarkreftirnar ráða einsamallar. Har mál sum ar- beidi ul allar hendur, sosiala trygd, dygga heilsuskipan, út- búgving, og um mannavirði í síni heild verða sett í aftastu rød. Nakrir føroyskir biiskapar- frødingar, lærlingar Fried- mans, vilja eins og føroyska valdselitan vera við, at hetta skal vera bjarging Føroya. Og at »planbiiskapurin« i Føroy- um er rapadur. Men hvørja »plan« kunnu teir vísa á — burt- ursæð frá einum vælskipaðum D