mikudagur 2. desember 1992síða 14

Síða 14 Tidindaskriv Stevnumid hjå MFS MFS, ið er stovnað undir teirri fyritreyt, at føroy- ingar eru serstøk tjóð, er einasta umboð fyri allar føryingar undir útbúgving og uttanlands og allar føroyskar studentar uttan mun ul, hvar teir lesa, og er vidurkent av Føroya Landsstyri og eisini av tjóð- arstudentafeløgum heimsins og hevur ul endamáls at skipa hesi somu útbúgvandi í ein felagsskap fyri sameint at virka fyrr: arligt frælsi oyum DL AD 0 AASEN 6 i ødrum londum RR oyska samfelagnum RR korum. RRR finnast. at Føroyar fåafult politiskt, mentanarligt og fíggj- a møguleikar verða fyri fleiri útbúgvingum i Før- at rúmka um ræsumar fyri føroyskum útbúgvandi beta um øll útbúgvingarmál virka fyri at skúlin í Føroyum verður føroyskur skúli burturav, L.v.s. stovnur, hvørs høvudsupp- gáva er at búgva fólk ul at liva og virka í før- bóta um sosialu kor teirra útbúgvandi atgongd til útbúgving ikki skal vera ávirkað av åtr nadi, aldri, heilsubreki, húðarliti, kyni, kynsligum livihátti, figgjarligum ella sosialum a gera vart við og berjast ímóti øllum sosialum Órættvísi, hvar tað enn finst nýra um kunnleikan til føroyska mentan bera tað besta úr útlendskari mentan til Føroya MFS kemur upp í millumtjóðasamstarv sum umboð fyri føroysk útbúgvandi javnbjóðis starvsbrødrum teirra úr gðrum londum, fyri at víðka um sjónarringin hjá studentum og før- oyingum yvirhøvur, fyri at læra hvussu onnur feløg loysa uppgåvur av sama slag sum okkara, fyri at vera við í tí bardaga, sum útbúgvandi um allan heim stríðast fyri, fyri friði, frælsi og upplýsing og ímóti allari kúgan, sum td. kolonialismu, imperialismu, rasismu, harð- ræði, einsrætting og einaveldi, hvar tey enn Nr. 230 — 2. DESEMBER 1992 Útlendskt og útlendskt »Vit feroyingar hava mangir ein merkiligan hug at taka til á útlendskum máli, tá ið okkurt er um at vera«, skrivar Orðafar ílítla ritið hjá Feroysku Málnevndini) nú seinast. Jú, so er. Í sama blað eru ikki færri enn tvey uppskot til máliskur og orð, sum sambært blað- num eru tikin beineliðis úr íslendskum máli. Hesum verður mestsum reypað av — og blaðið vil so sera fegið, at hetta skal festa retur í feroyskum. Væl man fara at gang- ast við måliskuni »at = = zr Visti tú - at frítíðarlógin sigur at eru tit yvir 12 fólk, sum ynskja at verða undirvíst í ávísum evni, og kunnu útvega lærara, skal kommunan finna egnað høli, og Lands- skúlafyrisitingin skal gjalda læraralønina. senda bóltin< (avlevera). Hetta skuldi verið føroy- ingum púra náttúrligt at sagt. Men hvussu við orði- num »glæra«?? Fari at bidja lesaran gita, hvat tað kann merkja — og nær tað hev- ur verið natúrligt í foroy- skum. »Vit feroyingar hava mangir ein merkiligan hug at taka til á útlendskum måli…«, skrivar Orðafar. Á útlendskum máli er nakað, ið eitur paradoks. Ein, ið einki skilir ( Lesarabrøv Tíðindablaðið (SHU 2 Søguloysi, søgubøkur, demokrati, skulabøkur og Føroya Lærarafelag Øll, ið hava eyga at síggja við og oyru at hoyra við, munnu fara at geva Annfinni í Skála rætt, tá ið hann í sjónvarps- sending sunnukvøldid 22. nov. førdi fram, at ein fremsta or- søkin til kreppuna i samfelagi okkara var vantandi demokra- ti-fatanin i samfelagnum og sum hann eisini rætt åvisti m.a. hevði samband við okkara søguloysi. Samstundis visti sjónvarps- konan á í inngangi sínum, at framhaldsdeild fólkaskúlans ikki hevði fingið nýggjar søgu- bøkur í nú skjótt tríati ár. Er tað