mikudagur 10. februar 1993síða 2

Tørvandi innlit? EIN spurningurin, sum hevur verið nógv frammi í seinastuni í sambandi við tær báðar bankakreppurnar, eru møguleikarnir at fáa innlit í vidurskiftini. Tað vísir seg, at hvorki okkara fremstu buskaparfrødingar, okkara leiðandi politikarar ella fyri tann fjølmiðlamir eru førir fyri at svara so avgerandi spurningum sum, hvat hendir, um eitt nú Sjóvinnubankin lat aftur med alla. HETTA kann tykjast sera lagið fyri ikki at siga Óhugnaligt, tá vit um somu tíð taka avgerðir um milliónir fyri ikki at siga milliardir av krónum, sum so ella so koma at skuldarbinda serstakliga komandi ættarlið. NÓGV hevur verið sagt fyri og im6u hesi seinastu avtaluni millum landsstýr- ið og stjórnina. Landsstýrið og serstak- liga løgmaður hava fingið bæði rós og rís fyri hesa avtalu. Og sama kann sigast um donsku stjórnina. Meðan nøkur siga, at henda avtalan var tað frægasta, sum fáast kundi burtur úr, so siga onnur, at avtalan er ein vanlukka og bert ein dropi í havinum. Hon ger tí dind a FRÆLSI — JAVNAÐUR - BRØDRALAG - Jan Miller Fyritaksstjóri Krisjan Dani | Ljósmyndari Kalmar Lindenskov hvorki ul ella frå, í besta ført útseur hon pínuna vilja summi vera við. SPURNINGURIN er so, hverjum tú skal trúgva, tá tú situr við einum var- huga av, at bæði embætismenn, politik arar og fjølmiðlar tørva veruligaR upp- lýsingar fyri at kunna fáa eina nóg greiða og neyva mynd av støduni! Er tað so, at álvarsligar og stórar avgerðir, sum fáa sera vittfevnandi avleiðingar fyri okkum og ikki minst komandi ætt- arlið, verða tiknar á tingi, í landsstýrið, á fólkatingi og aðrastaðni við - sum byggja á tørvandi innlit og upplýsingar? UNDIR ungviðgerðini leygardagin av umrødda sáttmála varð nomið vid spurningin, hverjar avleiðingar eitt bankakrakk hevði fingið fyri alt sam- felagið. Flestu tíngmennn vóru samdir um, at hetta vildi fingið sera ålvarsliga og kaotiskar avleiðingar, men einki ftøkiligt um hverjar. Framsøgumadur tjóðveldisfloksins skjeyt upp, at fíggjar- nevndini, nú hon skuldi ul at viðgera málið, setti ein skjóttarbeiðandi bólk, sum kundi koma við eini frágreiðing um júst umrøddu avleiðingar. Hetta er sjálvandi nakað, sum vit øll kunnu taka undir við, spurningurin er so bara, um hetta ikki átti at verið gjørt fyri langar Biaðfoik Randi Jacobsen - Dagny Joensen - Térfinn Smith - Hilmar Jan Hansen - Jústínus Eldesgaard Utgevar: PA Sosialurin Uppsetng PA Soslaturin Prent: PM Pressan 1981 66. ÁRGANGUR Bústaður. Argjavegi 26 | Postad:- Postsmoga 78 Argjum 110 Tórshavn Tølgton: 11820 Tetetax 14720 tíð síðani! SUM stødan er vorðin og út frá teimum upplýsingum, sum eru tøkir, so er neyv- an nakað annað at velja í enn at góðtaka avtaluna. Hóast ein kann bera Ótta fyrr, hvussu stødan fer at síggja út seinni í år, so bendir alt á, at vit kunnu lítið annað gera enn at góðtaka umrøddu avtalu. Onkur vil siga, at vit ciga at vera hjart- ans fegin um, at danir eru so "large", at teir vilja læna okkum pengar, sum teir ikki við vissu vita, at teir fáa aftur. MEN tann stóri spurningurin, sum bæði landsstyri og løgting nú mugu ul at viðgera er, hvat so! Tað var eisini henda spurningin, sum Atli Dam, fólkaungsmaður prionteradi hægst í síni rødu á fólkatingi í farnu viku, tá hann heitti á forsætisráðharran um at fáa samráðingar við danir um eina meira någreiniliga og langtrøkkandi loysn upp á uupulleikarnar i Føroyum. Hesum játtaði forsæusmálaráðharrin og tað er ti nú, at bæði samgonga og andstøda á tingi mugu bróta upp um armar og saman finna fram til, hvat er neyðugt at gera av tiltøkum í framtíðini fyri at tryggja komandi ættarliðum eina liviliga ulveru á hesum klettum. TAÐ eru bæði politikarar, bankastjórar og samfelagsfrødingar, sum hava víst á tørvin á eini endurreisingarætlan, har føroyingar og danir finna fram til, hvussu vit frægast sleppa burtur úr ti haftinum, sum uttanlandaskuldin er vorðin. Sjálvandi eru tað vit sjálvi, sum skulu til at bera okkara stóra part av hesi skuld, men sum partur av ríkinum, hava vit eisini rætundi og danir somu- leiðis skyldur mótvegis okkum. Tí vísir tað seg, at tær báðar innspræningarnar í Sjóvinnubankan og annars í samfelagið sum so ikki eru nóg mikið, so mugu vit til at finna eina langtíðarloysn, sum bæði danir og føroyingar kunnu vera fegnir um. VIT seta ti okkara álit á tær samráð- ingar, sum í næstum skulu vera millum føroyskar politikarar