leygardagur 13. februar 1993síða 4

Síða 4 Nr 30-—13. FEBRUAR 1993 Jonhard Mikkelsen, um føroyska málið: Spurningur um tilvitsku og vilja Havi undirvist í mong ár í enskum og ensk orð verða sjálvsagt tydd til føroyskt. Tá ið somu ensku orð er farin gjógnum danskt sáld, koma fyri í donskum teksti og síðan í fóroyskum eita tey knappliga ikki ensk orð, men fremmand orð og skulu góðtakast við sama heimarætti sum okkara egnu i føroyskum tekstum. Eg havi ongantið skilt, hvat hendir í hasi gongdini - ella hvar handan lóggildingin fer fram. Men lógið er tað, sigur Jonhard Mikkelsen m.a. Tað var ikki ein undirbrot ligur persónur, sum takkaði fyri heiðurin av at fáa sømd- argávu Kristjans á Brekku- merk í Norðurlandahúsi- num leygardagin, heldur hinvegin: '- Havi eg verið teiskur fyrr - verði eg tað hvaðna verri nú." Hetta sez0i Jon- hard Mikkelsen ma. í takkarrøduni, har hann greiddi frå sinum arbeidi vid at menna føroyskt mål og mentan í undirvisingar- tilfan i studentaskulanum. At Jonhard Mikkelsen hevur vend treiskur, er einki ivamål, helst eisini, at tað júst er hetta, sum hevur ført ul at hann fekk sømd- argåvuna Jonhard Mikkelsen er cand mag. i føroyskum og enskum, og hevur starvast sum adjunktur i Studenta skúlanum i Hoydølum Væleydnad royndarår Seinastu fýra árini hevur hann verið ráðgevi í før- oyskum fyri studenta og HF-skúlarnar i Føroyum I 1989 var farið undir royndrfrålæru i Studenta- skúlanum i Hoydølum. 22 næmingar vóru i flokki- num, og tey fingu føroyskt frálæruulfar, sum varð gjørt úr nýggjum -Var tímatalið ikki eitt sindur høgt sett - Tímatalið er hóskandi høgt ti lærugreinin skal festa seg sum móðurmáls- frálæra vid øllum teimum hvarvum, ið metast týd- ningarmikil í móðurmáls- frålæru nú á døgum, og eig- ur at eiga hesa avbjóðing cinsmøll. - Vit lata alt ov stóran part av dagføringunum í skúlunum upp í hendurnar á donskum forløgum og sleppa okkum undan at útvega næmingunum amboð á føroyskum - tað er har frensurin er grivin - Tað skal ikki bera til at tverta ávísar partar av ábyrgdini yvirt í danskt, sum so mangan verður gjørt. Tad at vit sita einsa- møll við hesi åbyrgdini er besta fortreyun fyri menn- ing Ætlanin við nýggju skipa- nini er, at tá ið grundin er løgd undir bókmentaliga og málsliga viðgerð fyrsta árið, verður farið undir at seta føroyska partin inn í nordurlendskt høpi. - Til tad arbeiðið er rættast at nýta 3t i 2g. og 3t í 38. Verður arbeitt við mentan- arligum rákum, humanist- iskum hugsjónum 0.Ø., ið sæst aftur í Ld. bókmentum og filmum skal verða hugt eftir hesum tvørnordurlend- skt. Einans á henda hátt lata vit dyrnar upp til nordurlond fyri næmingum, sum litlan og ongan kunnleika fåa til sini grannalond å føroysku miðnámsskúlunum. Mentan eisini annað enn á donskum - Høvudsdentur verður ikki lagdur á målsliga partin v.ø.0. torførastu grann- málstekstirnir kunnu lesast á málum, ið næmingarnir duga - td. donskum ella norskum. Høvudsendamålid er at gera tey varug við norður- lendska mentan, sum ikki er læst ul at vera donsk men- tan. At læra tey øll tey nordurlendsku målini kann ikki gerast innan fyri hesar karmar, kortini tryggjar reglugerdin, at so Og so stor tekstunum verður lisin á upprunamåli ur partur av ikki veruleiki einans royndir, ið virkar verður við í løtuni. Hverja poliuska lagnu hetta fær áni Hetta er eg ikki Øll tey nýggju økini, vit Skulu inn á krevja ný hugsan, nýtt úlfar og nýtt arbeiðslag. Tað er ma hetta L royna í royndar flokkunum. Tilfarið er fyri ein part gjørt og greitt til prenungar, anaðer í gerð og kemur á marknaðin í summ ar um Førova