legið, at stødan er sum hon er. Barnaskúli okkara stríðist við søgubókum frå 1970, ið longu vóru vánaligar, tá ið tær komu fram. Frákomandi skúlaári er soga aftur prévtøkugrein í fram- føroyskum søgubókum í fram- haldsdeild fólkaskúlans? Tað hevur verið viðtikin regla, at søga og søgufatan er grundar- lagið undir hvørjari tjóð og demokratii, skal tjóðin og demokratiið ikki villast av leiðini. Hvussu er so stødan hjá okk- um? Ja, umframt allar hinar skulabøkurnar, ið vanta, so eru heldur ongar segubekur. Hvussu skal tað vera, tá ið vit hava heilan stovn, hvers enda- mál tað er at taka sær av hesum máli at útvega undirvísingar- tilfar, men sum tykist púrt at hava gloymt fólkaskúlan og sostatt grundarlagið undir all- ari skúlagongd og uppaling okkara. Tað er sárt at vita sær, um eg havi skilt rætt, at tað eru limir umbodandi Føroya Lærarafe- vit fáa nýggjar og tíðarhósk- andi søgubøkur. Sum eg havi skilt, so eru longu trý ár síðani hesar vóru á veg. Men alt steðgaði upp, ikki av sakligum grundum, ikki ti at tey fólk, ið fóru til verka, ikki høvdu fak- ligan førleika at fremja verkið, ið teyvóru farin undir. Nei, orsøkin til, at vit ikki enn hava fingið søgubøkur ul allan fólkaskúlan við framhalds- deild, er tað småtøkni, ið oftani lýtur tann, ið kemur fram at valdi í Føroyum. Endamálið er oftast ikki at tæna felags á- hugamálum hjá tjóðini, í hes- um førinum skúlaverkinum og sostatt allari framtíð okkara, men bert at røkja egin smålig endamál. Men at persónligt firtni og atgerðarloysi nú forðar fyri, at vit fáa nýggjar søgubøkur til antíð hava havt — tað er ov gal- ið. Onkur í nýggju nevndini í Føroya Lærarafelag átti at ver- ið so frægur at talað at, tá ið tað er greitt, at tað eru limir í nevndini í Føroya Skúlabóka- grunni, umboðandi Føroya Lærarafelag, ið eiga høvuds- ábyrgdina. Annað mál er, at landsskúla- stjórin, sambært reglugerðini fyri hendan, eigur fulla med- ábyrgd av skúlabókaútgávuni her á landi. Hvar er hann í hes- um máli? Hví talar hann ikki at? Púra vist er tað, at fyri okk- um, ið eiga børn í skúlaaldri, er tað hugstoytt og ikki sért ør- kymlandi at síggja, at skúla- verkið ikki røkir sínar skyldur, orsakað av persónligum klandri har fólkaskúlin er gísli. haldsdeild fólkaskúlans. Hvat = lag, sum í nevndini í Foroya fólkaskúlan — ella rættari sagt Maria Jacobsen er ætlanin atgeratáviðongum Skúlabókagrunni forða fyri at fáa tær søgubøkur, ið vit ong- „Ein kekkur (ættaður úr hava skrivað, sum talað aðu »kekkar« um fólkið í í(keta). Prag) skrivaði selumanni- varð!) — og tað tykist, sum Tjekkoslovakia (Kekkoslova- Men undantek eru. Orðið num ein kekk…« hava vit ilt við at góðtaka, at = kia?). Mál okkara er nóg »kex« (keks) hevur báðar Lesarin kann spæla víðari = mál broytist (sum tað jú altíð fløkt, sum tað er. framburðirnar. sjálvur. Feroyska skriftmálið er sera stuttligt viðhvert! Nú vil se til, at orðini »tjekkur« (av tjekkiskari ætt) og >chekkur< líkjast í fram- burði. Tí eiga vit sjálvandi at bera so í bandi, at hesi bæði orðini verða stavað ymiskt, so at bland kemur ikki i. Men í seinasta >Orðafari< varð skrivað um kekkar og Kekkoslovakia! Hetta kann tykjast rætt eftir úttalsregl- unum — í nútíðarferoyskum kemur tje-stavseting ikki fyri (tad eg veit). Men reglur kanst tú broyta! Skriftmál okkara er grundað á tær úttalsreglur ið véru galdandi fyri 1000 árum síðani, ítá ið fólk helst man hevur gjert). Okkurt demi mátti verið í fornnevnum um