og donsku stjórn- ina um framtíð okkara og framtíðar samstarvið við Danmark. Her halda vit eisini, at tað hevði verið rætt, um politiska andstæðan á tingi eisini varð umboðað í slíkum samráðingum. Tað er upp á tíðina, at andstødin ikki bert verður tíkin við upp á ráð, men at hon so sanniliga eisini sleppur ella verður tvingað ul at kenna ábyrgd. | ES Frank Davidsen, tingmaður við peningastovnarnar: Berið tykkum skilagott at - og lækkið útlánsrentuna Frank Davidsen, tingmaður skrivar Mótvegis nógvum ðrum londum, sum skatta vinning av rentu sum beinleiðis inn- tóku, hava vit her á landi havt eina skipan, har 1/2% av innistandandi er ukið í skatti. Umroknað vit tað ulsvar- andi, soleiðis at tað ístaðin fyri varð tikið av sjálvari rentuni av innistandandi í peningastovnunum, so vildi tað verið 7%. Sostatt var tað ein hækking uppá tvey prosent, tá útrokning- arhátturin var broyttur og gjaldið sett ul 9%. Hetta hendi í byrjanini av 1991. Eingin sum helst ivi er um, at henda skipan hevur verið sera góð í og við at tað hevur havt eina sera posi- tiva ávirkan á likviditets- støðuna hjá peningastovn- | unum. Hesir hava hervid økt um tey vinnuligu og privatu út- lånini, sum hevur havt okt virksemi í samfelagum við Tað er eingin loyna, atnégv av teimum vinnu- ligu útlánunum, sum + peningastovnarnir = hava játtað, í stóran mun hava havt landskassaveðhald, soleiðis at teir í flesu førum hava verið tryggjaðir ímóti tapi. Tað er heldur eingin ivi um, at okkara rentufrádrátt- arskipan hevur givið bank unum ein eyka likviditet, samstndis sum teir hava givið lántakarunum eina kenslu av, at teir orsakað hesi skipan kundu upptaka lán, sum flestu lántakarar ongan møguleika høvdu fyri at afturgfalda. Tad verdur ofta sagt, at eingin skipan, sosial ella ei, hvussu vælmeint og væl- fyriskipad hon enn so er, er gjørd enn, sum ikki uppáein ella annan hátt verður mis- nýtt, soleiðis eisini okkara rentufrådråttarskipan. Henda skipan, sum var ætlad sum ein studul yvir skattin, til tey ið skuldu seta fótundiregið borð, varð við tíðini so misnýtt og útholað, at tað bert snúði seg um tíð, so var grundarlagið úkið undan rentufrådråttarskip- anini. Tá ein hevur tikið hesi vidurskifu fram, ikki í negativum týdningi, men bert fyri at vísa á skeiv-leik- arnar og ta vaksandi rentu- spekulatión, so hevur tað ikki skortað uppá åbreidsl- ur. Ein hevur verið skírdur fyri bæði líkt og ólíkt, sam- stndis sum tað hevur verið afturvíst, ikki minst frá pen- ingastovnunum. Hinvegin so kann ein ikki lasta peningastovnunum ella teimum, sum hava gjørt sær dælt av okkara rentu- frádráttarskipan, tí einki 6- lógligt hevur verið í tí at ein t.d. hevur havt eina millión innistandandi at upptikid eittlån við trygd í hesi milli- Onini. Men tå ein so setir lånid inn aftur i bankan, sam- stundis sum tå dregur 42% av rentuni av skattinum, so er tað meira ein spurningur um moral. Seinastu vikurnar hevur landsstýrið bíðað eftir út- spæli frá bankunum um eima meguliga rentulækk- ing av útlánsrentuni. Hetta sæð í ljósinum av tí sera truplu stóðu, sethúsa- eigararnir eru komnir í or- sakað av at stødan á ar- beiðsmarknaðinum hevur verið alsamt versnandi við nógvum arbeiðsloysi. Henda stdan saman vid í so ríkiligum lánijáttanum frá bankunum hevur gjørt at tað er vónleyst hjá nógvum familjum at klára at svara hverjum sítt. Sum fyrr sagt, so meti eg tað vera spell, at útlánsrent- an ikki varð lækkað og sum hevur við sær eina hækking í rentuskattinum. Vónandi koma peninga- stovnarnir ul eina aðra nið- urstødu, tá ein tíð er frálið- in. Frank Davidsen Økingin i privatum rentuútreiðslu samanber við øking í A og B inntøku. Mill. kr. 1985 1986 1987 1988 1989 A-inntøka 3.429 3829 4.101 4644 4849 B-inntøka 383 439 $23 $18 467 rentuiitr. (42%) 126 142 183 232 249 1985 sett 1985 1986 1987 1988 1989 til 100 A-inntøka 100 112 120 135 141 B-inntøka 100 114 136 135 122 Rentuút 100 113 145 184 197 Tal av persónum, ið hava privatar rentuútreiðslur (gongdin síðan 1987) Rentur (í 1.000 kr.) 1987 1988 1989 Minni enn 100 16.745 17.281 17.262 100-200 484 872 102 200-300 33 69 85 300-400 8 17 21 400-500 2 7 6 Størri enn 500 5 8 10 Til samans 17.277 — 18.254 18.406 Ein kanning av teimum 120 persónum, ið hava meira enn 200.000 kr. í privatum rentuútreiðslum vísir: Íalt Miðal 1000 kr. 1000kr. Skattskyldug inntøka 36.019 300 Rentufrådråttur 37.270 311 Skatiur $.713 48 (16%)