Skúlabóka grunnur vil tað. Tað er upp Nýtt frálærutilfar At samband er ímillum tímatal og stæðu hjá læru grein í skúlunum er gamal vidurkendur sannleiki. Tað er túúmatalið sum sigur, um lærugrein er felagslæru grein ella vallærugrein. Tú skalt t.d. duga væl enskt á nýmálsligari deild - tím atalið kemur upp á 7. Enskt er felagslærugrein á HF við 3 og 4 tímum um vikuna Sama status, sum enskt sum felagslærugrein hevur á HF, hevur føroyskt havt øll hest år, síðan studenta skúlin var settur á stovn Lærugreinin, ið varð krøkt upp í donsku gymnasic skipanina var føroyskt - og skuldi hon hava sama status sum danskt í føroyum - ein veruleiki í skuldi síggjast aftur í tímatalinum Eitt álit um Føroyskt mál og støðu tess í HF- og stud entaskúlanum, hevur Jon- hard Mikkelsen gjørt saman við fýra ødrum studenta- skúlalærararum. Hetta er rúgvusmikið til- far, sum skrásetti støðuna hjá føroyskum åi mið- námskúlunum og gjørdi til- mæli grundað á tað, hvussu farast skuldi fram í fram- tíðini. - Tað hevur leingi verið tosað um at gera studenta- skúlan meira føroyskan Hví er hetta ikki gjørt áð- ur? Landið hevur gjørt íløgur í egnan stovn at menna føroyskt og útbúgva aka- demikarar í føroyskum. Nú eini 25 ár eru liðin, eru útbúnu fólkini nóg nógv í tali og til reiðar at taka av teimum stóru avbjóðing- unum, ið liggja í nýtíma móðurmálsfrálæru. Her verður sipad ul avbjóðing- ar, ið eru partar av læru- greinini danskt, einans tí vit higartil ikki hava maktað uppgåvurnar, ikki ti vit hildu tað vera sjálvsagt og náttúrligt býti ei heldur at heita býtið skuldi verða so altid, men tí okkum tørvadi nóg nógv, nóg væl utbugvid fólk ul uppgávurnar. Um hesar nýggju avbjóðing- arnar ikki verða latnar upp í hendurnar á læraru tø ovskum, må tað Klijá um nisål a Wirra 1 løgan upp á hundraMtal milliónur Førovamål deildina verið ul fånyu Målstovnurin tydning Hvønn tydning hevur t.d Målstovnurin fyri før málið Hann hevur ómetaliga stóran týdning, men har tørvar Kanska Cill un skifuslið, soleiðis, at nliga fólkið fekk meira nyttu av ti stóra arberð har verður gjørt an hjá Målstovninun Fróðsk Ixarseætrir granskKa í Malnun mugu bera boð 4 goer samd í í grundleggjandi arbeiði num mel samstundis viðganga, at tað er umráðandi at slíkur stovnur hevur samskifu út efur - Hvat heldur tú um før- oyska málið td. í bløðum ;g fjølmiðlum Efur umstødunum er einki at seta niður á blød og fjølmiðlar Hava ikki amboðini Grundleggjandi brekið hjá okkum er sjálvsagt at viteru tvimælingar, harnæst at okkum tørvar grundleggj andi amboð sum td. orða bøkur og mállærur Hevuðsfortreyumar eru sostatt ikki til staðar, og tað ger at vit ikki seta somu målsligu krøv til tíðinda- fólk, ið verða sett aðra- staðni - Eitt nú, um breti skuldi sekt um upptøku á journa- noyðist eg at listaskula, so hevði verið | kravt av honum, at hann hevdi hægsta provtøkutal i K enskum. | - Í Føroyum fara blað- fólkini ul Danmarkar, ar- i beiða vid donskum máli É undir øllum lestrinum, og tå tey koma heimaftur, skulu teir sjålvir læra seg at målbera seg å føroyskum, og viðgerð samfelagsvidur- skiftini í føroyska gerandis- degnum. - Tað tekur tíð hjá øllum at innstilla seg målsiga aft- ur. Men tað hepnast nú sera væl væl hjá fleiri. re Tad verður so mangan sagt at fólk duga betur at mál- bera seg donskum enn á foroyskum, hvør er grundin til tað? - Vit lata alt ov stóran part av dagføringunum í skúlu- num upp i hendumar á donskum forløgum og sleppa okkum undan at út- vega næmingum amboð á føroyskum - tað er har frensurin er grivin. Men tað eru nógv fólk sum kundu, Framhald á síðu 8