tje-stavset- ing (hevur »tæna« ongantíð itið »tjena« í norrønum?) Og eru eingi dømi um tað, noyðast vit at góðtaka, at vit eru á veg inn í nýtt túsund- áraskeið — og stavsetingin må í forum verða lagað til viðurskiftini í dag. At í ein- um og ellum fylgja túsund ára gemlum reglum ber ikki altíð til. Vit hava í dag tvey orð, ið líkjast á framburði: tjekkar og chekkur. Í mong ár hava vit valt at skriva chekkar sum »kekkur«. Tí mátti verið óneyðugt, at vit eisini skriv- Norðurlendsku grannalond ekkara fyri eystan hava valt »tje-« stavsetingina. Hetta man neyvan hava so nógv við tjekkisku stavsetingina at gera (cze-), men man verða íkomið av praktiskum grund- um. Ikki mátti verið skeivt at fylgt næstu grannum okk- ara! Kann vera, at víkingarnir skrivaðu ongantíð »tje-« Teir høvdu jú heldur ikki henda trupulleika (eingir chekkar vóru)! Men vit eru ikki víkingar — og ikki ber til at látast, sum er nútíðin „ikki tila. Á svenskum verður »tze-« framborid »tje-«. Demi eru: tzemi, kela, kepa og kedja, Og Uhro Kekkonen æt og varð stavadur »ke-« (Ke-). Eisini i Svøriki — hóast hesa målreglu! Hvussu mundi hann eita å røttum føroyskum? Og eiga vit at Kernobyl?? Vónandi tekur Målnevndin sær ikki tykni av, at leikmað- ur heitir á hana: Finnið ein hátt at skilja ímillum kekkar og kekkar í skrift! Annars hava vit fing- ið enn eitt fyribrigdi, ið ger fólk í erviti! skriva Heri Eysturlid Stockholm UU Eru vit oll lógbrótarar??? Eg havi fyrr reist henda spurning, eftir eina sera ágangandi grein í Bersens Nyhedsmagasin um fíggjar- liga óskilið í Feroyum. Tá svaraði sjálvur landsstýris- maðurin Tummas Arabo aftur, at her var onki lóg- leysi, og at tær familjur, ið høvdu livað av skipaflotan- um, ið hvussu so er vóru glaðar fyri úrtekurnar. Eru vit lógbrótarar, ella hevur danska pressan verið órein við okkum? Orsakið meg, men eg haldi ikki Tummas Arabo segði satt. Eg havi ein vælgrund- aðan illgruna um, at her ruggar ikki rætt. Ég tími ikki at nevna dømi um har politikarar hava fing- ið persónligan vinning av starvi teirra, tey hava verið so nógv frammi í seinastuni at tá ið politiið ikki hevur latið við seg koma, kann alt alíkavæl gera tað sama. Eg fari heldur at spyrja nakrar spurningar, ið tann ógvuliga góða feroyska pressan, (sigur hon sjálv), fyri nógvum árum síðani, átti at havt sett. Hví nevndi ongin av teim- um 32 tingmonnunum nakað um, at rentuspekulatiónslóg- in enn er galdandi? Tað ein- asta, sum er broytt, er tað, at ikki einhver Palleba nú kann fáa spekulatiónslán. Teir gemlu spekulantarnir speku- lera framvegis. Hví segði tingmaður, at engir B-skattgjaldarar eru eftir, tí, vildi hann vera við, at teir høvdu goldið so nógv veðhald, og at teir at kalla vóru ikki til meir? A Hir tingmenn vita ella áttu at vita, at veðhald fyri vinnu, dregur man frá skatt- skyldugu inntekuni, og altso Palleba skal eisini gjalda hesi veðhald, eins og hanns kal gjald ell landskassaveðhald- ini. Tingmenn góðtaka at Palleba skal ikki hava loyvi til at hava teir mest nátúr- ligu skattafrádráttir, nei, har Visti tú - at tað eru 8 fólkaskúlar í Tórshavnar Kommunu. Í hesum skúlum ganga 1936 børn í 115 flokkum, og arbeiða 158 lærarar á hesum skúlum. skal hver króna sum kann, kroystast burturúr, meðan ikki ein tann einasti nevnir um hesar hundraðtals milli- ónir, ið framvegis eru óskatt- aðar. Einaferð afturat, orsakið meg, men eg havi ein stóran illgruna um at her ruggar ikki rætt. Súsanna Dam